Maandag 26/10/2020

De gesubsidieerde dictator

Voor het vierde jaar op rij schuift de Spaanse regering de Fundación Franco een smak geld toe. De stichting, die ons de 'menselijke, politieke en militaire Franco' wil leren kennen, mag er de duizenden documenten uit het paleis van de dictator mee digitaliseren. Ondertussen wordt buitenstaanders elke toegang tot dat archief geweigerd.

Madrid

Van onze correspondent

Rudy Pieters

Zeg niet zomaar 'stichting' wanneer het over Franco gaat. De organisatie mag dan wel niets met de overheid te maken hebben, dochter Carmen Franco (75), initiatiefneemster en nog steeds voorzitster, vindt dat zo'n stichting eigenlijk van alle Spanjaarden hoort te zijn. Bijgevolg moeten we het over een 'nationale stichting' hebben: de Fundación Nacional Francisco Franco.

Haar doel heeft de Fundación duidelijk vastgelegd. "De verspreiding van de kennis over Francisco Franco in zijn menselijke, politieke en militaire dimensie, alsook over de successen en realisaties die zijn politieke Regime heeft verwezenlijkt." De Fundación is niets minder dan een postume propagandamachine voor de man die zijn land in een bloedige burgeroorlog stortte, Guernica liet bombarderen, in nauwelijks zeven jaar tijd 150.000 politieke tegenstanders liquideerde en tijdens zijn bijna 40 jaar durende bewind Spanje naar de economische afgrond bracht.

In mei 1976, een half jaar na de dood van de dictator, ondertekenden 254 prominente Spanjaarden, veelal politici uit rechtse en extreem rechtse hoek, een manifest dat de oprichting van een Franco-stichting bepleitte. "Franco creëerde een welvaart zonder vaderlandse precedenten", luidt het daarin. "Hij bracht alle Spanjaarden dichter bij elkaar via sociale rechtvaardigheid en herstelde het traditionele instituut van ons land: de Monarchie."

Ruim een kwart eeuw later gaat het nog steeds goed met de Fundación. 'El Caudillo' zelf begroet je op de startpagina van de website, www.fnff.org. In uniform, maar zo minzaam mogelijk kijkend. Het is Franco in een al wat oudere versie, die de meeste Spanjaarden zich vandaag nog herinneren. Je kunt er kiezen tussen artikels over 'Franco, de mens' en 'Franco, de politicus'. Wie de militaire Franco wil kennen: gelieve door te klikken naar 'Franco, de mens'. Subtiel is anders.

De site, waarop je ook souvenirs kunt bestellen kondigt de menselijke Franco aan met een familiekiekje: de dictator thuis in burger op de sofa, naast hem en aan zijn voeten zitten zeven kinderen, de kerstboom is keurig opgetuigd. "Mijn vader liet thuis nooit iets blijken van zijn staatsproblemen", zegt Carmen Franco in een interview met de Fundación. "Hij maakte geen opmerkingen over de politiek, zelfs niet op de beslissende momenten. Behalve op één moment: toen hij in Hendaye met Hitler ging praten, wisten we dat die ontmoeting verstrekkende gevolgen kon hebben."

In de 'menselijke Franco'-rubriek wordt het publiek onder meer over de Valle de los Caidos geïnformeerd, de Vallei van de Gevallenen, die Franco vlakbij het El Escorial, het optrekje van de Habsburgers, liet construeren. Het complex, een van de meest megalomane monumenten van Europa, trekt massaal toeristen dankzij zijn ondergrondse basiliek: 262 meter lang, helemaal uit een berg uitgehouwen. 200.000 kubieke meter rots werd weggehakt. Bijna twintig jaar heeft men eraan gewerkt, van 1940 tot 1958. Officieel herdenkt de Valle de los Caidos de slachtoffers van de burgeroorlog. Er liggen er twintigduizend begraven, tienduizend van elk kamp, zo schrijft de Franco-site. In werkelijkheid is het een lugubere verheerlijking van het franquismo. Er liggen naar schatting 35.000 nationalisten en slechts 8.000 republikeinen. Achter het altaar ligt Franco zelf begraven, vlakbij José Antonio Primo de Rivera, oprichter van de fascistische Falange-partij. Wat de website evenmin vertelt, is dat voor de bouw van de basiliek 20.000 arbeiders werden ingezet, meestal politieke gevangenen uit de concentratiekampen, republikeinen die in een echt slavenregime de berg moesten uithollen. Op die berg staat trouwens een 150 meter hoog kruis, naar verluidt het hoogste ter wereld.

De Fundación wil duidelijk niet alle 'kennis over Francisco Franco in zijn menselijke, politieke en militaire dimensie' verspreiden. Franco is de man die Spanje in 1936 voor de communistische chaos heeft behoed, zo leert de site ons. De geschiedenis wordt herschreven, niet één keer wordt naar Guernica en zijn 1.654 doden verwezen. Uit de Franco-bibliografie zijn alle boeken die zijn minder fraaie kanten belichten, keurig verwijderd. Ernstige historici als Paul Preston en Javier Tusell worden openlijk van manipulatie beschuldigd.

De conservatieve Partido Popular, waarvan voormalig Franco-minister Manuel Fraga de 'presidente fundador' is, verkoopt zichzelf graag als een moderne, centrumrechtse partij die niets meer met Franco te maken heeft, maar het kan moeilijk gezegd worden dat ze de Fundación Franco ongunstig gezind is. Op 21 augustus 2003 verscheen een stilaan vertrouwd bericht in het staatsblad: het ministerie van Cultuur kent de Fundación Nacional Francisco Franco een nieuwe subsidie van 26.590 euro toe. Het is alsof de Duitse regering een Hitler-stichting zou financieren.

De Fundación krijgt het geld voor een archiefproject, de inventarisering en digitalisering van ruim 25.000 documenten, samen ongeveer 125.000 pagina's, die Carmen Franco uit het paleis van haar vader weghaalde. Het zou vooral om documenten met politiek-historische waarde gaan. Het is al het vierde jaar op rij dat de stichting subsidies krijgt. Vorig jaar ving geen enkele andere Spaanse vereniging zoveel geld voor een archiefproject. El Periódico, de krant die het verhaal uitbracht, becijferde toen dat de Fundación 10 procent van de beschikbare archiefsubsidies opsoupeerde. Dit jaar heeft het ministerie ervoor gezorgd dat één vereniging meer krijgt. 200 euro meer.

Wat nog meer wenkbrauwen omhoog doet gaan, is dat de stichting in haar 27-jarig bestaan nog geen enkele historicus inzage heeft verleend in de documenten, en ook vandaag blijft de deur dicht. "Ze zeggen dat ze niets laten zien zolang niet alles gedigitaliseerd is. En wat als ze het dan nog niet laten zien?", vraagt Javier Tusell zich af. De schrik dat de Fundación het Franco-archief aan het zuiveren is, zit er goed in. "Wat als ze de helft verbrand hebben van wat ze hadden?" Tusell pleit ervoor het hele archief officieel te beschermen, zodat de vernietiging van stukken vervolgd kan worden.

Voor één historicus heeft de Fundación een uitzondering gemaakt. Luis Suárez Fernández kreeg wel inzage. Waarom mocht hij een en ander ineens wel bekijken? Heeft het te maken met het feit dat het Franco-regime hem in 1972 topambtenaar maakte bij het ministerie van Onderwijs?

De jaarlijkse Franco-subsidies zorgen hoe dan ook voor felle protesten. Carme Chacón, woordvoerder van de socialistische PSOE, noemde het vorige week een "regelrechte schande" dat er belastinggeld gaat naar een "ondoorzichtige stichting die ongrondwettelijke objectieven nastreeft." Ignasi Guardans van de Catalaanse nationalisten (CiU) pleit voor "een onteigening van sommige stukken die staatseigendom zijn." Beter dat dan "een extreem rechts instituut te blijven subsidiëren."

"Het is niet het instituut dat gesubsidieerd wordt - in dit geval een stichting - maar een concreet archiefproject", reageert het ministerie van Cultuur in een communiqué. "De begunstigde instituten zijn in alle gevallen verplicht het publiek de toegang tot hun fondsen te garanderen." Sinds de Fundación Franco subsidies ontvangt, zo wordt er droog aan toegevoegd, heeft het ministerie "geen enkele klacht van onderzoekers ontvangen over de toegang tot het archief." Over de nauwelijks verborgen agenda van de Fundación Franco rept het communiqué met geen woord.

De stichting is niets minder dan een postume propaganda- machine voor de man die zijn land in een bloedige burgeroorlog stortte

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234