Zondag 17/11/2019

Gezondheidsrapport

De geestelijke gezondheidszorg heeft een blinde vlek

Birgit Van Mol en Sam De Bruyn. Beeld Medialaan

We weten dat veel Belgen psychische problemen hebben. Maar wat precies de noden zijn en of de hulpverlening daar een antwoord op biedt: daar heeft niemand zicht op. Dat blijkt uit een rapport van het Federaal Kenniscentrum. ‘Dat is toch zeer problematisch.’

Ga na wat precies de noden zijn in de geestelijke gezondheidszorg en of de hulpverlening hierop is afgestemd. Dat was de opdracht van het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg. De federale regering wil immers al langer weten of vraag en aanbod met elkaar matchen. ‘Onmogelijk’, klinkt het bij het Kenniscentrum. “Momenteel is het door gebrek aan gegevens niet mogelijk te evalueren in hoeverre de Belgische geestelijke gezondheidszorg alle internationale indicatoren behaalt.” Of ook: “Er kunnen geen conclusies worden getrokken over de gepastheid van het aanbod.”

De conclusie is scherp: hoewel er zeker en vast goede zaken gebeuren, is het moeilijk een concreet beeld te krijgen van wat er juist gebeurt en welke noden er zijn. Dat komt doordat er eigenlijk te weinig gegevens zijn. Daardoor is het onmogelijk om de zorg met de vraag te matchen. “Dat is toch zeer problematisch”, zegt medeauteur Inge Neyens (LUCAS KU Leuven).

Koploper psychiatrische bedden

Aan de aanbodzijde gebeurt er in elk geval heel wat: internationaal gezien is ons land bijvoorbeeld koploper in het aantal psychiatrische bedden per 100.000 inwoners. Maar net in dat brede aanbod knelt het schoentje: het overzicht geraakt soms zoek. Naast verschillende zelfstandige therapeuten, voorzien ook de federale en Vlaamse overheid zorg.

Daardoor is er bijvoorbeeld hier en daar wat overlap tussen de verschillende initiatieven. Onderzoekers stelden wel vast dat als er overlap is, die door het veld als positief wordt ervaren. “Ook is er steeds meer samenwerking merkbaar”, zegt Neyens. “Zo worden herval-preventieplannen opgesteld of netwerkkaarten uitgewerkt. Jammer genoeg gebeurt dat nog niet overal.”

Hervormingen

Dat het overzicht zoek is geraakt, komt ook doordat de geestelijke gezondheidszorg de laatste jaren onderhevig was aan ingrijpende hervormingen, mede dankzij de verschillende staatshervormingen. Centraal staat bijvoorbeeld de zogenaamde ‘artikel 107-hervorming’ uit 2010 die ervoor moest zorgen dat geestelijke gezondheidszorg meer werd weggehaald uit de ziekenhuizen. Iemand met mentale problemen komt bij ons sneller in een ziekenhuisbed terecht dan in het buitenland. Bedoeling is om die zorg meer thuis mogelijk te maken, maar dat proces loopt traag.

Maar ook aan de vraagzijde is het moeilijk een duidelijk antwoord te krijgen. “De vijfjaarlijkse Gezondheidsenquête geeft ons natuurlijk wel een beeld”, zegt Patriek Mistiaen, onderzoeker bij het Kenniscentrum en auteur van het rapport. “Die stelt bijvoorbeeld de vraag of iemand depressieve gevoelens heeft. Maar daarmee weten we niets over de zorgbehoefte van die persoon: heeft die nood aan psychiatrische hulp of is een paar dagen er tussenuit zijn al voldoende?”

Stigma wegwerken 

Volgens de onderzoekers komt dat onder andere omdat er nog altijd een groot stigma rust op mentale problemen. Het is meteen een van de vier aanbevelingen die ze naar voor schuiven: werk dat stigma weg, bijvoorbeeld via mediacampagnes zoals de Rode Neuzen Dag of de week van de mentale gezondheid. Al is de eerste aanbeveling als vanzelfsprekend dat de geestelijke gezondheidszorg beter in kaart moet worden gebracht.

Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) zegt “dat het verstrekken van informatie over gezondheidszorg inderdaad beter kan”. “Hier komt binnenkort verandering in. Het wetenschappelijk onderzoekscentrum Sciensano brengt in november het luik over de geestelijke gezondheidszorg van haar Gezondheidsenquête uit. Die kan worden aangevuld met gegevens uit de terugbetaling van psychologische zorg op de eerste lijn.” Vlaams minister van Volksgezondheid Wouter Beke (CD&V) laat weten “het rapport grondig te zullen bestuderen”.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234