Vrijdag 15/11/2019

De gok van Patrick Janssens

Een schepen: 'Janssens wil de oude SP.A aan de kant zetten. Nu lijkt het plots alsof het grote probleem van Antwerpen de corruptie is, terwijl wij hier in de eerste plaats talent en leiderschap missen. We hebben geen baas'Patrick Janssens: 'Ik pleit voor volledige openheid. In crisissituaties hopen mensen vaak dat iets een stille dood sterft. Alleen, zo werkt het niet. Ik zeg dat ook in het belang van het schepencollege én van de burgemeester'

Ruud Goossens en peter mijlemans

tekening Jan vanriet

Wraak is een gerecht dat koud geserveerd wordt. Wellicht was de kok van Steve Stevaert niet perfect gebrieft over het doel van het 'Antwerpse' etentje dat donderdagavond plaatsvond op het kabinet van de Vlaamse vice-minister-president. Een koelbloedige afrekening stond immers niet op het programma die avond, en op een verzoeningsmoment is een koude schotel niet meteen de gelukkigste culinaire keuze. Wél intelligent was het om het stukje zalm, het sneetje rundscarpaccio en de frisse pastasla te overgieten met een fikse scheut olijfolie. "Zo blijft het zonnig", zo luidde de tip van de auteur van Koken met Steve.

Blijgezind was Leona Detiège immers niet naar Brussel vertrokken. Niet dat de burgemeester van Antwerpen door de partijtop gesommeerd was om naar de hoofdstad te komen. Neen, Detiège wilde zelf eindelijk wel eens weten wat haar fractievoorzitter in de lokale gemeenteraad, ene Patrick Janssens, nu eigenlijk van plan was. Daarom vond ze een goed gesprek meer dan nodig. Na de vrij turbulente week wist Detiège niet meer echt goed in welk verhaal ze meespeelde. De violen moesten dringend gestemd worden.

En blijkbaar kunnen de twee kopstukken van de Antwerpse SP.A het tegenwoordig zo goed met elkaar vinden dat er twee externe scheidsrechters opgetrommeld waren voor dat overleg op neutraal Brussels terrein. Zo mochten Steve Stevaert en Johan Vande Lanotte zich, na een goedgevulde werkdag, nog verheugen op een rondje Antwerpen. Een rondje dat algauw anderhalf uur in beslag nam. De botsing tussen Janssens en Detiège van deze week was geen primeur, en dan duren therapeutische sessies algauw wat langer. Ook in het dossier van de tippelzone reed de nationale voorzitter Detiège al eens publiek in de gracht. Geen prostituees op het Kiel, luidde het gebod toen, en de burgemeester kon enkel slikken.

Nu was het de demarrage in de zaak-JC Decaux die voor hommeles in het Antwerpse huishouden zorgde. Met een vraag in de gemeenteraad van afgelopen dinsdag gooide Patrick Janssens de deal die de stad met de Franse publiciteitsfirma wilde opzetten pal in de publieke aandacht. Dat was ook de bedoeling. Via een aantal vooraf opgenomen tv-interviews vermeed de nationale SP.A-voorzitter dat zijn twijfels over de overeenkomst onopgemerkt zouden voorbijgaan. Janssens wéét hoe hij de media moet bespelen en hij deed dat ook, die dinsdag. Leona Detiège kon er niet echt om lachen, en ze begon zich af te vragen waar haar voorzitter naartoe wilde.

Waarover ging het precies? Volgens een collegebesluit van 12 februari zou alle stadsmeubilair, zoals tramhokjes of zitbanken, in een en dezelfde kleur geschilderd worden door JC Decaux: het zogenaamde 'stadsgrijs'. De firma was zo vriendelijk om dat volledig gratis te doen. Of toch bijna volledig: tegelijk kreeg Decaux de toestemming om tweehonderd reclamepanelen te vervangen door zogenaamde Foster-borden. Die zorgen voor een verdriedubbeling van de advertentieruimte. Zo ziet de stad zich ongeveer 7 miljoen euro door de neus geboord, rekende Janssens voor. En waarom was er iets misgelopen? "Luiheid, onbekwaamheid, of erger", was de conclusie van de SP.A-voorzitter.

Waar wilde Janssens naartoe? Vooral met zijn laatste twee woorden suggereerde hij dat er een wel heel onfris reukje zat aan de beslissing die het schepencollege op 12 februari had genomen. Hoe vielen de woorden 'of erger' anders te interpreteren dan als een allusie op corruptie in het ambtenarenapparaat, of bij het schepencollege? Of erger, bij beide? Het zorgde voor bijzonder geprikkelde reacties bij Janssens' politieke concurrenten. Zo kon de bevoegde schepen, VLD-youngster Ann Coolsaet, zich moeilijk anders dan aangesproken voelen. In de omgeving van de SP.A-voorzitter zelf werd dan weer niet ontkend dat de kanker, als die er was, mogelijk in eigen gelederen kon worden gezocht. Toen viel de naam van stadssecretaris Fred Nolf.

Toch ontkent Janssens dat het de bedoeling was om direct beschuldigingen in het rond te strooien. "Ik heb niemand van gesjoemel willen betichten", legde de SP.A-voorzitter gisteren uit. "Ik heb in de gemeenteraad enkel een vraag gesteld over een collegebeslissing die ik nogal bizar vond. Ik wil zeker niet suggereren dat we met een corrupt schepencollege te maken hebben. Ik denk wel dat een aantal dossiers slecht uitdraait door een combinatie van luiheid, onbekwaamheid en, ja, 'erger'. Daarmee bedoel ik dat er een grijze zone bestaat waarin goede relaties tussen reclamefirma's en de overheid een rol kunnen spelen. Ik weet zelf uit mijn verleden in het bedrijfsleven hoe dat soort firma's hun klanten, adverteerders en overheid, proberen te verzorgen. Met reisjes bijvoorbeeld. Dat staat niet noodzakelijk gelijk aan corruptie. Helemaal niet. Maar het leidt, zacht gezegd, ook niet noodzakelijk tot een beter contract."

Echt opgewekt was de sfeer in het schepencollege in ieder geval niet, afgelopen woensdag, een dag na de demarche van Janssens. Daar begreep men niet waarom de SP.A-voorzitter voor een 'solonummertje' in de gemeenteraad en in de media had gekozen, "want we waren toch zelf met die zaak bezig?". De burgemeester en de schepenen verwijzen dan graag naar het bijkomend onderzoek dat het college zelf had besteld over de Decaux-beslissing van 12 februari. Zowel CD&V-schepen Marc Van Peel als zijn Agalev-collega Erwin Pairon haalden aan dat er op 19 februari, een week na de oorspronkelijke vergadering, een juridisch advies was gevraagd. "Een week later komt Detiège binnen met de schoorvoetende vraag om de eerste beslissing weer op te schorten. 'Janssens gaat er een numero over doen', zegt ze", klinkt het nu bij een schepen.

Of dat bijkomend advies, zonder een initiatief van Janssens, volstaan zou hebben om de Decaux-beslissing tegen te houden is nog maar de vraag. In haar advies schreef Marleen Boumans, juridisch medewerkster van de stad, deze week maandag dat Decaux het "alleenrecht heeft om op de borden om het even welke mobiele of geanimeerde lichtreclame aan te brengen". Met andere woorden: op basis van de 'hallucinante' contracten die het Franse bedrijf in de jaren negentig met de stad Antwerpen afsloot, zou JC Decaux zich ook in de toekomst zowat alles kunnen permitteren. Jammer maar helaas, dat was de teneur bij de meeste schepenen.

Janssens is een andere mening toegedaan. Wellicht las hij, net als nogal wat andere betrokkenen, het externe advies dat advocaat David D'Hooghe in opdracht van een collegelid schreef en dat begin deze week werd afgerond. De jurist besluit dat de beslissing van 12 februari "op ernstige juridische bezwaren stuit". "We kunnen er dus wél onderuit", is de conclusie van de tegenstanders van de deal met Decaux.

Janssens vindt de kritiek op zijn 'electoraal nummertje' dan ook onterecht. Dat hij zijn opmerkingen eerst intern had moeten ventileren, slaat nergens op. "Dat héb ik immers gedaan", vertelt hij. "Het college besliste op 12 februari. Wel, nog dezelfde dag werd ik verwittigd dat er misschien iets fout zat. Een hele week lang heb ik dat dossier bestudeerd. Voor het college van de week nadien heb ik in alle duidelijkheid aan Leona gezegd dat die beslissing herroepen moest worden. Maar dat gebeurde blijkbaar niet, het bleef bij een 'bijkomend advies'. Niet wat ik gevraagd had. Daarom heb ik beslist die zaak publiek te maken. Iedereen die nu op mij schiet, wist dus perfect dat dit er zat aan te komen."

De context bepaalt alles, zeker in dit soort histories. En in een oase van goed bestuur kwam de Decaux-episode de afgelopen week niet terecht: de afgelopen weken werd Antwerpen overspoeld door scandalitis bij de politie en in de ambtenarij. Vooral in Gazet van Antwerpen vinden de verhalen over luxueuze 'snoepreisjes' (met of zonder echtgenotes), dure teambuildingssessies en voor privé-doeleinden gebruikte kredietkaarten gretig aftrek. Het verklaart zeker waarom Patrick Janssens deze week zelf in het offensief ging: de SP.A-voorzitter is ervan overtuigd dat de beschuldigingen niet meer zullen ophouden tot aan de verkiezingen van 18 mei.

"Vanzelf stopt zoiets immers nooit", weet hij. "Daarom pleit ik voor volledige openheid. In crisissituaties hopen mensen vaak dat iets een stille dood sterft. Alleen, zo werkt het niet. De crisis is pas voorbij wanneer ze echt opgekuist is." Daarom eist de SP.A-voorzitter volledige transparantie, over alle schandalen die de afgelopen weken aan de oppervlakte kwamen. "Ik zeg dat ook in het belang van het schepencollege én van de burgemeester. Stel dat het gerechtelijk onderzoek niet zonder resultaten blijft en dat er een aantal wantoestanden wordt vastgesteld: wat zullen ze dan zeggen? Dan zullen er vragen over politieke verantwoordelijkheid gesteld worden. Wel, dan kunnen ze beter goed gewapend zijn. Dan moeten ze kunnen zeggen: we hebben dit en dat en dat gedaan."

Maar kun je de deal met Decaux zomaar op gelijke voet plaatsen met de andere verhalen? Over de stadssecretaris die zijn trouwringen zou hebben gekocht met zijn Visa-kaart uit de politiebegroting? Of over politiecommissaris Luc Lamine, die zijn medewerkers naar een volgens sommigen te luxueuze teambuildingslocatie zou hebben meegenomen? Heel wat leden van het schepencollege vinden van niet. "Er wordt een sfeer gecreëerd alsof het allemaal één pot nat is", zegt een vooraanstaande schepen. "Alleen gebeurt corruptie toch niet met Visa-kaarten die geplafonneerd zijn? Voordat die kaarten werden ingevoerd was er geen plafond. Toen kon ik in principe elke dag gaan eten bij Sir Anthony Van Dyck. Was dat beter? Wat mij stoort, is de manier waarop dit opgeklopt wordt: het lijkt Agusta-bis wel." Ook Agalev-schepen Erwin Pairon mocht dat deze week al vaststellen: "Toen ik mijn tramkaart deze week gebruikte, vroegen de andere passagiers mij of ik mijn Visa-kaart vergeten was." Het toont aan hoe snel de sfeer verziekt raakt in de Scheldestad.

De medestanders van Janssens vinden dat er wel degelijk een rode draad loopt tussen alle schandaalverhalen van de afgelopen weken. Kathleen Van Brempt, gemeenteraadslid en Europees parlementslid, verbergt niet dat ze bijzonder opgetogen is over de 'versnelling' van haar voorzitter. Ze vindt zeker niet dat er overdreven wordt of dat er veel meer nuancering nodig is. "Of het nu over die kredietkaarten of over Decaux gaat, het komt altijd neer op normvervaging. Ik denk dat we niet anders kunnen dan doortastend optreden. Met de botte bijl, als het moet." Ook Janssens ziet een link tussen alle verhalen die de afgelopen weken uitlekten. "Ik zeg niet dat het allemaal even erg is - niemand zegt dat er op zich iets mis is met een kredietkaart - maar we moeten nu wel overal voor totale openheid kiezen."

In zijn eigen Antwerpse afdeling leverde die stelling Janssens niet al te veel applaus op; extern moest hij zich tevredenstellen met de steun van een enkeling, zoals Ludo Van Campenhout. De fractieleider van de VLD in de gemeenteraad steunt Janssens volledig, net als VLD-schepen voor Financiën Luc Bungeneers, die de stedelijke begrotingen al maanden zit uit te vlooien op ongeoorloofde privé-uitgaven. Bungeneers en Janssens wisselen dezer dagen trouwens regelmatig gegevens uit. En Van Campenhout voedt de verdachtmakingen over een mystiek huwelijk met Janssens door de overtuigde manier waarop hij het voor zijn SP.A-kompaan opneemt: "Schandalig zoals men nu op de boodschapper begint te schieten", klonk het donderdagavond.

En ja, er wordt geschoten. Nogal wat collegeleden beschuldigen Janssens van electoraal opbod, met mogelijk gevaarlijke consequenties. "Shit is het, dikke, dikke shit", vatte een van de prominentste leden van het schepencollege het deze week vloekend samen. "Janssens heeft zijn profileringsmachine in gang gezet om de oude SP.A aan de kant te zetten. Nu lijkt het plots alsof het grote probleem van Antwerpen de corruptie is, terwijl wij hier in de eerste plaats talent en leiderschap missen. We hebben geen baas."

Misschien is dat wel een van de redenen waarom Janssens zo eigengereid naar buiten kwam deze week: de ergernis over het optreden van Detiège, of het gebrek daaraan, sluimerde al een tijdje. Toen de eerste schandaaltjes over de Antwerpse politie uitlekten, drong hij op een vergadering met de kopstukken uit het college al aan op totale openheid. Detiège stak niet onder stoelen of banken dat ze weinig zin had om een persconferentie te beleggen. "Die vergadering eindigde zonder echt besluit", zegt een van de aanwezigen. "Leona liet de kwestie een beetje hangen, en uiteindelijk gebeurde er niets." Het verklaart waarom Janssens nu zelf het heft in handen nam.

Bij de coalitiepartners zorgt het evenwel voor ergernis. "We worden geslachtofferd voor een afrekening", heet het daar. "De nieuwe SP.A versus de oude krokodillen. Die strijd is al langer bezig en nu is ook Leona erin betrokken. De ene botsing met Janssens volgt de andere op. Detiège schaart zich achter commissaris Lamine, Janssens distantieert zich." Het is een detail, maar het wijst op een van de kernproblemen in de Antwerpse coalitie. Zowel de groenen als de christen-democraten hebben met Erwin Pairon en Marc Van Peel een chef, daarover bestaat geen onduidelijkheid. Bij de Antwerpse VLD weegt Ludo Van Campenhout steeds meer op de zaken, maar vooraleer de Antwerpse liberalen een toonbeeld van eendracht zijn, moet er wellicht nog wel een decennium verstrijken. Bij de SP.A is het tegenwoordig niet veel beter. "Met wie moeten we praten om te weten wat er bij de SP.A leeft?", vraagt een coalitiepartner zich af. "Met burgemeester Detiège? Met fractieleider Janssens? Of met lokaal voorzitter Voorhamme?"

Zolang Patrick Janssens niet voluit voor Antwerpen kiest, zal de verwarring blijven bestaan. Naar buitenuit doet Detiège of het haar allemaal weinig stoort. Toch ergert ze zich wel degelijk aan de manier waarop haar nationale voorzitter haar geregeld overvleugelt op Antwerps niveau. Dat kon ze deze week nauwelijks verbergen op de gemeenteraad, toen Patrick Janssens zijn Decaux-vraag stelde, merkte een schepen op. "Volgens het reglement mocht Janssens slechts vijf minuten het woord voeren. Na tien minuten onderbrak Detiège: 'Uw mondelinge vraag duurt veel te lang'. Waarop Janssens antwoordde: 'De vraag stellen is belangrijker dan ze beantwoorden'."

Om dat soort gênante aanvaringen tot een minimum te beperken besloot Janssens al enige tijd geleden om een stapje terug te zetten in Antwerpen en Robert Voorhamme naar voren te schuiven om af en toe de hete kolen uit het vuur te halen. En als het echt begint te branden, gaat de nationale voorzitter zelf blussen. Dan maakt hij er geen geheim van wie de baas is. "Zoals de voorzitter van de grootste meerderheidspartij dat op federaal niveau doet", laat hij zich weleens ontvallen. Het verschil tussen een socialist en Karel De Gucht is niet altijd even groot.

Bij de verzoeningsvergadering op het kabinet van de Limburgse vice-minister-president donderdagavond waren het hoofdzakelijk Janssens en Detiège die het woord voerden. De twee andere Tubbies, Stevaert en Vande Lanotte, luisterden vooral en wilden enkel dat de twee Antwerpse kopstukken weer 'als vrienden' in de lift zouden stappen. Toch heerst er in Teletubbie-kringen dezer dagen behoorlijk wat ongerustheid over de Antwerpse besognes van de voorzitter. "Dit is zo'n verhaal dat een duidelijk begin heeft maar waar niemand het einde van kan voorspellen. Daar moet je je als voorzitter het best héél ver van wegblijven. Met wat tegenslag overleeft stadssecretaris Fred Nolf de historie over zijn kredietkaarten niet en slaagt politiecommissaris Luc Lamine er niet in overeind te blijven. Wat er dan volgt, kan niemand nog voorspellen."

Het moge duidelijk zijn: aan een eenvoudige strijd is Janssens niet begonnen. Hij kiest voor een gok van formaat. Ook in eigen partij kijkt men met grote ogen, en soms met een bang hart, naar de schoonmaakoperatie die de voorzitter blijkbaar voor ogen heeft in Antwerpen. Als Fred Nolf niet langer untouchable is, dan is niemand nog langer veilig. Met de stadssecretaris zit je in Antwerpen in het centrum van de macht. Een Antwerpse SP.A'er grapte deze week: "Nolf is nog meer gepokt en gemazeld in de socialistische beweging dan Guy Peeters". Wie de topman van de Socialistische Mutualiteiten een beetje kent, weet wat dat wil zeggen.

Nogal wat vertegenwoordigers van de traditionele SP.A ergeren zich aan de 'nestbevuiling' van de leider. Zelfs partijgenoten die Janssens wél welgezind zijn, vragen zich daarom af of hij soms niet iets te rücksichtslos te werk gaat. Voor veel gewone militanten blijft de voorzitter, die zijn kinderen naar het katholiek onderwijs stuurt, sowieso een vreemde eend in de bijt. Ook in vakbondsmiddens ligt de ex-bedrijfsleider niet goed. En met Guy Peeters is de relatie eveneens al enige tijd verzuurd: de topman van het ziekenfonds is, ook in de SP.Anders, geen ongevaarlijke tegenstander. Wie dan ook nog de clan-Detiège tegen zich in het harnas jaagt, moet opletten dat hij zijn hand niet overspeelt. Op Robert Voorhamme alleen bouw je geen politieke carrière.

Toch valt voorlopig moeilijk te zeggen of Janssens versterkt uit het verhaal komt. Veel hangt af van het vervolg van het gerechtelijk onderzoek. Indien justitie de komende maanden met bewijzen van corruptie komt, kan niemand zeggen dat hij de onregelmatigheden in het verleden wilde toedekken. Dan is Janssens de witte ridder. Eigenlijk moet de SP.A-voorzitter hopen dat het gerecht iets naar boven spit, dat er ergens écht stront aan de knikker zit. Voor een democratische politicus is het een weinig benijdenswaardige uitgangspositie.

Veel hangt daarnaast af van de verkiezingsuitslag, ook van zijn persoonlijke score in Antwerpen. Als die niet geweldig is, mag de voorzitter zich voorbereiden op een aantal geanimeerde bestuursvergaderingen. Alleen is dat nu even niet de hoofdbekommernis van Janssens, zo verzekert hij zelf. "Dit gaat niet alleen over strategie", klonk het deze week na een kopstukkendebat in Antwerpen. "Het is veel fundamenteler. Als ik nu lijdzaam zou blijven toezien, was ik beter nooit in de politiek gestapt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234