Maandag 27/06/2022

'De gewone Chinezen geven hoop, niet de nieuwe leiders'

De nieuwe leiders zullen weinig verandering brengen, zegt Teng Biao, een van China's prominente dissidenten. Er is te veel corruptie in de gelederen van de communistische partij, en te veel gevestigde belangen die noodzakelijke hervormingen willen tegenhouden. Zelf werd hij opgesloten, gemarteld en bedreigd.

De macht in China wil niet gecontroleerd worden, dat is een traditie die vele eeuwen teruggaat", zegt Teng Biao. "Xi Jinping, de nieuwe president en partijleider, is geen hervormer maar iemand die op de winkel gaat passen. Echter, de partij kan niet tegenhouden dat het maatschappelijke middenveld sterker wordt. Chinezen worden steeds mondiger. Ze durven nu te protesteren tegen een smerige fabriek in hun achtertuin of omdat ze worden onderbetaald."

De gewone Chinezen zijn de hoop voor een betere toekomst, niet de leiders, is Tengs vaste overtuiging. "Niemand weet wanneer China gaat veranderen. Het kan twee jaar duren, tien jaar, als het helemaal tegenzit twintig jaar. Maar er moeten veranderingen komen."

Teng ondervond aan den lijve de risico's van een kritische houding tegenover het gezag. Hij werd in het vroege voorjaar van 2011 met tientallen andere dissidenten opgepakt in het kader van een speciale repressiecampagne om een Chinese variant van de Arabische Lente in de kiem te smoren.

Hij had al eerder met de Staatsveilig-heidsdienst kennisgemaakt. In 2008 werd hij op straat voor zijn flat in een auto geduwd. Een zwarte kap ging over zijn hoofd, de auto bracht hem naar een geheime locatie waar hij twee etmalen lang werd ondervraagd. Dergelijke ontvoeringen zijn gebruikelijk in China -ze vormen een essentieel instrument van de staat om al te lastige burgers een lesje te leren. Wie dan niet luisteren wil wordt nog harder aangepakt, ondervond Teng vorig jaar. Ditmaal zat hij niet twee dagen vast, maar vele weken. De Chinese Stasi plaatste hem onder een streng regime.

"Je moet aan alle regels gehoorzamen die je worden opgelegd", kreeg de 39-jarige jurist te horen in het anonieme overheidsgebouw ergens aan de rand van Peking waar hij gevangen werd gehouden. "Ik mocht in mijn cel, die helemaal leeg was, niet op de vloer gaan zitten of tegen de muur leunen. Staan moest ik, de hele dag lang, tot het licht 's avonds uitging. Ze wilden me fysiek en mentaal uitputten."

Voordat hij in de cel belandde, hadden enkele Stasi-agenten in burger hem mishandeld. Ze sloegen en trapten - "we komen terug als je in de gevangenis de orders niet opvolgt", dreigden ze. De jurist, voor zijn arrestatie een van de meest veelbelovende docenten van de Universiteit voor Politieke Wetenschappen in Peking, hield het twee weken vol. "Het was te zwaar geworden. Ik viel neer, kon niet meer op mijn benen staan." Van een van zijn bewakers kreeg hij toen een krukje, en zijn hoofd mocht hij voortaan tegen de muur laten rusten. Maar hij kreeg ook handboeien om. "Ik moest daarna bijna alles geboeid doen, tot het eten toe."

Vernedering en intimidatie: het hoort bij het standaardreportoire van de Chinese geheime politie. "De agenten die je verhoren zijn geen boerenpummels, het zijn officieren en onderofficieren die zijn afgestudeerd aan de Universiteit voor Publieke Veiligheid in Peking, de hoogste speciale politieschool van het land", aldus Teng. Als jurist legde hij zich al jaren geleden op mensenrechten toe, waardoor hij veel opving over de werkwijze van de veiligheidsdiensten.

Ditmaal was de advocaat zelf het slachtoffer. "Gedraag je niet als jurist", werd hem meteen bij de eerste verhoren te verstaan gegeven. "Je bent niets hier, je bent er alleen om te gehoorzamen. Je bent de zoon, ik ben de vader", hield de leider van het verhoorteam hem voor. "Je lot ligt in mijn handen. Als ik zeg dat je dood moet, gebeurt dat."

De intimidatie werd afgewisseld met lokpremies. Als je nu wat welwillender bent, als je je wat behulpzamer opstelt, kunnen we jou ook helpen, klonk het. Dan kun je van lector zo professor worden. Jij en je vrouw kunnen zonder problemen een tweede kind hebben. En je krijgt je paspoort weer terug, zodat je vrij kunt reizen. Met gepijnigde glimlach vat Teng de rode lijn in de lange verhoorsessies samen: "Als ik leugens vertelde kon ik alles krijgen, zei ik de waarheid dan namen ze me alles af."

Teng Biao zat vijf weken in de gevangenis. Zo nu en dan werd hij opgehaald voor verhoren. "Ze wilden dat ik een verklaring ondertekende dat ik me niet langer met wat zij noemden 'staatsondermijnende activiteiten' bezig zou houden. Ook zou ik aan hen moeten rapporteren over anderen. Dat laatste weigerde ik. We hebben uiteindelijk een compromis bereikt; ik zou het melden als andere dissidenten een werkelijke misdaad begingen."

Nadat hij zijn handtekening had gezet lieten ze hem vrij, maar niet nadat ze hem de persoonlijke notities hadden afgenomen die hij in de cel over zijn jeugd en familie heeft gemaakt. Ook zijn paspoort is hij kwijt, zodat hij uitnodigingen uit het buitenland niet kan aanvaarden.

Teng is met zijn gezin inmiddels verhuisd naar Shenzhen. In die miljoenenstad in zuidelijk China, op de drempel van Hongkong, is de druk van de veiligheidsdiensten minder groot. "Ik krijg zo nu en dan bezoek van agenten, maar de sfeer is meer ontspannen dan in Peking. Doe geen dingen waarmee je jezelf en ons in de problemen brengt, zeggen ze."

Het docentschap aan de Pekingse universiteit heeft hij moeten opgeven. Tegenwoordig houdt hij zich bezig met dossiers van mensen in het binnenland die ten onrechte ter dood lijken te zijn veroordeeld. "Er zijn tientallen, zelfs honderden gevallen. Zo kan ik mijn kennis inzetten om mijn land rechtvaardiger te maken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234