Vrijdag 27/01/2023

De goede bank is een kleine bank

15 september, een jaar na de val van de zakenbank Lehman Brothers, laten we ons in slaap wiegen met de boodschap dat we genoeg hebben aan meer toezicht, schrijft Ivan Van de Cloot. ‘Het komt erop aan een oplossing te vinden voor het too big to fail-syndroom. De paradox is dat men in de huidige aanpak van de crisis de andere richting uitgaat.

In het lopende debat over Lehman en of de Amerikaanse overheid vorig jaar een fout maakte door de instelling niet te redden, ziet men vaak de essentie over het hoofd. Die is dat Lehman een insolvabele instelling was die sowieso geen bestaansreden meer had. Het debat moet dus gaan over de wijze waarop Lehman ontmanteld had moeten worden. Als de Amerikaanse overheid mocht kiezen, zou ze niet meer kiezen voor het regelrechte bankroet, dat is wel duidelijk. In feite zijn er in zo’n situatie twee opties. De eerste bestaat erin de de bank al dan niet in stukken te verkopen aan private partners die in staat zijn om de rotzooi te herstructureren. De Amerikaanse minister van Financiën Henry Paulson probeerde Barclays en Bank of America tevergeefs te overtuigen Lehman over te nemen. De andere optie is de nationalisatie van de bank of, beter uitgedrukt, om in de periode dat de overheid de enige aandeelhouder wordt een curator aan te stellen om de bank geleidelijk te liquideren. Het is essentieel enkel banken overeind te houden die tijdelijke liquiditeitsproblemen hebben, maar geen solvabiliteitsprobleem. Zo niet komen we in een waanzinnige vorm van kapitalisme terecht waarbij in de private sector roekeloze risico’s genomen kunnen worden waarvoor de belastingbetaler opdraait telkens als het verkeerd afloopt.Vandaag wil men ons in slaap wiegen met de boodschap dat het enige wat we nodig hebben meer toezicht is. De regulatoren houden ons vandaag voor dat ze inzien dat de huidige modellen gefaald hebben, maar dat we vertrouwen moeten hebben in de betere regels die er aankomen. Iedereen die vandaag nog geloof hecht aan de haalbaarheid van zulke microregulering is wel erg naïef. In plaats van onze hoop te stellen in meer en beter toezicht kunnen we ook kiezen voor structurele oplossingen, zoals kleinere en veiligere banken.

ontradingsmechanisme

Fundamenteel komt het er vooral op aan om een oplossing te vinden voor het too big to fail-syndroom. De paradox is echter dat men in de huidige aanpak van de crisis net de andere richting uitgaat. Zo liet de overheid in de hitte van de strijd toe dat JP Morgan de noodlijdende investeringsbank Bear Stearns overnam. De zakenbank Merril Lynch verdween dan weer in de klauwen van Bank of America. Ondertussen garandeert de overheid expliciet of impliciet de gigantische systeembanken en laat toe dat ze meer en meer kleinere banken opslokken met gesubsidieerd kapitaal. Waar echt werk van gemaakt moet worden is grote systeembanken hogere kapitaalvereisten op te leggen, zodat er een rem wordt gezet op de vorming van nog grotere instellingen die te groot zijn om te falen en dus zo feitelijk de hele bevolking kunnen chanteren. Essentieel om dat te vermijden is dat elke bank een soort testament moet opstellen waarin gespecifieerd wordt hoe de instelling op een ordentelijke wijze geliquideerd kan worden zonder opnieuw aanleiding te geven tot een systeemrisico zoals bij Lehman.In juni pleitte ik er al voor om ook in België werk te maken van een systeem waarbij grotere banken verplicht worden meer bij te dragen in depositoverzekeringsfondsen om hun grotere systeemrisico te compenseren. Dit soort van ontradingsmechanismen die verhinderen dat banken de neiging hebben om groter te worden zijn essentieel om met het ‘te groot om te falen’-syndroom om te gaan. De tegenstanders van ingrijpende maatregelen argumenteren dat een risicoschuwe maatschappij geen welvaart opbouwt en dat regels innovatie belemmeren. Economen kennen al te goed de problemen van goedbedoelde reglementering die vaak contraproductief is. Vooraleer we echter over het risico van overreglementering spreken, moeten we eerst erkennen dat het financiële systeem zonder regels zelfdestructieve trekjes heeft. Als een industrieel bedrijf door zijn grote risico-appetijt roekeloze beslissingen neemt en ten onder gaat, is dat goed nieuws voor zijn sectorgenoten. Dat maakt integraal deel uit van de creatieve destructie van een vrije markteconomie. Het is niet meer dan logisch dat men de bluts met de buil neemt ten gevolge van verkeerd management en een bedrijf dat verdwijnt, maakt ruimte voor zijn concurrenten om marktaandeel te winnen en zo indirect werkgelegenheid te creëren. Het faillissement van een financiële instelling kan echter andere financiële instellingen besmetten en via een domino-effect de hele economie in gevaar brengen. Economen zijn iets te veel dismal scientists om te hopen dat reputatierisico en verlicht eigenbelang voldoende disciplinerende kracht zullen opleggen en zien dus een rol voor regulering.

Dooddoeners

Andere dooddoeners zijn dat hebzucht en globale macro-economische onevenwichten aan de oorzaak liggen van de crisis en dat bankregulering daar niets aan verandert. De menselijke natuur kunnen we inderdaad niet veranderen, maar dat betekent niet dat we het bankwezen niet robuuster moeten maken. Het is de taak van regelgeving en toezicht dat er geen banken rondlopen met een hefboom (leverage) van 40 tegen 1, zodat een schok van enkele procenten voldoende is om de kapitaalbuffers van de kaart te vegen. Een veelvoud van het eigen vermogen beleggen in intransparante producten is wel degelijk vermijdbaar, getuigen talloze instellingen. De toezichthouder wist tot welke hoogte banken afhankelijk geworden waren van de financiering op de interbancaire markt. In normale tijden is dergelijke financiering erg goedkoop, maar iedereen wordt geacht te beseffen dat de geschiedenis aaneenhangt van financiële crisissen en dat tijdens zo’n schok de interbancaire markt droog komt te staan. In ons land wordt vaak erg provincialistisch gesteld dat onze banken minder boter op het hoofd hebben dan in andere landen. We doen onze bevolking echt geen deugd door de realiteit te negeren en we kunnen het ons niet veroorloven om het enkel te hebben over zijfenomenen zoals een crisisbelasting op de banken of de bonuskwestie terwijl ook in ons land instellingen zijn die zich te groot om te falen wanen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234