Woensdag 28/10/2020

De God uit New Jersey

Zoals Liverpool onlosmakelijk met The Beatles is verbonden, zo wordt New Jersey consequent vereenzelvigd met Bruce Springsteen. Niemand die er vaker over geschreven heeft, alleszins. In die mate zelfs dat de staat onder New York inmiddels tot de verbeelding spreekt van iedereen die The Boss een warm hart toedraagt. Met zijn cd's in de handbagage gingen we op zoek naar de plekken die de Amerikaanse superster gemaakt hebben tot de man die hij vandaag is. Een reis naar de roots van één van de grootste sterren die de rock-'n-roll heeft voortgebracht. En naar een verloren verleden.

DOOR BART STEENHAUT / FOTO'S ALEX VANHEE

Wat komen jullie in godsnaam in New Jersey doen?" wil Jessica weten als we polsen of de beroemde 'Greetings from Asbury Park'-postkaart die op de hoes van de eerste Springsteenplaat staat, nog ergens te krijgen is. Een absurde vraag, eigenlijk, aangezien de plaat waarover het gaat al van vijfendertig jaar geleden dateert. Jessica - een exotisch type van een jaar of dertig - loopt met haar twee kinderen te winkelen in het centrum van Asbury Park. Ze kocht hier vorig jaar een huis, maar heeft daar naar eigen zeggen al dik spijt van. Ze komt uit New York, waar zelf vastgoed bezitten alleen nog voor de allerrijksten is weggelegd. In New Jersey lukt het nog wel. Een paar kilometer verderop heeft ze een mooi optrekje met zicht op de Atlantische Oceaan. "Alleen: hier is geen zak te beleven", zucht ze. "Springsteen had gelijk toen hij zong dat het hier a town full of losers is. Al lijkt de stad de laatste jaren weer wat op te leven. Wel jammer dat het hele centrum daarvoor wordt opengegooid." Ze zegt het terwijl het lawaai van een voorbijratelende pletwals het gesprek overstemt. Er wordt nieuw asfalt gegoten in Asbury Park. Een splinternieuwe weg uit het dal waar dit kuststadje na de rassenrellen van de late jaren zestig in is weggezakt. Daarvoor was Asbury Park een toeristische trekpleister en kon je hier de hele zomer lang over de koppen lopen. Wanneer we even later in de vrieskou over het strand lopen dat sinds die eerste Springsteen-hoes haast een mythische plek is geworden, zijn we alleen. Er ligt alleen een achtergelaten televisietoestel op een vuilnisman te wachten.

'And the boys from The Casino dance with their shirts open like Latin lovers along the shore'

* '4th Of July, Asbury Park (SANDY)' *

Veel van de gebouwen waar Springsteen op zijn eerste platen over zingt zijn inmiddels verdwenen of staan op instorten. The Casino - ooit een adembenemend gebouw - is inmiddels zo lang verwaarloosd dat het wellicht nog nauwelijks te redden valt. Het water loopt van de binnenwanden, er zijn muren stukgeslagen en ook van het glazen dak blijft nog nauwelijks wat over. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden werd hier nooit gegokt, maar was het een dancing waar de plaatselijke jeugd haar avonden doorbracht. Een jogger loopt met een dwangmatige pas ommetjes rond de enorme plas die de uitgevreten vloer bedekt. De sfeer hier suggereert dat er elk moment een drugsdeal of een schietpartij kan plaatsvinden. Iedereen die langsloopt heeft een 'don't fuck with me'-blik in de ogen, dus we maken ons uit de voeten. Dit gebouw is ontworpen door dezelfde architecten die vijfhonderd meter verderop ook Convention Hall hebben gebouwd, de zaal die Springsteen ook nu nog als repetitieruimte gebruikt telkens er een nieuwe wereldtournee in de steigers staat. Vandaag vindt in het imposante gebouw - ook al op de hoes van die eerste Springsteen - een beurs voor sportvissers plaats. En galmt Duran Duran door de enorme hall. De ene vergane glorie zoekt de andere op. Gelukkig is de uitgang vlakbij.

'Did you hear the cops finally busted Madam Marie for tellin' fortunes better than they do?'

* '4th Of July, Asbury Park (SANDY)' *

Op de prachtige promenade waar Springsteen over zingt is meer dan dertig jaar later alleen het piepkleine huisje van Madam Marie overeind gebleven, al geeft de beroemde waarzegster niet thuis vandaag. Ooit werd haar ontvangstkamertje omgeven door cafés, restaurants en clubs, maar nu is alles gesloopt en worden de braakliggende gronden in gereedheid gebracht om er luxeappartementen op neer te poten. "In 1968 begon Asbury Park veel van zijn charme te verliezen", zegt Springsteen-gitarist Steve Van Zandt wanneer we hem een week later ondervragen over de plek waar zijn leven begonnen is. "Toen braken er rassenrellen uit die deze plek de doodsteek hebben gegeven. Nadien leek het hier net een spookstad. We repeteerden elke nacht in The Upstage aan Cookman Avenue, en plakten de ramen af om overdag te kunnen slapen. We huurden de plek voor 45 dollar per week, en niemand die daarover zeurde. Alleen in het weekend voelde je dat het centrum wat tot leven kwam. Een paar honderd meter langs Madam Marie lag de Stone Pony Club. Op dat moment kwam je als muzikant alleen aan de bak wanneer je top 40-hits speelde. Maar toen een storm het dak van de Stone Pony vernielde, grepen we onze kans. We spraken met de eigenaar af dat we er elk weekend zouden optreden. Wij pakten de winst aan de deur, hij kreeg de winst van de bar. En de voorwaarde was dat we eigen materiaal mochten spelen. De eerste week kwam er vijftig man opdagen. Maar de week nadien al honderd. Een maand later hadden we genoeg geld verdiend om het dak te herstellen, en nog een maand later stonden we er drie avonden per week voor duizend mensen. Zo is de eigenlijke Asbury Park-scene ontstaan."

Clubs als The Wonder Bar en Club Xanadu zijn inmiddels verdwenen, maar tot vandaag speelt Springsteen regelmatig speciale concerten in de Stone Pony. Aan de muur hangt bovendien een indrukwekkende verzameling gitaren, waaronder een paar die persoonlijk door The Boss cadeau zijn gedaan. Maar het romantische Asbury Park dat hij zo fraai bezingt is vandaag niet veel meer dan een herinnering. De meeste gebouwen van toen leven alleen in zijn songs verder, en op vergeelde foto's aan de muur van de plaatselijke restaurants.

"Springsteen is een graag geziene figuur hier", zegt Robert Stewart, een al wat oudere, wat bezadigde man die aan het hoofd staat van de bibliotheek op First Avenue. "Hij schenkt veel geld aan plaatselijke initiatieven. Zo hebben we de bibliotheek dankzij zijn financiële steun toegankelijk kunnen maken voor rolstoelpatiënten. Daar kwamen flink wat verbouwingswerken bij kijken, en die kosten hadden we onmogelijk zelf kunnen dragen." Sinds 2001 is in deze bibliotheek ook de Bruce Springsteen Special Collection gevestigd, een indrukwekkende verzameling documentatie over het doen en laten van de local hero en zijn E Street Band. "De enige plek ter wereld waar meer informatie over mezelf ligt opgeslagen is de kelder van mijn moeder", zei Springsteen toen hij datzelfde jaar in Asbury Park optrad. "Dat is achterhaald", lacht Robert. "De verzameling groeide intussen aan tot een kleine tienduizend stukken. Naargelang meer fans er weet van krijgen sturen ze van overal ter wereld artikels en interviews op." Niettemin kan je hier niet zomaar komen binnenwaaien om wat rond te neuzen in de knipsels. "De hele collectie ligt opgeslagen in een stalen constructie, en wie ze wil zien moet van tevoren een afspraak maken. De verzameling is even goed beschermd als de brieven van president Washington. Springsteen is nationaal erfgoed, hé? Daar moet je zorgzaam mee omspringen." Niettemin krijgen we via een toegangscode toch een beeld van wat ze er inmiddels hebben liggen, en kijk: daar duikt zowaar het interview op dat ik ooit nog zelf van Springsteen heb afgenomen. Dat verbaast Robert Stewart niet. "De eerste artikels gaan terug tot 1964, en minstens de helft van wat we hebben, is geschreven in een taal die niemand hier begrijpt."

'I got a good catholic education here in Freehold'

* 'Freehold' *

Het grootste deel van zijn jeugd bracht Springsteen in Freehold door, een dorp op een steenworp van Asbury Park. Op de Freehold High School aan Robertsville Road stond Springsteen niet meteen bekend als een groot student. Niettemin werd hij later als eerste ingewijd in de Hall of Fame van het enorme instituut. Zelf was hij niet van de partij, maar zijn moeder Adèle las wel een brief van hem voor. "Het zijn altijd diegenen die niet in de pas lopen die je in het oog moet houden", merkte Springsteen fijntjes op. "Want je weet nooit waar ze terecht zullen komen."

In Freehold woonde Springsteen op drie verschillende adressen, allemaal op minder dan een kilometer van elkaar. Eén ervan is inmiddels gesloopt om een parkeerterrein aan te leggen. Het huis in South Street - een onopvallend optrekje op nummer 68 - staat er nog wel, maar voor de fans spreekt vooral de tweewoonst aan Institute Street 39 1/2 tot de verbeelding. In dit piepkleine arbeidershuisje spendeerde Springsteen het grootste deel van zijn tienertijd, en het is ook die gevel waar hij voor poseert op de binnenhoes van Born In The USA. Het achtertuintje ziet er keurig verzorgd uit, maar zoals het bordje daar al aangeeft - 'Beware of the dog' - is het niet de bedoeling de rust van de huidige bewoners te verstoren. Echte patriotten, trouwens, die trots de stars and stripes hebben uithangen. Honderd meter verderop, in de schaduw van de watertoren die de hele buurt domineert, legt Matthew met zijn werkmakkers een nieuwe riolering aan. Matthew is een zwarte man van een jaar of vijfendertig, en - jawel - een Springsteen-fan. "Bruce wordt hier als een god beschouwd", zegt hij terwijl hij z'n handschoenen uittrekt om ons welkom te heten. "Niet alleen omdat hij vanuit dit godvergeten gat een wereldster is geworden, maar vooral omdat het succes hem niet naar het hoofd is gestegen. Bruce kleedt zich nog gewoon, geeft veel geld aan goede doelen, en loopt niet met vier bodyguards rond. Toen Springsteen hier vorig jaar een concert gaf, reed hij zelf met z'n jeep naar het optreden. Dat zie ik Mick Jagger nog niet doen, hoor."

Veel blanken wonen er vandaag niet meer in deze buurt. "Dat is waar", zucht Matthew. "Je ziet hier alleen nog arme Mexicanen op zoek naar werk. Werk dat er niet is, trouwens. En wie toch een job heeft, wordt onderbetaald." De vette knipoog die volgt verraadt dat hij het niet alleen over Mexicanen heeft.

'They're closing down the textile mill across the railroad tracks

Foreman says these jobs are going boys and they ain't coming back To your hometown'

* 'My Hometown' *

De spoorweg waar Springsteen over zingt ligt er nog, maar treinen rijden er niet meer. In plaats daarvan is het een plek geworden waar de Mexicaanse jeugd zich in de weekends komt bedrinken. Langs de sporen ligt het vol scherven van stukgeslagen flessen alcohol, en de fabriek die er vlak naast ligt staat bij gebrek aan activiteit langzaam weg te roesten. Springsteens vader werkte jarenlang in het textielbedrijf waar hij over zingt in het sombere 'My Hometown'. Op piekmomenten bood de fabriek werk aan bijna tweeduizend mensen. Twintig jaar geleden ging het gebouw tegen de grond, en in de plaats kwam een appartementsblok en een Seven Eleven-store. De armoede heeft de criminaliteit in die mate de hoogte ingestuurd dat er twee bewakingsagenten voor de deur staan.

'Now Main Street's whitewashed windows and vacant stores Seems like there ain't nobody Wants to come down here no more'

* 'My Hometown' *

Bijna vijfentwintig jaar nadat Springsteen de Main Street van Freehold beschreef zijn er tekenen dat het stadscentrum weer opleeft. Toegegeven: in de eerste helft van de straat staan inderdaad nog heel wat winkels leeg én zijn de uitstalramen met witte verf overschilderd. Alleen de Mexicaanse eethuizen draaien op kruissnelheid, evenals de zaken die zich op de ingeweken latinobevolking toespitsen. Maar aan de oostkant van de straat lijkt het of Freehold een facelift heeft ondergaan, en de recessie stilaan te boven komt. Er zijn een aantal uitstekende Italiaanse restaurants gevestigd, waarvan Federici's tot vandaag één van Springsteens favoriete adressen is. Wellicht ook omdat de familie die de zaak uitbaat niet pocht met zijn beroemdste klant. Tweehonderd meter verderop - op de hoek waar Main Street Broadway kruist - ligt Elks Point Veterans Memorial, een begraafplaats voor lokale oorlogsslachtoffers die in een bodybag uit Vietnam en Korea zijn teruggekeerd. Springsteen reed vroeger haast dagelijks voorbij de witte houten kruizen en hun wapperende Amerikaanse vlaggetjes. Zo kwam hij op het idee om een nummer te schrijven waarin het lot van de soldaten werd aangekaart. 'Born In The USA' raakte een gevoelige snaar, en groeide uit tot een wereldhit.

'Sprung from cages on Highway 9,

Chrome wheeled, fuel injected

And steppin' out over the line'

* 'Born To Run' *

De Highway 9 is één van de twee snelwegen die van noord naar zuid dwars door de staat New Jersey lopen, en zodoende ook langs Freehold passeert. Wie geluk heeft kan er de knalgele brandweerwagen zien uitrukken die Springsteen er aan het lokale fire department cadeau heeft gedaan. De receptioniste die de centrale aan Main Street bemant krijgt net een oproep binnen wanneer we haar willen vragen hoe Springsteen bij hen terecht is gekomen. "Bruce had opgevangen dat we een benefiet organiseerden om een nieuwe brandweerwagen te kunnen kopen, en toen heeft hij ons prompt zo'n nieuwe truck cadeau gedaan. Knalgeel, en met 'Born to Run' op het portier geschilderd. Bruce kent hier iedereen, en iedereen kent Bruce. Hij springt nog regelmatig binnen, trouwens. We hebben een paar brandweermannen die nog met hem op school hebben gezeten, en mijn eigen broer speelde als tiener regelmatig basketbal met hem. Een hele fijne vent. En nog slim ook. Onze oude brandweerwagen heeft hij helemaal laten opknappen en weer aan een andere kazerne cadeau gedaan. Maar hij zal de laatste zijn om daar ruchtbaarheid aan te geven. Dat ligt niet in zijn karakter."

'The teenage tramps in skintight pants do the E Street dance and everything's all right

Well the kids down there are either dancing or hooked up in a scuffle

Dressed in snakeskin suits packed with Detroit muscle

They're doin' the E Street Shuffle'

* 'The E Street Shuffle' *

In tegenstelling tot wat vaak wordt aangenomen ligt het bekendste adres uit de rockgeschiedenis - de E Street waarnaar de Band zichzelf genoemd heeft - niet in Asbury Park maar een twintigtal kilometer verderop. In Belmar, waar de groep repeteerde in het huis van toenmalig pianist David Sancious. Dertig jaar geleden was de Amerikaanse oostkust één van de drukstbevolkte gebieden van de Verenigde Staten. En was Belmar een populaire bestemming bij working class New Yorkers, die er jaarlijks een paar weken op het strand kwamen liggen. Ook vandaag teert dit wat slaperige kustdorpje in hoofdzaak op toerisme, al geeft de jachthaven aan dat de bezoekers inmiddels iets meer gefortuneerd zijn. De wijk waar E Street ligt, wordt - te oordelen naar de vlaggen die uithangen op de front porches, tenminste - vandaag voornamelijk bewoond door ingeweken Ieren. Het lijkt een keurige uithoek, waar de straten zijn afgezoomd met prachtige bomenrijen en iedereen braaf naar de kerk gaat. Keuze genoeg, overigens, want alleen al op E Street staan er negen. Niet verwonderlijk dus, dat Bruce Springsteen en zijn Band hun podiumdebuut maakten tijdens een kerkfeest hier in de buurt.

Het is zondagochtend wanneer we er de sfeer komen opsnuiven. Er is geen kat op straat en alleen in de verte klinkt een koor. Iedereen blijkt naar de mis.

'I'm gonna sit back

right easy and laugh

When Scooter and the Big Man bust this city in half

With a Tenth Avenue freeze-out'

* 'Tenth Avenue Freeze-Out' *

De E Street wordt halverwege middendoor gesneden door de haast even bekende Tenth Avenue, die bijna twee kilometer doorloopt tot in de bescheiden dorpskern waar het nauwelijks drukker is. In het nummer vertelt Springsteen over het ontstaan van de groep. De song bruist van leven, maar vandaag wijst niets erop dat ook hier muziekgeschiedenis is geschreven. Meer nog: in maart ligt Belmar er zo verlaten bij dat twee vreemdelingen met fotocamera's er onmiddellijk de aandacht van de plaatselijke middenstand trekken. En, zo blijkt algauw, ook van de politie. De arm der wet tikt ons op de schouder, en vraagt op een toon die geen tegenspraak duldt waarom we ons hier zo verdacht gedragen met onze notitieboekjes en fototoestellen. "Springsteen?" Hij fronst zijn dikke wenkbrauwen en zet z'n pet recht. "Nooit geweten dat die vent van hier was", mompelt hij. De agent stapt in z'n wagen, en kijkt ons na met een blik van een man die er net is achtergekomen dat zijn vrouw vreemdgaat terwijl de rest van de buurt al jaren op de hoogte is.

'Put your makeup on,

fix your hair up pretty

And meet me tonight

in Atlantic City'

* 'Atlantic City' *

Het regent cats, dogs en zowat alle andere denkbare huisdieren wanneer we van Freehold richting Atlantic City rijden, een rit van twee uur door het midden van nergens. Atlantic City blijkt het Las Vegas van de oostkust: een opeenstapeling van smakeloze casino's, dure designwinkels en torenhoge hotels, die door shuttletreintjes met elkaar worden verbonden. Hier komen rijke toeristen hun geld vergokken, en slenteren de locals - vooral Mexicanen, alweer - ook bij dit snertweer over de houten promenade langs de kustlijn. Hier recht tegenover de wolkenkrabber van het Taj Mahal-gokparadijs ligt de Steel Pier waar Springsteen als tiener zijn eerste concert zag, een optreden van Chubby Checker. De uitvinder van de twist zou het leven van de jonge Bruce een andere wending geven. De pier, waar net als toen een pretpark is gevestigd, blijft bij het noodweer van vandaag gesloten. En wanneer we toch voorbij de poort sluipen krijgen we meteen Anthony Catanoso achter ons aan. Anthony - mét Sopranos-accent - baat het park vandaag uit, en draait meteen bij wanneer hij hoort dat we Vlamingen zijn. "Mijn boekhouder is van Kortrijk", zegt hij, alsof dat voor de hand ligt. Anthony - de neus voor zaken helemaal intact - heeft de beeltenis van Springsteen op één van zijn kermisattracties laten schilderen. "De zaal waar hij dat concert zag is er niet meer. De pier van toen was veel langer dan nu, maar in 1982 sloeg er tijdens een storm een schip tegenaan. Toen ging het grootste gedeelte in de vlammen op. De concertzaal werd nooit heropgebouwd, al hebben er veel grote namen gestaan. Elvis Presley en Frank Sinatra, bijvoorbeeld. En The Beatles. Iedereen die wat voorstelde kwam langs, toen. Haast alle jongeren uit de wijde omgeving kwamen hier naartoe. Niet alleen voor de concerten, moet ik eraan toevoegen. Om meisjes te versieren vooral."

De pier is vandaag - zoals haast alles van enige waarde in Atlantic City - eigendom van Donald Trump. "Maar ik baat hem uit", lacht Anthony. "En ik was apetrots toen Springsteen tijdens één van zijn vorige optredens reclame maakte voor mijn zaak. Ik stond in het publiek toen, en dat was echt kicken. Dat soort publiciteit is onbetaalbaar, hé? Maar wat aandacht uit België is ook welkom, natuurlijk. Wacht, ik zal je mijn naamkaartje geven. Schrijf maar dat er niets is dat in New Jersey dichter bij Disney komt dan de Steel Pier." Ik beloof mijn best te doen, en vertrek - tussen de jungle van rinkelende roulettetafels en ratelende geldmachines - naar weer een andere mysterieuze bestemming uit het Springsteen-repertoire: Linden.

'Tonight down here in Linden Town

I watch the cars rushin' by home from the mill'

* 'Mansion On The Hill' *

Linden - een uur ten noorden van Freehold - heeft weinig troeven om een bestemming te zijn die veel toeristen lokt. Overdag is het een kleurloos dorpje waar de ene buurtwinkel tegen de andere aanleunt. Vuile straten, een wirwar aan elektriciteitskabels en veel bedelaars op straat geven aan dat je je hier nog het best van al onmiddellijk weer uit de voeten kan maken. Als je het geluk hebt om dat - zoals Springsteen - 's nachts te doen krijgt de buurt de magie van een maanlandschap. De koplampen van voorbijscheurende auto's tegen de feeëriek verlichte fabrieken roepen een mysterieuze, haast poëtische sfeer op die helemaal haaks staat op het industriële karakter dat Linden - tegelijk de as van een druk bevlogen luchtvaartlijn - overdag heeft. Wie een idee wil hebben van hoe the middle of nowhere er in New Jersey uitziet, hoeft niet verder te zoeken. Geen wonder dat Springsteen er zelf ook zo snel mogelijk weer weg wilde. Maar geloof het of niet: uiteindelijk keerde hij toch altijd terug naar de plek waar het voor hem allemaal begonnen is. n

info Bruce Springsteen & The E Street Band staat op 23 juni in het Antwerpse Sportpaleis.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234