Zondag 24/10/2021

De geschiedenis in een fantasiejurk

Waarheid en verzinsel, het is een onweerstaanbare combinatie, en de drie auteurs zijn handige goochelaars in het tevoorschijn toveren van bedenkingen en vermoedens

Lynn Picknett, Clive Prince en Stephen Prior

Hess. Het dubbelleven van de man achter Hitler

Uit het Engels vertaald door Amy Bais, Piet Dal en Meta Gemert, Anthos/Manteau, Amsterdam/Antwerpen, 600 p.,1.271 frank.

De Messerschmitt-fabriek bij Augsburg om kwart voor zes in de late middag van 10 mei 1941. Rudolf Hess klimt in een Me110, een tweemotorige jachtbommenwerper, en stijgt op voor een oefenvlucht. Wat daarna gebeurt is genoegzaam bekend. Hess vliegt naar Schotland en wordt onmiddellijk gearresteerd. Hitler doet de vlucht van zijn rechterhand af als de daad van een psychisch gestoord persoon, die in zijn eentje vrede met Engeland had willen sluiten. Churchill sluit Hess op. Op het proces van Neurenberg wordt Hess tot levenslange hechtenis veroordeeld. In 1987 pleegt hij zelfmoord in de gevangenis van Spandau in Berlijn.

Is dit een te gladde en gepolijste versie van de geschiedenis? De drie auteurs van dit boek vinden van wel. Hun stelling strookt op geen enkel punt met de officiële versie. Hess, zo beweren ze, vloog naar Schotland met een zo goed als volledig goedgekeurd vredesplan tussen Hitler en de Pro-Peace partij in Groot-Brittannië. Die zogenaamde vredesbeweging bestond uit een aantal politici die Churchill wilden uitschakelen én uit leden van de koninklijke familie, onder wie de hertog van Kent, de jongste broer van koning George VI. Het plan mislukte omdat Churchill met de hulp van de SOE (Special Operations Executive) Hess kon gevangennemen net voor hij door de 'vredesactivisten' werd meegenomen.

Omdat Hess ook in de gevangenis een gevaar bleef voor de oorlogszuchtige Britse premier, werd een plan uitgekiend om de derde man van het Derde Rijk uit te schakelen. Terwijl Hess in een cel in een Schots kasteel wegkwijnde, vond men een dubbelganger die de Pro-Peace partij op een dwaalspoor moest brengen. Toen die partij toch achter de waarheid kwam, slaagde ze erin Hess uit het kasteel te kidnappen en hem samen met de hertog van Kent naar Zweden te vliegen, waar ze de vredesonderhandelingen voort zouden zetten. Het Sunderland-vliegtuig crashte kort na het opstijgen. Hess en de hertog kwamen om. Een duidelijk geval van sabotage door Churchill.

Na de oorlog moest Hess verschijnen op het proces in Neurenberg. Omdat het om de valse Hess ging, werd hij zwaar gedrogeerd en gehypnotiseerd, zodat niemand zou zien dat hij een dubbelganger was. In 1987 deed het gerucht de ronde dat president Gorbatsjov van de Sovjet-Unie Hess wilde vrijlaten. De Britten reageerden snel. Hess werd door twee leden van de SAS (Special Air Service) vermoord. Als hij was vrijgekomen, had de man beslist verteld wat Churchill allemaal had uitgespookt.

Absurd? Paranoïde? Zeer zeker, maar duizend keer amusanter en spannender dan de banale werkelijkheid. Het is de verdienste van de auteurs dat zij tijdens hun onderzoek de ene na de andere contradictie en anomalie uit de officiële documenten konden opvissen. Maar hun kracht is tegelijk ook hun voornaamste zwakte. Alles blijft bij indirecte bewijzen, want de sensitiefste papieren uit het Britse archief blijven nog achter slot en grendel tot 2017. De conclusie van Picknett, Prince en Prior ligt voor de hand. Als de Britten hun geheimen nog zo lang willen bewaren, hebben ze zeker veel te verbergen. Het speculeren kan beginnen. Vraagtekens vervangen uitroeptekens, samenzweringstheorieën duiken op, leugens en misleidingen liggen voor het oprapen, pogingen tot verdonkeremanen worden geregistreerd. De drie auteurs proberen garen te spinnen van iedere tegenstrijdigheid, iedere morzel mysterie, ieder bewijs van geknoei met documenten en officiële verslagen. En wie de geschiedenis wil herschrijven, moet natuurlijk ook selecteren. Alles wat in hun kraam past, wordt lang en breed uitgewerkt. Getuigen en getuigenissen die de eigen theorie ondergraven, verdwijnen geruisloos of krijgen een snelle afhandeling. Het resultaat? Een typisch voorbeeld van speculatieve verslaggeving. De auteurs hebben alle getuigenissen en memoires, beschikbare documenten en vergeten krantenknipsels onderzocht, ze hebben alles opgeteld en conclusies getrokken waarvan ze ongetwijfeld al voor hun speurtocht begon niet meer overtuigd hoefden te worden. Harde bewijzen zijn op de vingers van één hand te tellen, maar wie maalt daarom?

Waarheid en verzinsel, het is een onweerstaanbare combinatie, en de drie auteurs zijn handige goochelaars in het tevoorschijn toveren van bedenkingen en vermoedens. Een willekeurige greep uit hun hoge hoed. Escorteerden Duitse vliegtuigen Hess tot aan de Engelse kust? Kreeg Hess vanaf toen radiosignalen van de RAF en werd hem vrije doorgang verleend? Wachtte de hertog van Kent Hess op in Dungavel House, het landhuis van de hertog van Hamilton, waar de nazi-topman had willen landen? Stond Hess onder de bescherming van koning George VI? Had hij zelfs een brief van de koning bij zich die hem een veilige doorgang moest verschaffen? Waarom eindigde de Blitz op Londen net op de dag dat Hess naar Schotland vloog? Waarom is het vliegplan van de neergestorte Sunderland verdwenen?

Het is doodjammer dat de auteurs weinig onderscheid maken tussen hun geloofwaardige vermoedens enerzijds en de ronduit belachelijke anderzijds. Een strategie die hun uiteindelijk zuur opbreekt, want als je een keer aan iets twijfelt, twijfel je aan alles, en dat verdienen Picknett, Prince en Prior niet. Zo is het erg aannemelijk te veronderstellen dat Hitler zijn rechterhand naar Engeland stuurde om vrede met Churchill te sluiten eer de veldtocht tegen de Sovjet-Unie begon. Toen hij in zijn vliegtuig stapte, was Hess zeker niet in ongenade gevallen bij Hitler, zoals achteraf werd beweerd, en bovendien was Hess geen weke figuur, maar een rabiate nazi die de politiek van Hitler ten volle steunde. Er bestond ook een vredespartij in Engeland, en de hertog van Hamilton was een van de kopstukken, een invloedrijk man zelfs, die als Privy Councillor in direct contact met de koning stond. Andere stellingen ontberen echter alle overtuigingskracht. Zo zou Hess in Madrid een ontmoeting hebben gehad met Sir Samuel Hoare, Brits ambassadeur in Spanje en geducht tegenstander van Churchill. Hess praatte met Hoare over het Duitse vredesaanbod. Kort daarna vloog Hess dan naar Schotland omdat de hertog van Kent niet naar Spanje kon of wilde komen. Maar waarom kon een relatief onbelangrijk lid van de koninklijke familie niet naar het neutrale Spanje reizen terwijl de nummer drie van de nazi-top zich wél in het hol van de Britse leeuw wilde begeven? Details, details, net zoals het een detail is dat de zoon van Rudolf Hess zijn vader tientallen keren in Spandau bezocht en er nooit aan getwijfeld heeft dat hij zijn echte vader voor zich zag.

Wie spreekt de waarheid? Wie heeft wat te verbergen? Wat doet het ertoe? Het boek is spannend en voert de lezer mee op een wilde rit langs halve waarheden en volle speculaties. Laat de historici maar vloeken. Nog zestien jaar wachten en dan weten we wie gelijk had. Joseph Pearce

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234