Vrijdag 27/01/2023

De gekleurde wereld van Zofia Rostad

Als je haar werk ziet, schat je haar leeftijd ergens in de buurt van vijftien. Zofia Rostad, ontwerpster, is het contact met het kleine meisje dat ze ooit was, nooit kwijtgeraakt. Wat ze aanraakt, verandert in een ware kleurenregen. Ze zit nooit verlegen om ideeën en wekte met haar fantasievolle ingrepen menig bedrijf weer tot leven.

Farida O'Seery/Foto's Evert THiry

Het zuiden van Parijs. Een houten poort in een vrij gesloten, groot en hoog oud gebouw geeft toegang tot een met groen beplante binnenkoer. Op die koer geven een tiental voordeurtjes uit, waarachter zich kleine hoge ruimten bevinden. Hier wonen voornamelijk kunstenaars en de hoge kamers zijn hun ateliers. Ontwerpster Zofia Rostad zit achter een felgele voordeur. Zij werkt hier niet alleen, ze woont hier ook. Samen met haar man is ze sinds twintig jaar de trotse eigenaar van een van de hoekateliers. Voor haar woonden er achtereenvolgens een kunstenaar en een architect in het huisje. En dat scheelt nu in de indeling van de woning. Waar zo'n atelier anders bestaat uit een 5,5 meter hoge kamer van 61 vierkante meter, met nog enkele kleine zijkamertjes, maakte architect Fabian Karpinski er een woning-met-atelier van. Hij stak er een tweede niveau in van nog zo'n vijftig vierkante meter, goochelde met grote raampartijen zodat er in die ingesloten hoekwoning nog meer dan genoeg licht binnenkwam. Waar je bij de andere kunstenaars met de deur in huis valt, plaatste hij een glazen sas achter de voordeur, zodat er nu op zijn minst sprake is van een hal. Hij richtte beneden in een hoek een keukentje in en maakte plaats voor een werkatelier op de eerste verdieping. De twee zijkamertjes, die zich al boven elkaar bevonden, werden een kantoor en de slaapkamer-met-badkamer. Er is een kleine houten trap en eronder zijn er een vestiaire en een toilet gebouwd. Zo werd een atelier van 61 vierkante meter plotseling een huis van 111 vierkante meter. Het blijft natuurlijk een kleine ruimte om in te werken én te wonen. Maar Zofia Rostad zette haar hele kleurrijke persoonlijkheid in om van het huisje zo ongeveer de gezelligste plek van Parijs te maken.

Eigenlijk is ze Poolse. En ondanks haar bijna veertigjarig verblijf in de Franse lichtstad hamert ze nog steeds op die nationaliteit. En ze is ontwerpster. Of eerder, een schilderes-tekenares-ontwerpster-voor-het-huis, zoals ze omschrijft wat ze doet. In 1959 verliet ze haar land voor Parijs; haar enige bagage was een diploma van de beruchte Academie voor Decoratieve Kunsten in het Poolse Lodz, een school die in de hele wereld bekend staat om de avant-gardistische plaats die ze inneemt op het gebied van de abstracte kunst. In de Franse hoofdstad moest ze aan centen geraken om haar studie aan de Academie voor Decoratieve Kunsten te kunnen betalen. Daarom ging ze in de vroege jaren zestig op zoek naar allerlei oude meubeltjes die ze herstelde en beschilderde met een kleurrijk tafereel. Meestal was dat geïnspireerd door typische Poolse naïeve schilderingen. Met wat haar meubelhandeltje opbracht, kon ze net rondkomen. Het was best moeilijk, die eerste jaren in Parijs, herinnert ze zich nog.

Dat ze met haar schilderwerk moeilijk aan de bak kwam, lag voornamelijk aan de motieven die ze schilderde: die waren vrij abstract en bloemetjesmotieven waren toen volop de mode. Zelfs nu, veertig jaar later, is de weerstand tegen die abstracte motieven voor gebruiksvoorwerpen voor huis en tuin nog groot. In haar atelier laat Zofia Rostad enkele composities zien, waarin ze haar hele hart heeft gelegd. Het zijn tekeningen met paars-beige gekleurde geometrische motieven. "Dit wil men dus nog altijd niet op stoffen, serviezen of behangpapier in huis", zegt ze met spijt in haar stem, "ik concludeer daaruit, dat het zelfs na al die tijd, voor een kunstenaar moeilijk blijft om bepaalde dingen door te drukken, wanneer je met je schilderijen in de toegepaste branche aan de bak wil komen."

Ondanks dat kleine ongenoegen omdat ze zo hard aan de weg moet blijven timmeren, heeft Zofia Rostad er al een flink palmares op zitten. Haar tekeningen die het wél doen zijn een mengeling van een naiëve stijl met abstracte grafische vormen, gesausd met heel veel kleur en ook wel gewaagde felle kleurencombinaties. De eerste die ze verkocht, in 1962, gingen naar Paule Marrot, in Frankrijk een zeer bekende ontwerpster van meubelstoffen, die in haar land sinds de jaren dertig vrolijkheid in de motieven en kleur in die stoffen introduceerde. Ook zij begon klein, namelijk in de eetkamer van haar huis, waar ze samen met een vriendin stoffen bedrukte voor Parijse klanten. Even later opende ze een zaak en nog later werkte ze samen met andere ontwerpsters, waaronder als een van haar favorietes, Zofia Rostad. Paule Marrot is zo onder de indruk van het warme enthousiasme dat uit Zofia's werk spreekt dat ze de jonge ontwerpster meteen carte blanche geeft.

In 1979 volgt een jarenlange samenwerking met het bedrijf Essef, voor wie Zofia Rostad vele gesigneerde collecties behangselpapier maakt. Vrolijke dierenfiguurtjes, abstracte strepen en levendige kleuren sieren vanaf dat moment duizenden Franse kinderkamers en keukens. "Ik heb altijd enorm veel van de natuur en de dieren gehouden. Die thema's geven me op de een of andere manier rust, kalmte en evenwicht." En dat lijkt deze ontwerpster best wel te kunnen gebruiken. Geen ogenblik zit ze stil; ze holt in het huisje van boven naar beneden, lacht de ene keer, maakt zich vervolgens zomaar kwaad. Haar temperament lijkt alleszins even kleurrijk te zijn als haar werk. Haar echtgenoot daarentegen, die helpt om haar bloeiende carrière in goeie banen te leiden, is de rust zelve. Hij geeft extra uitleg bij de zaken die Zofia in haar verhalen overslaat en hij lijkt bovenal veel bewondering te hebben voor zijn vrouw. "In die veertig jaar", zegt hij, "zat Zofia nooit om ideeën verlegen. Die blijft ze maar uit haar mouw schudden en dat lijkt haar nooit enige moeite te kosten."

Gesterkt door haar succes bij Marrot en Essef waagt Zofia Rostad zich in het begin van de jaren tachtig op nieuwe terreinen. Vervolg van de pagina 41 Ze ontwerpt motieven voor de plastic stoffen van Venilia, een bedrijf waarvoor ze nu nog steeds werkt, ze tekent bedlinnen voor Elvé, stoffen voor Texunion, takellakens voor Georges Moutet, ze beschildert porseleinen serviesgoed voor Philippe Deshoulières', ze bedenkt motieven voor tapijten van Tai Ping, Toulemonde Bouchart en zelfs Louis Depoortere (vanaf 1986). Ook de postorderbedrijven 3 Suisses en La Redoute vragen haar om een collectie voor hun catalogus te ontwerpen. Vorig jaar nog ontwierp ze voor La Redoute een bloemig tafelservies en een volledig bestek dat erbij hoorde. Dit jaar heeft ze voor dit bedrijf bedlinnen ontworpen: een zeer eigentijdse collectie, met veelkleurige strepen die onderling gecombineerd kunnen worden, of met grote bollenmotieven. Voor kinderen werd het een bedlinnencollectie met dieren van over de hele wereld. Voor Habitat mocht ze zich uitleven in een volledig gamma gordijnen, stoffen, lakens en tapijten. Van Villeroy & Boch kreeg ze de opdracht een serie tegels samen te stellen; daarvoor tastte ze diep in haar fantasie en creëerde een wereld vol spelletjes voor kinderen, onder de noemers 'Circus' en 'Saint-Malo'. De volwassenen kunnen tegels kiezen met daarop zee- en strandzichten, boten en parasolletjes in primaire kleuren. Het zeethema speelt dit jaar trouwens een grote rol in de ontwerpen die ze voor haar diverse werkgevers maakte: voor Toulemonde Bouchart maakte ze ook zachtgekleurde tapijten met daarop gedrukte tekeningen die met de zee te maken hebben. Waar ze haar inspiratie vindt en wat haar doet besluiten om bepaalde kleuren te gebruiken? "Ik ben elk jaar op de hoogte van de kleuren die de trends zullen worden van de komende jaren", zegt ze, "en ook weet ik wat vooraanstaande trendwatchers voorspellen. Maar om het vrij grof te stellen: ik trek me geen snars aan van wat ze voorspellen. Ik werk met de kleuren die me op dat ogenblik ingegeven worden. Ik kies mijn kleurenpalet gewoon intuïtief." Een rode draad door haar werk is haar talent om contrasten met elkaar te laten harmoniëren. Het interieur van haar atelierwoning is daar wellicht het beste voorbeeld van. Iemand die goed kijkt, zal in dit huis alle mogelijke kleuren ontdekken. Hoe je dat allemaal kan combineren in zo'n vrij kleine ruimte? Dàt maakt nu precies dat genie uit van Zofia Rostad. In dit huis lijkt die kleurensoep je helemaal niet te storen. Integendeel, ze heeft een opwekkend effect op je gemoed. En er staat hier nogal wat bij elkaar verzameld! Het lijkt erop alsof Zofia alle mogelijke voorwerpen die haar ooit zouden kunnen inspireren op deze paar vierkante meter per se een plaats heeft willen geven. Kleine houten vorkjes, allerlei kleine figuurtjes van plastic of steen, een hele resem figuurtjes die uit hout gesneden zijn, volledige taferelen in houtsnijwerk, antiek materiaal waarmee wol bewerkt werd, een hele reeks schilderijen, waaronder enkele van zichzelf, potjes met plantjes en bloemetjes, verschillende zelfontworpen tapijten op de vloer, en in de rekken die architect Karpinski in de meeste muren installeerde, staat een hele bibliotheek aan boeken bij elkaar. De schilderijen zijn zowel van figuratieve als van abstracte kunstenaars. Maar ze schijnen vredig samen te wonen op dezelfde muur.

In het werk van Zofia Rostad zul je die contrasten trouwens ook ontdekken. Neem bijvoorbeeld haar meest recente werk voor Venilia: een collectie behangpapier met bijbehorende stoffen en tafellakens. Enerzijds bestaat de collectie uit uitgesproken motieven van fruit, groenten en geometrische vormen in felle kleuren. Anderzijds heeft Zofia Rostad ervoor gezorgd dat die felheid, als dat gewenst is, rustiger kan worden gemaakt, door ze te combineren met veel zachtere tinten met delicate motiefjes. En in die tweeledigheid - zacht en fel, vriendelijk en boos, sober en barok - is deze kunstenares bijzonder consequent. En dat al veertig jaar lang.

De voordeur kondigt de kleurenhevigheid van binnen al aan. De gedekte tafel van Zofia: een afwasbaar tafellaken van Venilia, serviesgoed en bestek dat ze ontwierp voor La Redoute.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234