Zaterdag 23/10/2021

'De geest kan niet terug in de fles'

Straks weten de Egyptenaren wie hun nieuwe president is. Sociale afkomst geeft bij veel kiezers de doorslag, meer dan ideologie of naam van de kandidaat. Rob Vreeken

Met metro en taxi lijkt het een tripje van 35 minuten, maatschappelijk gezien is het een wereldreis, een reis naar een andere wereld. Een bezoek zondag aan Adr el-Liwa, een van de armste buurten van groot-Caïro, en vervolgens aan Heliopolis, de rijkste wijk van de hoofdstad, vormt een spoedcursus Egyptische politiek.

In de smalle straten van Adr el-Liwa raakt het wasgoed aan de droogrekken van de etages de was van de overburen. Goedkoop vlees hangt aan haken boven het trottoir waarop middenstanders hun groenten, eieren en kooien met slachtkippen hebben uitgestald. Een feest voor vliegen. Het is druk en grauw in deze wijk aan de verkeerde kant van het spoor. Alle vrouwen gaan gesluierd.

Een gesprek met een groep kiezers bij het stembureau in de El Nour Islamic School laat geen twijfel bestaan over wie dit weekend in Adr el-Liwa de meeste stemmen krijgt: Mohamed Morsi, presidentskandidaat van de Moslimbroederschap. "Niemand zal Ahmed Shafiq accepteren, onmogelijk", zegt de 35-jarige zwemleraar Nagy Said over de generaal die in vele ogen het oude regime vertegenwoordigt.

De voorkeur heeft minder te maken met de persoon Morsi (over hem zijn de mannen niet bijster enthousiast) dan met de Moslimbroeders. Die hebben een enorm krediet. "Ze zijn hier al dertig jaar en helpen de mensen met alles", zegt Said. "Ze geven suiker aan arme gezinnen, ze verzorgen gratis transport."

"Alles wat de overheid niet doet", vult Mohamed Samir aan, een kruidenier van 23 met een volle profetenbaard. "Pas als je heel lang zeurt, haalt de gemeente het vuilnis op. De Moslimbroeders hebben voedsel en schoolgeld voor de armen, gas om te stoken, goedkope gezondheidszorg. Ze maken de straten schoon."

Vanaf midden jaren zeventig trok de staat zich terug uit de volkswijken van de Egyptische steden. Socialisme maakte plaats voor neoliberalisme, zegt urbanoloog Omar Nagati. "De islamisten vulden het vacuüm. Met ideologie heeft hun populariteit niets te maken, het is een kwestie van diensten."

De 'informele buurten' van Egypte, informeel omdat de staat afwezig is, herbergen 70 procent van de bevolking, zegt de architect. Moslimbroeders en salafisten kregen bij de parlementsverkiezingen in december samen 70 procent van de stemmen. "Toeval? In elk geval een interessante projectie."

Toch is het electorale speelveld minder simpel dan dat, beseft Nagati. De FJP, de politieke partij van de Moslimbroeders, heeft in korte tijd veel kiezers van zich vervreemd. Bij de eerste ronde van de presidentsverkiezingen kreeg FJP-kandidaat Morsi maar 25 procent. In de steden scoorde de linkse nasserist Hamdeen Sabahi verrassend goed, ook in Adr el-Liwa.

Dan hebben de kiezers in Heliopolis minder neiging tot zweven. In de rijkste wijk van Caïro was de keuze dit weekend duidelijk, zeggen kiezers rond stembureaus: "Ahmed Shafiq". De oud-premier is afkomstig uit dezelfde maatschappelijke bovenlaag als de bewoners van deze wijk. Sterker, hij is van hier, Shafiq staat bekend als 'zoon van Heliopolis'.

Hier geen wasrekken in benauwde sloppen zonder bestrating. Het asfalt van de wegen is ongehavend, het groen goed onderhouden. Sproeiers doen de grasperken overleven in de hitte. Dure appartementen, bankgebouwen en chique cosmeticazaken wisselen elkaar af. Ginds, voorbij de Heliopolis Sporting Club, staat het paleis van oud-president Moebarak.

"Natuurlijk stemt Heliopolis op Shafiq, logisch", zegt Tarek Dahroug, bewoner van de wijk. Hij drinkt caffè macchiato (sic) in Harris Café, waar posters hangen van Charlie Chaplin en Facebook-oprichter Mark Zuckerberg.

"Dat Morsi en Shafiq zouden doorgaan naar de eerste ronde had ik voorspeld. Zij vertegenwoordigen duidelijke belangen, terwijl andere kandidaten van alle walletjes probeerden te eten. Een van hen tweeën zal winnen: de 'diepe staat' of het geld van de Moslimbroeders."

De eerste geniet de voorkeur van Dahroug, een oud-journalist die onlangs aan de Sorbonne promoveerde op een studie naar moslims in Europa. Maar een terugkeer naar de militaire dictatuur zal dat volgens hem niet betekenen. "Dat is allemaal blabla van de media. Nieuwe maatschappelijke krachten hebben zich aangediend, die geest kan niet terug in de fles. De regels van het spel zijn veranderd."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234