Zondag 27/09/2020

De Galápagos - eilanden

De eilanden zijn toppen van vulkanen, die met elkaar verbonden zijn door een plateau onder de zeespiegel. Een koude en een warme golfstroom komen hier samen, waardoor er zo'n rijk dierenleven mogelijk is. Behalve schildpadden, tropische vissen en flamingo's komen hier ook pingu�ns, walvissen en zeeleeuwen voor

@9* eind blokje=

Een beestachtig mooi Jurassic Park

De Galápagos-eilanden zijn legendarisch. Woest, verlaten en uniek. Darwin ontwikkelde er zijn evolutietheorie. En nog steeds struikel je over de vogelnesten, zeeleeuwen en leguanen. Over the survival of the fittest en Lonesome George, de enige reuzenschildpad in zijn soort.

door Sylvia Keppel / Foto's Anton Dijkgraaf

Een donkere vin snijdt door de spiegelgladde oceaan. Helemaal Jaws. Passagiers van de Celebrity Xpedition hangen over de reling met digitale camera's in de aanslag. De rifhaai volgt ons al zeker een kwartier. Hij trekt zijn baantjes aan stuurboord. De contouren tekenen zich scherp af in het kristalheldere water. Even heeft niemand aandacht voor de school sardienen, die glanzen in het zonlicht, en de albatros, die loodrecht naar beneden duikt. We zijn op de Galápagos-eilanden. Ongerept en van een ongetemde schoonheid. Droog, vulkanisch, met zwarte brokken lavasteen waarop het wemelt van de vogels, leguanen en zeeleeuwen.

De Spanjaard Thomas de Berlanga, bisschop van Panama, heeft de eilanden als eerste ontdekt. Tijdens de overtocht van Panama naar Peru in 1535 viel de wind weg uit de zeilen en zijn schip dreef af naar onbekende kusten. Het eerste levende wezen dat de bisschop zag was een 200 kilo zware reuzenschildpad, de galápago. Vandaar de naam Galápagos-eilanden. Herman Melville, de auteur van Moby Dick, heeft de eilanden bezocht, evenals Jacques Yves Cousteau en Thor Heyerdahl. Ook tal van rijk-aards, waaronder de Rockefellers en de Vanderbilts, royalty en filmsterren als Robert de Niro, Meg Ryan en Russell Crowe. Maar de bekendste gast is de bioloog Charles Darwin, die hier in 1835 zijn evolutietheorie ontwikkelde.

Tijdens de vijf weken die Darwin hier verbleef, legde hij de fundamenten van zijn standaardwerk On the Origin of Species, over de ontwikkeling en aanpassing van de soort aan zijn omgeving. Door de geïsoleerde ligging, rond de evenaar in de Stille Oceaan, 1.000 km ten westen van de kust van Ecuador en 1.100km ten zuiden van Costa Rica, is Galápagos een ideaal 'laboratorium' in de ongerepte natuur. Miljoenen jaren lang zijn de eilanden met rust gelaten, ook na de ontdekking door de Spaanse bisschop. Afgezien van een aantal walvisvaarders en piraten had niemand hier iets te zoeken. Op de Galápagos-eilanden (dertien hoofdeilanden, zes kleinere) komen reptielen, vogels en zoogdieren voor die elders in de wereld zijn uitgestorven. Een soort Jurassic Park, waar bezoekers zich aan strenge regels moeten onderwerpen. Niet dat je direct wordt aangevallen door een prehistorisch monster, veeleer andersom: de natuur moet beschermd worden tegen de mens. Geen voet op de eilanden wordt gezet zonder gids.

We volgen deels dezelfde route als Darwin bijna 170 jaar geleden aan boord van de driemaster HMS Beagle. Zat hij nog opgevouwen met 74 man op een schip met een lengte van zo'n 30 meter, dan is onze situatie aanmerkelijk comfortabeler. De Celebrity Xpedition is een modern schip dat aan de hoogste ecologische eisen voldoet. Het meet pakweg een 100 meter en is van alle gemakken voorzien. De 47 suites en staterooms bieden plaats aan maximaal 98 passagiers. Ontberingen zijn ver te zoeken. Zelfs de tijd is aangepast. Op de Celebrity is het een uur langer licht dan op de rest van de Galápagos. De klok is een uur vooruit gezet zodat de passagiers een uur langer kunnen rondlopen op de eilanden, en toch nog op tijd terug zijn om bij zonsondergang een cocktail te drinken op het achterdek. Maar dat is dan ook de enige inbreuk op de natuur.

De Galápagos liggen een flink eind van het vasteland. We vliegen vanaf Quito, de hoofdstad van Ecuador, via de kustplaats Guayaquil in ruim drie uur naar Baltra. Het kleine vlakke eiland ten noorden van Santa Cruz was voorheen een Amerikaanse legerbasis, vandaar de strook asfalt die nog steeds als landingsbaan fungeert. Vlak voordat vliegtuigen landen of opstijgen worden de leguanen van de baan geplukt. Slechts vier eilanden van de Galápagos-archipel zijn bewoond, en 97 procent behoort tot het natuurpark. Dat betekent dat er niets gebouwd of ontgonnen mag worden. De eilanden moeten blijven zoals ze zijn.

Er zijn geen aanlegsteigers of pieren, en het vervoer van schip naar eiland gaat per rubberen opblaasboot met buitenboordmotor. Het eerste wat je geleerd wordt, is de zeemansgrip. Stevig met de hand aan de onderarm, om elkaar aan boord of aan land te hijsen. Om aan land te komen moet je in het slechtste geval bij de 'dry landing' klauteren over glibberige rosten, of bij de 'wet landing' tot aan het middel door het water waden naar het strand. In de boot op weg naar de Celebrity Xpedition werpen we de eerste blik op onze medepassagiers in blauw reddingsvest. Mexicanen op huwelijksreis, Russen die uit Moskou hun volledige duikuitrusting en wetsuits hebben meegesleept, enthousiaste natuurvorsers uit Argentinië met verrekijkers om de nek en Japanners die zich hebben ingetekend voor 'a once in a lifetime experience'.

Eenmaal aan boord worden ons de regels van de eilanden op het hart gedrukt: geen dieren aanraken, niet voederen en niets op de eilanden achterlaten. Telelenzen kun je gerust thuis laten.

Blauwvoetgenten, roodvoetgenten, maskergenten, zeeleguanen, landleguanen. De soorten uit elkaar halen gaat moeizaam voor een leek. De zeehond blijkt een zeeleeuw. Ik zeg niets meer, mijn commentaar wordt gênant. Het determineren van de beesten laat ik maar liever over aan onze gids Jason. "Kijk daar'', wijst hij naar de brede kruin van een boom in het struikgewas. "Een jonge fregatvogel. Ze blijven tot negen maanden op het nest, en laten zich voeren door de ouders." Jason, met ringbaardje, kaki overhemd, korte broek, is hier tien jaar geleden verzeild geraakt en nooit meer weggegaan. Inmiddels is hij getrouwd met een Ecuadoraanse en heeft een kind van een jaar.

"De Galápagos-eilanden blijven me verbazen", aldus Jason, die oorspronkelijk uit Canada komt. "Nog steeds raak ik hier ontroerd door de fauna. Het is onvoorstelbaar dat de dieren hier zo onverstoorbaar leven. Mensen worden eenvoudigweg genegeerd, alleen de zeeleeuwenmannetjes doen moeilijk. Ze kunnen onverwacht agressief uit de hoek komen, zeker als er vrouwtjes en jongen in de buurt zijn." Zo op afstand lijken het goedaardige lobbesen, waar we ons overheen moeten hijsen om aan land te komen.

Onze eerste landexcursie is op North Seymour, ten noorden van Baltra. Het dorre eiland bestaat uit een grillige lavarotsen begroeid met cactussen en stakerige palo santo, een witte boomsoort. Het is de thuisbasis van een kolonie fregatvogels en de broedplaats van de blauwvoetgenten. We hebben geluk: we zijn getuige van het wonderlijke paringsritueel waarbij de felblauwe poten negentig graden in de lucht worden getild. Jason heeft gelijk, de vogels hebben alleen oog voor elkaar. In mijn enthousiasme struikel ik bijna over een nest gespikkelde eieren. Even verderop worden twee pluizige witte jongen gevoerd, terwijl boven ons een fregatvogel zijn keelzak opblaast tot een rode voetbal. Leguanen verwarmen hun koudbloedige lijf op de rotspartijen aan het strand. De prehistorische gezichten naar de zon gekeerd. Up, close and personal. Woorden schieten te kort, wat rest zijn clichés. Dit is National Geographic live.

De volgende ochtend ligt het schip voor anker bij het eiland San Cristóbal. Hier is de film Master and Commander opgenomen, met Russell Crowe in de hoofdrol, en de crew heeft wekenlang op het eiland gelogeerd. De bioloog Maturin uit de film doet denken aan Darwin. Ook hij meet de schedels van leguanen en vergelijkt ze. De beesten laten het zich allemaal welgevallen. Tegenwoordig zou dat niet anders zijn. Je blijft je verbazen dat de beesten totaal niet bang zijn voor mensen. De eerste zonnestralen die door het dichte wolkendek prikken, kleuren de oceaan een onwerkelijk zilver. Alvorens aan land te gaan in de haven van de hoofdstad Puerto Baquerizo Moreno, stappen we na het ontbijt op dek in de rubberboot om Kicker Rock van dichtbij te bekijken. Steil, onherbergzaam en donker verrijst de rots uit de oceaan voor de kust van het eiland. Als een slapende leeuw, vandaar de Spaanse bijnaam León Dormido. Aan de voet van de rots, die eigenlijk uit twee afzonderlijke eilanden bestaat, krioelt het van de rode krabben. Jason legt uit dat deze Sally Lightfoot Crab zwart geboren worden als camouflage op de zwarte lavarots. Pas als ze volwassen zijn, krijgen ze hun felle kleur.

De belangrijkste bezienswaardigheid van Puerto Baquerizo Moreno is het Interpretation Center, dat licht werpt op het ontstaan van de eilanden. De Galápagos-archipel behoort tot de jongste formaties ter wereld. Hier wordt duidelijk dat de eilanden toppen van vulkanen zijn, die met elkaar verbonden zijn door een plateau onder de zeespiegel. Een koude golfstroom en een warme golfstroom komen hier samen, waardoor er zo'n rijk dierenleven mogelijk is. Behalve schildpadden, tropische vissen en flamingo's komen hier ook pinguïns, walvissen en zeeleeuwen voor. Uiteraard ontbreekt Darwin niet. Uitgebreid wordt zijn evolutietheorie uit de doeken gedaan. Uit één basissoort vink ontstonden dertien varianten die, afhankelijk van de natuurlijke omgeving, herkenbaar zijn aan de vorm van de snavel. Sommige vinken werden insecteneters, andere soorten voeden zich met hoofdzakelijk planten en zaden. De vink werd het schoolvoorbeeld in Darwins onderzoek .

Na een overdosis aan snavels en grafieken duiken we onder in een van de cafés aan de haven. We zijn de enigen op het terras. De administratieve hoofdstad van de Galápagos is een slaperig stadje met houten huizen in pastelkleuren en souvenirwinkels die gespecialiseerd zijn in T-shirts in alle soorten en maten. Tegenover ons liggen zeeleeuwen te zonnen op het dek van de vissersboten. De inwoners van het stadje zelf zijn hier minder gecharmeerd door de grapjassen, vanwege de stinkende drollen die ze achterlaten. Soms het gaat zover dat de boten worden afgedekt met prikkeldraad.

's Middags varen we door van San Christóbal naar Española Island, het zuidelijkste eiland van de Galápagos. Hemelsbreed gezien is Antarctica het dichtstbijzijnde vaste land. We volgen dezelfde route als Darwin destijds. Española Island is een beauty, volgens Jason het allermooiste eiland van de archipel. Met hagelwitte zandstrandjes tussen het zwarte lavasteen, en schitterende rotspartijen waar het water zich met geweld door de blowholes perst. Albatrossen storten zich met doodsverachtig van de steile kliffen, om op het laatste moment de vleugels (met bijna 2,5 meter spanwijdte) uit te slaan en zich te laten meevoeren op de wind. Ditmaal waden we tot aan ons middel door het water naar de zwarte glibberige rotsen. Zeeleeuwen surfen ons voorbij op de golven, en op het strand wachten honderden leguanen. We volgen het pad, en stappen over de nesten van genten en albatrossen naar de andere kant van het eiland, waar de golven op de rotsen beuken. In het late zonnetje zien we jonge zeeleeuwen spelen op het strand. Een ouder exemplaar doet brullend zijn macht gelden. Dreigend spert hij zijn bek open en toont zijn gele tanden.

Zeeleeuwen zwemmen ook de volgende morgen rondom het schip. Nieuwsgierig steken ze de snuiten boven water. Alsof ze ons uitdagen voor een snorkelpartij in de koude zee. Bij de rotspartij voor de kust van Cerro Dragon of Drakenheuvel, duiken we van de rubberboot tussen de modieus gekleurde vissen. De zeeleeuwen vinden het prachtig. Er wordt geknabbeld aan mijn zwemvlies en een snuit tegen mijn snorkel geduwd. Het is partytime. Cerro Dragon kan nog even wachten. Het eiland is genoemd naar overweldigende hoeveelheid landleguanen die hier rondscharrelen, ze zijn een stuk groter dan de zeeleguanen en dieprood van kleur.

Drakenheuvel heeft twee zoutwaterlagunes waar je met een beetje geluk flamingo's en steltlopers kunt aantreffen. Verder is het gortdroog. Het is een en al cactus en palo santo wat er groeit. De bast van deze 'heilige stok'-bomen, zo legt Jason uit, wordt in katholieke kerken gebrand als wierook. Vandaar de naam. Het eiland met zijn beschutte strand en turkooizen baai ziet er onschuldig uit, maar toch is hier een aantal jaar geleden een vrouw verdwaald die zich, in de ban van een gele bloem, had losgemaakt van de groep. Spoorloos verdwenen. De zoektocht naar het juiste plaatje voor de foto werd haar fataal. Haar lichaam is uiteindelijk teruggevonden bij het strand, geheel gedeshydrateerd. Ze bleek omgekomen van de dorst. We besluiten Jasons raad op te volgen en bij hem in de buurt te blijven. Of anders bij een onvoorzien verblijf op het eiland: cactussen eten, de enige manier om te overleven.

We zijn al een paar dagen op de Galápagos, maar nog geen galápago gezien. Daar zal op het eiland Santa Cruz verandering in komen. Vooralsnog niet in Puerto Ayora, het drukste stadje van de hele archipel. Hier ligt de grootste jachthaven, waar zeilers van de hele wereld elkaar ontmoeten. Maar de meeste toeristen komen naar Santa Cruz voor het Charles Darwin Research Station, waar landschildpadden worden gefokt, grootgebracht en vervolgens weer teruggezet in de natuur. Dit is de verblijfplaats van Lonesome George (Solitario Jorge) de laatste schildpad in zijn soort, die op sterven na dood is gevonden op Pinta Island. Met alle inspanning wordt geprobeerd om Lonesome George te laten paren, maar George heeft geen zin. Alle pogingen liepen tot nu toe op niets uit. Toch is er nog hoop. George is nog maar zo'n 70 jaar oud, en gezien de gemiddelde schildpad de leeftijd van 200 jaar bereikt, is hij nog in de bloei van zijn leven. 's Avonds bij zonsondergang, onderuitgezakt op de kussens op het achterdek, bedenken we manieren op George te laten voortbestaan. Viagra, kunstmatige inseminatie, klonen.... Maar zo zou Darwin het toch niet bedoeld hebben. n

Charles Darwin

Aan boord van de driemaster HMS Beagle, met kapitein Robert Fitzroy, maakte Charles Darwin (1809-1882) op 22-jarige leeftijd een reis om de wereld om bewijs te verzamelen voor zijn evolutietheorie. De Beagle zeilde vanuit de Canarische Eilanden naar Zuid-Amerika om de zuidelijke punt in kaart te brengen. Onderweg deden zij de Galápagos-eilanden aan, waar Darwin in vijf weken tijd vier verschillende eilanden bezocht (Floreana, Isabela, San Cristóbal en Santiago). Darwin was verbaasd door de unieke diersoorten en hun vermogen zich aan te passen aan de natuurlijke omgeving. Op de Galápagos werd de basis gelegd voor zijn boek On the Origin of Species by Means of Natural Selection or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life ('Over het ontstaan van de soorten door natuurlijke selectie, of het behoud van de bevoordeelde rassen in de strijd om het bestaan'). De eerste druk in 1859 was snel uitverkocht.

Darwin baseerde zijn theorie grotendeels op de vinken van de Galápagos. De vinken zien er allemaal hetzelfde uit, op de snavels na. Door bepaald soort voedsel zijn de snavels geëvolueerd in diverse vormen, bijvoorbeeld lang en puntig voor insecten en grote zware snavels om noten te kraken. Het is opmerkelijk dat hij pas 20 jaar na zijn ontdekking op de Galápagos-eilanden zijn bevindingen heeft gepubliceerd. Er wordt beweerd dat hij heeft gewacht totdat zijn streng katholieke moeder was gestorven. De publicatie veroorzaakte een religieuze rel doordat Darwins theorie lijnrecht indruiste tegen de leer van de kerk dat alle soorten tegelijk met de aarde werden geschapen.

Praktisch

Wij reisden met de reisorganisatie Amca, die een cruise naar de Galápagos met de Celebrity Xpedition organiseert. De reis is inclusief retourvluchten Amsterdam-Quito (KLM) en Quito-Balta. Voor informatie: Amca, Weissenbruchstraat 70, 2596 GK Den Haag, 0031-70/314.15.55, amca@amca.nl of www.amca.nl

Een fregatvogel blaast zijn keelzak op tot een rode voetbal, leguanen verwarmen hun koudbloedige lijf, de prehistorische gezichten naar de zon gekeerd. Dit is National Geographic live

Wat je mag en niet mag in Galápagos National Park

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234