Maandag 22/07/2019

De geheime samenzwering tegen Turkije

Mogelijk speelde Fehriye Erdal mee in 'strategie van de spanning'-scenario van Ergenekonnetwerk

Binnenkort start voor het Brusselse hof van beroep het vierde proces tegen de nog steeds ondergedoken Fehriye Erdal en haar kameraden van de Turkse extreem linkse groepering DHKP-C. Maar in Turkije heeft het gerecht ontdekt dat de DHKP-C wellicht gemanipuleerd werd door een Gladioachtige, ultranationalistische clandestiene organisatie: Ergenekon.

Door Georges Timmerman

Blondje, Maanlicht, Handschoen: dat waren de misleidend lieflijk klinkende codenamen van drie geaborteerde plannen voor een militaire staatsgreep in Turkije die het Ergenekonnetwerk de afgelopen jaren gesmeed heeft. Vorige maand zijn 86 personen in beschuldiging gesteld wegens samenzwering en het vormen van een clandestiene terreurorganisatie. Op de lijst van verdachten prijken de namen van gepensioneerde generaals, bedrijfsleiders, professoren, journalisten en mediafiguren, leiders van de extreem rechtse Grijze Wolven en ordinaire gangsters. Hun doel: chaos veroorzaken in het land en een eind maken aan de regering van premier Erdogan.

Ergenekon is de naam van een mythische vallei in Centraal-Azië die geldt als bakermat van het Turkse volk. De ultranationalistische en anti-Europese samenzweerders beschouwen zich als patriotten die het vaderland en de erfenis van Atatürk moeten redden uit de klauwen van de 'islamitische fundamentalisten' van premier Erdogan en zijn AK-partij. De clandestiene organisatie was van plan om met een reeks moorden en bomaanslagen een klimaat van paniek en terreur te creëren. Op de hitlijst van de groep stonden intellectuelen, zoals schrijver en Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk, magistraten, politici, topofficieren, religieuze leiders en andere publieke figuren.

Het onderzoek begon in de zomer van vorig jaar, toen bij een huiszoeking in een sloppenwijk in Istanbul tientallen handgranaten en wapens werden gevonden. De vondst leidde naar de arrestaties van prominente figuren, zoals bijvoorbeeld Veli Kücük, een generaal in ruste en een van de oprichters van de beruchte Jitem, de geheime dienst van de gendarmerie die verantwoordelijk zou zijn voor talrijke nooit opgehelderde moorden. Ook de extreem rechtse advocaat Kemal Kerinçsiz werd opgepakt. Hij is bekend van zijn talrijke klachten tegen zogenaamde 'slechte Turken', zoals schrijver Orhan Pamuk en de onlangs vermoorde journalist van Armeense afkomst Hrant Dink. Tot de arrestanten behoren voorts een journalist van een links-nationalistische krant, een partijleider, verschillende gepensioneerde generaals, de voorzitter van de kamer van koophandel in Ankara en een oud-rector van de universiteit van Istanbul.

In de Turkse pers werd Egenekon al vergeleken met Gladio, het geheime anticommunistische stay-behind-netwerk dat tijdens de Koude Oorlog in alle West-Europese landen bestond. "Dit staat boven de generale staf van het leger, boven de inlichtingendienst MIT en boven de premier", verklaarde een politiek strateeg, die zelf deel uitmaakte van de organisatie. Anderen maken de vergelijking met Propaganda Due, de sinistere vrijmetselaarsloge van Lucio Gelli in Italië, die eveneens bomaanslagen en moorden liet plegen in het kader van een strategie van de spanning, een opzettelijk gecreëerde spiraal van geweld en tegengeweld waarbij rechts en linkse aanslagen elkaar afwisselen.

De bijna 2.500 bladzijden tellende akte van inbeschuldigingstelling die op 14 juli jl. door het parket werd vrijgegeven, veroorzaakte grote commotie in Turkije. Uit het document blijkt immers dat een groot aantal al dan niet opgehelderde moorden en aanslagen het werk van Ergenekon zouden zijn geweest. Het parket vermoedt dat het netwerk hiervoor niet alleen bevriende buitenlandse geheime diensten inschakelde, maar ook extreem rechtse én extreem linkse terreurgroepen. Zo beschikt het gerecht voor het eerst over ernstige aanwijzingen dat DHKP-C, de Revolutionaire Partij voor de Bevrijding van het Volk, en de Koerdische PKK gemanipuleerd werden door duistere krachten op een hoog niveau.

Verontrustend zijn de nieuwe gegevens over de moord op de Turkse topindustrieel Ozdemir Sabanci op 9 januari 1996, een aanslag die werd opgeëist door de DHKP-C. Op beelden van de bewakingscamera's is te zien hoe Fehriye Erdal, die toen als schoonmaakster in het Sabancikantoorgebouw werkte, twee mannen binnenlaat. De twee, Mustafa Duyar en Ismaël Akkol, nemen de lift naar de 15de verdieping, waar ze in de toiletten hun Walther PPK-pistolen tevoorschijn halen. Even later knallen ze Sabanci en twee van zijn medewerkers neer.

Uit de akte van inbeschuldigingstelling in de Ergenekonzaak blijkt nu dat de namen van Erdal, Duyar en Akkol al acht dagen voor de aanslag werden genoteerd op een document. Wie dat document heeft opgesteld en waarom, is nog onduidelijk. Wel is bekend dat het bewuste document na de moord door de politie in beslag werd genomen tijdens een huiszoeking op de redactie van het ultranationalistische en anti-Europese weekblad Aydinlik. Iemand wou de namen blijkbaar laten uitlekken. Volgens het gerecht is het onmogelijk om geen verband te leggen tussen het document, de moord op Sabanci en Ergenekon.

Mustafa Duyar, een van de twee killers, meldde zich eind 1997 bij de Turkse ambassade in de Syrische hoofdstad Damascus. In ruil voor zijn bekentenissen, onder meer over de rol die Erdal had gespeeld, hoopte hij op een voorkeursbehandeling in de Turkse gevangenis. De man werd evenwel in zijn cel vermoord, volgens de Turken op bevel van de DHKP-C, volgens de linkse groepering door de Turkse veiligheidsdiensten. De laatste hypothese wordt kracht bijgezet door de verklaringen van een anonieme, beschermde getuige in de Ergenkonaffaire. Die getuige, codenaam Yüksel, verklaarde aan het gerecht "dat Duyar werd vermoord in opdracht van Ergekenon". Yüksel vertelde onder meer dat hij na de aanslag op Sabanci in dezelfde kamer sliep als Duyar. "Hij huilde na de moord en vroeg: zijn we nu moordenaars?"

Een andere beschermde getuige, codenaam Dilovasi, verklaarde dat DHKP-C-militanten in de Bekaavalei in Libanon opleidingen hebben gekregen in het gebruik van wapens door leden van de Turkse special forces. De getuige, die gedurende lange tijd zelf lid was van DHKP-C en haar voorloper Dev-Sol, stelde bovendien dat Dursun Karatas, de deze week in Nederland overleden oprichter en leider van DHKP-C, bescherming genoot in Ergenekonkringen. Bij grootscheepse acties van het Turkse leger tegen de DHKP-C wist Karatas altijd op wonderbaarlijke wijze de dans te ontspringen. Al eerder werd aangenomen dat hij werd beschermd en getipt over op handen zijnde acties. Ook zijn ontsnapping uit een gevangenis in Istanbul in 1989 zou enkel mogelijk geweest zijn met hulp van bovenaf. Getuige Dilovasi bevestigt nu dat die ontsnapping mogelijk werd gemaakt door 'een geheime hand'. De eerder genoemde generaal Kücük had volgens de getuige nauwe contacten met de DHKP-C. "Kücük stuurde boodschappen naar Karatas via een speciale koerier", weet Dilovasi.

Foto's die opgenomen zijn in de akte van inbeschuldigingstelling tonen aan dat politicus Dogu Perinçek, leider van de Arbeiderspartij en aangehouden als verdachte in het Ergenekononderzoek, contacten onderhield met de in Turkije verboden Koerdische PKK. Op de foto's is Perinçek te zien tijdens een bezoek aan een PKK-kamp, zij aan zij met de inmiddels aangehouden en veroordeelde PKK-leider Abdullah Öcalan.

Het Ergenekononderzoek heeft zoveel nieuwe informatie bovengespit dat de heropening van tientallen strafdossiers van oude moorden en aanslagen zich opdringt. De moord op de Turkse journalist Ugur Mumcu bijvoorbeeld. Mumcu was zowat de vader van de onderzoeksjournalistiek in Turkije, hij legde als eerst de verbanden bloot tussen de Turkse overheid en de georganiseerde misdaad en bewees dat een Gladioachtige organisatie in samenwerking met de Grijze Wolven en de Turkse maffia op grote schaal heroïne smokkelde naar West-Europa. In ruil werden wapens gekocht, onder andere afkomstig uit België, die zowel bij rechtse en als linkse terroristen terechtkwamen.

Mumcu werd op 24 januari 1993 in Ankara opgeblazen met de autobom die van op afstand tot ontploffing werd gebracht. De zaak werd nooit opgelost, maar men ging ervan uit dat de daders in kringen van islamistische fundamentalisten moesten worden gezocht. Begin dit jaar ontdekte het gerecht echter in een ranch van generaal Küçük een document, ondertekend door een verantwoordelijke van de Turkse geheime dienst MIT, waaruit blijkt "dat een zeskoppige groep Israëli's, onder supervisie van de CIA, in Turkije infiltreerde om Mumcu te vermoorden". Lees: Mumcu werd uitgeschakeld door de Mossad, in overleg met de CIA en de MIT.

Inmiddels zijn 47 van de 86 mogelijke samenzweerders van het Ergenekonnetwerk aangehouden. Het is in elk geval een primeur voor Turkije dat ook een aantal hoge generaals achter de tralies zit. Critici van het onderzoek menen dat de affaire past in de machtsstrijd tussen het leger en de heersende AKP van Erdogan. Feit is dat Ergenekon bestond sinds 1999, althans onder die naam. Mogelijk gaat het om een verschijningsvorm van een Turkse staat in de staat die al veel langer actief is. Uit verklaringen van de bevoegde procureur blijkt dat de geheime dienst MIT ten minste sinds 2002 op de hoogte was van het bestaan van het clandestiene netwerk.

De verdachten riskeren tien tot vijftien jaar cel. Het proces begint op 20 oktober. Een datum die de rechters van het Brusselse hof van beroep het best in hun agenda aankruisen.

Voor haar politieke moorden schakelde de clandestiene nationalistische organisatie niet alleen buitenlandse geheime diensten in maar ook extreem rechtse én extreem linkse terreurgroepen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden