Woensdag 30/11/2022

De gelagzalen van het geheugen

Geschiedenis wordt niet alleen geschreven op het slagveld of in statige paleizen, maar ook in oorden die de Fransen zo treffend 'les lieux de mémoire' noemen. Landschappen, dorpsschooltjes, stations of oude cafés vertellen elk hun eigen verhaal.

Het geheugen van de plek is er opgeslagen in alledaagse voorwerpen als een tegelvloer, een zinken tapkast, stoelen of spiegels en lambriseringen die het patina van de tijd dragen. Talloze generaties hebben hun tijd doorgebracht in brasseries en bistrots. Wat er na een lange eeuw nog overblijft van de cafés die omstreeks het magische jaar 1900 overal in Europa als paddestoelen uit de grond schoten, wordt vandaag eindelijk geconserveerd; monumentenzorg heeft er zelfs subsidies voor over. Auteurs als Gérard-Georges Lemaire of Christophe Lefébure publiceren overzichtswerken over de cafécultuur en over de rol die de kroeg vervulde in het leven van dichters, denkers en andere wereldverbeteraars. Onlangs publiceerde de vereniging 'Les Mordus des cafés historiques et patrimoniaux d'Europe', die in 1989 werd opgericht in het eeuwenoude Café de la Table Ronde in Grenoble, de vierde editie van haar eigen gids, waarin een tweehonderdtal cafés in tien landen een korte historiek, de nodige praktische gegevens en een fotootje krijgen. Naast beschermde monumenten als Le Procope (1686, het oudste in de rij), Café de Flore, Brasserie Lipp, Les Deux Magots, Caffé Greco (in Rome) of Café New York (in Boedapest), treffen we in de gids ontelbare interessante adressen op het (vooral Franse) platteland aan, goed bewaarde geheimen die allemaal min of meer authentiek ogen. De patron wordt door de initiatiefnemers van 'les Mordus' vriendelijk doch met aandrang aangespoord om de geschiedenis van het etablissement na te vlooien, het interieur in zijn oorspronkelijke staat te bewaren, de 'genius loci' (de specifieke sfeer van de plek) intact te laten en de eigenheid van elke bezoeker te respecteren. Bovendien probeert de vereniging ook nog de traditie van het café-chantant nieuw leven in te blazen. De monumentenzorg zal gezellig zijn, of ze zal helemaal niet zijn - bevlogen Fransen noemen zoiets 'la convivialité'.

Eind juni streek het vrolijke gezelschap neer in Brussel om de eerste drie Belgische cafés aan hun palmares toe te voegen. De uitbaters van de legendarische Cirio (met zijn interieur in authentieke art nouveau uit 1886, bij de Beurs), van A la Mort Subite (1910, maar sinds 1928 op de huidige locatie aan de Warmoesberg) en het jammer genoeg danig vertimmerde Le Grand Café (1890, bij de Beurs) mogen zich voortaan 'conservator van een levend museum' noemen. Jean-Pierre Boccard, de in hexameters, bijzinnen en hoofdletters orerende stichter van de vereniging, herinnerde aan de subversieve traditie van het café als een "parallelle universiteit, contraire academie, werkplaats van vrije geesten die van vroeg in de morgen tot diep in de nacht een aanlegplaats is voor mensen die een goed gesprek niet uit de weg gaan, hard zitten te werken in een hoekje of gewoon wat gezelschap zoeken".

De gelagzalen van het oude Europa hebben ontelbare stamgasten ontvangen: buren, passanten, habitués en intellectuele tooghangers als Rimbaud, Sartre, Joseph Roth of Hemingway. In het vredige Café de France in L'Isle-sur-la-Sorgue (Vaucluse) maakte Willy Ronis zijn beroemde foto; René Char en Heidegger liepen er wel eens naar binnen. Wie dit jaar in Brussel de voetsporen van Jacques Brel volgt, belandt vanzelf in de Cirio (waar hij een scène uit de film La Bande à Bonnot draaide), in de Mort Subite (waar ook Maurice Béjart kind aan huis was) en in de talloze andere historische kroegen die nog niet in de gids vermeld zijn. De 'Mordus' hebben nog heel wat werk voor de boeg.

Eric Min

De Guide des cafés historiques et patrimoniaux d'Europe kost 15 euro. Inlichtingen: Jean-Pierre Boccard, 0033-4/76.44.51.41. De wandelkaart Sur les pas de Brel is een uitstekende leidraad langs enkele merkwaardige (culinaire en andere) plekken in het Brusselse stadscentrum, met een tekst van Joël Goffin (ook in het Nederlands).

'Het café is een werkplaats van vrije geesten die een goed gesprek niet uit de weg gaan'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234