Vrijdag 22/11/2019

De gelukkige aap

Wat is geluk? Is het de eerste blik die je als ouder werpt op je nieuwgeboren kind? Of is het de vervulling van een lang gekoesterde ambitie? 'Te veel mensen verwarren geluk met tevredenheid. Tevredenheid is wat we voelen als het leven goed is. Geluk is wat we voelen als het leven opeens beter wordt', zegt Desmond Morris. In zijn nieuwe boek gaat hij op zoek naar de ware aard van geluk.

Door Katrijn Serneels

ij kun je heel ongelukkig maken door me voor te schrijven wat ik moet doen om een gelukkiger leven te leiden. The Nature of Happiness is niet zo'n zelfhulpboek, wat ik wil is uitleg geven over de verschillende bronnen van geluk. Dat begrip kan je meer geluk in het leven geven", schrijft Morris. Zijn grootste geluk heeft hij te danken aan twee vrouwen. "Mijn vrouw Ramona maakt me al langer dan een halve eeuw gelukkig. Ik ben nog verliefder op haar dan in 1949, toen ik haar voor het eerst ontmoette", zegt hij aan The Times. En er is ook zijn moeder: "Ik had geluk. Ik deed vanalles waar de meeste moeders nooit mee akkoord zouden gaan (hagedissen en slangen houden, drummen, de slaapkamer zwart schilderen) maar ik kan me niet herinneren dat mijn moeder ooit zei: 'Dat kan toch niet.' Alle vrolijke extraverte mensen hebben ouders die ja zeggen. Kinderen van nee-ouders, het soort ouders dat het altijd te druk heeft om mee te doen met een spelletje, groeien op met de overtuiging dat het leven maar weinig vreugde te bieden heeft."

Kun je geluk ontleden zonder het weg te cijferen als een tijdelijke illusie?

Morris: "Ze zeggen dat ik de mysteries van het leven vernietig door ze te ontleden, maar er zijn nog altijd momenten die ongrijpbaar zijn voor mij - het moment waarop je naar iemand kijkt en verliefd wordt op het eerste gezicht. De grootste explosies van menselijk geluk zijn die momenten waar seks en liefde samenkomen. De eerste kussen en strelingen kunnen emoties veroorzaken die zo sterk zijn als bij het voorspel. Daarom is verliefd worden voor ons een tijd van zo'n intens en bedwelmend geluk."

Is liefde nodig om gelukkig te zijn?

"Er bestaan meer manieren om geluk te vinden en elk daarvan heeft zijn sterke en zijn zwakke punten. De mensen die cursussen geven waarmee je je kansen op blijvend geluk kunt vergroten, zullen misschien verbaasd opkijken bij vragen als 'Waarom raakt een zelfmoordterrorist in een staat van verrukking als hij mensen kan opblazen? Waarom voelt een sadist zich gelukkig als hij anderen pijn doet?' Alle soorten geluk dienen daarbij onderzocht te worden, ook die soorten die door de meesten van ons als weerzinwekkend, asociaal of gevaarlijk worden betiteld. Alleen als we alle mogelijkheden onder de loep nemen, mogen we hopen enig zicht te krijgen op de waarheid die aan dat ingewikkelde fenomeen ten grondslag ligt. Mensen verwarren geluk met tevredenheid. We voelen ons tevreden als het leven goed is, maar geluk komt alleen als het leven opeens beter wordt. De beste manier om gelukkig te worden, is het geluk op zoveel mogelijk verschillende manieren te zoeken."

Ook tv kijken en daarvan genieten kan geluk zijn.

"In ons volwassen leven brengen we talloze gelukkige uren door met het lezen van boeken, het kijken naar soaps of dagdromen. Zelfs kinderen zijn al dol op sprookjes en verhalen voor het slapengaan. De beste scenario's zijn bedacht om ons die momenten van geluk te bezorgen die we waarschijnlijk missen in de dagelijkse sleur van ons bestaan. Als de schurk sterft of de minnaars elkaar kussen, zijn we er in onze fantasie bij en ervaren we die geluksmomenten uit de tweede hand. Net als met chemisch geluk door het nemen van drugs is fantasiegeluk een vlucht uit de werkelijkheid. Er is daarbij geen direct gevaar voor de gezondheid. Daarom vormen ze de grootste bron van geluk in de moderne samenleving."

Bestaat er zoiets als een evolutie van geluk?

"Er bestaan duidelijk primaire kenmerken voor menselijk geluk. Het eerste zouden we 'doelgerelateerd geluk' kunnen noemen, het geluk dat teruggaat op de oertijd. Er bestaat ook 'competitief geluk', het plezier dat je beleeft als je iets wint, dat stamt uit onze sociale achtergrond, toen we ons ontwikkelden in kleine stammen. Daartegenover staat 'altruïstisch geluk', gebaseerd op onze behoefte elkaar te helpen overleven. Onze biologische behoeften zijn we niet kwijtgeraakt: eten, drinken, paren en warm blijven. Dat kan ons nog steeds zinnelijk geluk bezorgen. Daarbij hebben onze steeds verder ontwikkelde hersenen ons belangrijke bronnen van cerebraal geluk geschonken, waarbij intelligente daden op zichzelf al een beloning zijn."

Zijn er vormen van geluk die u niet kunt begrijpen?

"Er is een vorm van geluk, het geluk van de gelovige, dat mij ontsnapt. Wie gelooft in het bestaan van een hiernamaals, zal veel gelukkiger sterven dan ik."

Begrijpt u nu beter waarom u een gelukkig mens bent?

"Tijdens het schrijven van dit boek besefte ik pas hoe belangrijk doelgerelateerd geluk voor mij is. Het inzicht over geluk dat er voor mij het meest toe doet is: je moet een ambitie zoeken die je kunt vervullen met de kwaliteiten die je hebt. Je hebt mensen met veel kwaliteiten, maar die zich niet hard genoeg inspannen om ze waar te maken. En je hebt ook mensen die denken dat ze de vernietiging van het regenwoud gaan stoppen, terwijl ze daar duidelijk niet in kunnen slagen. Weet je wat mijn leraar fysica ooit over me zei: 'Hij is niet uitzonderlijk begaafd, maar met wat hij heeft, zal hij doen wat hij kan.' En dat is het geheim van mijn leven. Ik wist wat er in mij zat en ik heb eruitgehaald wat erin zat."

Natuurlijk gelukkig van Desmond Morris (foto). Uitgeverij Momboeken, 191 p., 12,95 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234