Donderdag 24/09/2020
Carl Devos.Beeld DM

ColumnCarl Devos

De gesprekken met N-VA zijn niet langer voor de show. Het is dat of verkiezingen

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Na 260 dagen piept een formatiefase aan de einder. Al is dat relatief, in een regeringsvorming die vaak naast begane paden loopt: de titelloze opdrachthouder Koen Geens (CD&V), die straks allicht verlengingen speelt, doet meer dan informeren. En hij doet dat ook niet in het open kader dat het paleis hem meegaf, zijn partij beperkte hem tot een regering met N-VA. Maar de opties verminderen, dat is vooruitgang. In Franstalig België groeit het besef dat de Vivaldicoalitie een droom blijft. Na jaren diabolisering van N-VA is dat daar een onrustwekkende gedachte. Ze vrezen er de afbraak van het federale model.

In dit uit elkaar drijvende land kennen de twee taalgroepen elkaar steeds minder. Nochtans is inleving in de tegenpartij cruciaal voor een geslaagde onderhandeling. Veel moeite kost dat niet. Wie even tijd heeft, kan in Charleroi het interessante industriemuseum in Le Bois du Cazier bezoeken. En het museum waar de 262 slachtoffers van de mijnramp van 8 augustus 1956 worden herdacht. Wie de site verlaat, begrijpt de Waalse trots, het verdriet om het verloren verleden en de linkse strijdlust. Er zijn ook mooie plekjes, maar na een bezoek aan het grauwe Charleroi, met al zijn afbrokkelende industriële verval, is prozac aangewezen. Uiteraard is Franstalig België veel meer en sterker dan deze pikhouwelen, maar toch zal elk staatkundig amendement langs het behoud of de versterking van de solidariteit tussen Noord en Zuid moeten passeren.

Ook in Franstalig België is staatkundige hervorming niet langer uitgesloten. MR maakte zijn bocht, bij Open Vld zeggen kandidaat-voorzitters het luidop. Ze blijven op hun persoonlijke lijn, maar dat lijkt wel een koerscorrectie van de partij. Gwendolyn Rutten en Alexander De Croo hebben in het verleden meermaals hun neus opgehaald voor staatshervorming. Dat Open Vld nu het omgekeerde laat weten, betekent niet enkel profielvervaging, het geeft ook de indruk dat Open Vld geen ruggengraat heeft. En zeer graag wil besturen, in plaats van CD&V dat evenveel zetels telt.

Taxshift

Als er ruimte zou ontstaan voor een staatshervorming is het nog minder een wonder dat, net nu zwaar banenverlies in Franstalig België bekend raakt, de PS laat weten dat ze niet bereid is om het koninginnenstuk van Michel I ongewijzigd te laten. De socialisten hebben jaren tegen de taxshift – beter ‘tax cut’ – gestreden. Zij willen te allen prijze het beeld en feit vermijden dat ze het Zweedse beleid, dat op 26 mei 2019 de grootste electorale afstraffing van deze jonge eeuw kende, depanneren. Want daar lijkt een regering met N-VA, CD&V, MR en PS en sp.a wel op. De volgende regering zal minder links besturen dan de socialisten willen, maar linkser dan de vorige. Dat is voor iedereen lastig. Behalve misschien voor CD&V.

Het socialistische verzet tegen de taxshift is de logica zelve. Die shift is niet zonder verdienste, ook niet voor werknemers, maar de prijs is hoog en de terugverdieneffecten beperkt. Al even logisch is dat de Zweden dit beleid verdedigen, zeker als straks Open Vld in de oppositie zichzelf moet zoeken. Het is geruststellend dat het formatiegesprek in deze oude, bekende discussie valt. Het gaat ergens over. En: dit kennen en kunnen we. Zo’n sociaal-economisch en fiscaal debat hebben we al duizenden keren gevoerd, en al vaak compromissen over gemaakt.

Voor de show

Het toont ook dat de gesprekken met N-VA niet langer voor de show zijn. Het is dat of verkiezingen. Die werken tegelijk disciplinerend én verlammend. Disciplinerend, omdat partijen ze willen vermijden en zich met zicht op de afgrond wat flexibeler opstellen. Verlammend, omdat toegevingen zonder akkoord als een boemerang zouden terugkeren, mochten onderhandelingen mislukken en dus verkiezingen aanbreken. Het helpt niet als de eeuwige profilering ondertussen als opbouw van een electorale campagne wordt gelezen.

Rond de onderhandelingstafel hangt veel wantrouwen, weinig goesting, maar ook een kiemende vooruitgang. De gesprekken zijn inhoudelijk én discreet. Weg van die tafel sparen N-VA en PS elkaar niet. Vaak over kwesties die in de federale formatie niet centraal staan, behalve de aanval op de taxshift. Die inderdaad, zoals nog veel meer, tegen licht gehouden moet worden. Het blijft dus uiterst moeilijk om N-VA en PS samen te brengen, maar die opgave wordt verzwaard door doornige spanningen tussen MR en PS. Terwijl N-VA, CD&V en sp.a elkaar, gezien de omstandigheden, relatief goed vinden, is de ergernis aan de overzijde van de taalgrens, zelfs tussen Bouchez en Magnette, zeer voelbaar. ‘Zelfs Jezus had het niet beter gedaan’, verklaarde Bouchez over zijn eigen mislukte ronde. Er zijn van die momenten waarop een mens diep in een mijn wil vluchten. Mijmerend over een verleden, waarin echte staatsmannen met lef iets anders voor ogen hadden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234