Dinsdag 15/10/2019

Route Nationale

"De frexit en de franc? Dat zou een catastrofe zijn"

Zaakvoerder Marc Désarménien (r.) is niet te beroerd om de handen mee uit de mouwen te steken in de mosterdfabriek Fallot in Beaune, Bourgogne. Beeld Eric de Mildt

Moet er nog mosterd zijn? Voor Marc Désarménien wel. In het Bourgondische Beaune runt hij het oudste mosterdfabriekje van de regio, een familiebedrijf dat naar 60 landen exporteert en méér EU wil, niet minder. "Frankrijk maakt het zichzelf te moeilijk, dat is het probleem."

Beaune

Ze ontvangen 40.000 bezoekers per jaar, maar een groep scholieren uit Nuuk, Groenland? Nee, daar hebben ze ook bij de mosterdfabriek Fallot, die haar product naar 60 landen uitvoert, niet van terug. De tieners worden vergezeld van Franse leeftijdgenoten, want hun uitstapje vindt plaats naar aanleiding van een scholenband tussen Beaune en de kleine hoofdstad van het grote eiland.

De kids staan te dringen aan de mosterdbar. Ze krijgen een spatel, duwen kort op het deksel van een mosterdpot, kijken toe hoe er een frisse plets moutarde de Dijon uit komt en strijken hun delicatesse op een stuk beschuit. Mosterd met dragon, pinot noir, chablis, honing, noten of zwarte bessen: het is gelogen dat jonge papillen er geen trek in hebben. “C'est très bon, vraiment!”

Familiehanden

Mosterd uit Dijon, vervaardigd in grand-cru-stad Beaune, in de oudste mosterdfabriek van Frankrijk zelfs. "Edmond Fallot, depuis 1840" staat in gestileerde letters op de bokalen.

“Het is niet alleen dat”, zegt zaakvoerder en erfgenaam Marc Désarménien. “Ons bedrijf is een van de laatste in de sector die in familiehanden zijn gebleven. We zijn de stad ook niet uit getrokken, we werken op de plek waar ons verhaal destijds begonnen is.”

Adeldom verplicht: Fallot huist in een statige herenwoning met mosterdkleurige muren. Een 19de-eeuwse inrijpoort geeft toegang tot een binnenplein, waar Désarménien zijn boetiek en interactief museum heeft ingericht. Om de hoek en ondergronds bevindt zich een hoogtechnologisch atelier, waar een twintigtal arbeiders en bedienden in touw is.

Frankrijk blijft, dankzij de wijnbouw en de vin aigre die in de mosterd wordt verwerkt, de grootste mosterdproducent van de Unie, vertelt Désarménien. Maar schijn bedriegt: de zes bedrijven die 99 procent van de markt controleren zijn een voor een in multinationale handen aanbeland. Die slijten het gros van hun waar aan de fastfood.

In dat circuit draait Désarménien niet mee. “Wij kiezen voor premiumkwaliteit en traditie, malen onze mosterdzaden op authentieke molenstenen en halen die zo veel mogelijk uit Bourgogne. Hier is de teelt na decennialange verwaarlozing terug van weggeweest.”

Lees ook: Bericht uit Routiers-restaurant Le Mariten: "Elf kandidaten en ik kan nog niet kiezen!" (+)

Made in France

We zitten in een strak kantoor dat meer zakelijkheid uitstraalt dan terroir. “Weet u, na Wereldoorlog II zetten de Europese landen voor het volle pond in op het voeden van hun bevolking. Er moest dus tarwe, koolzaad en suikerbiet geteeld. Echt waar hoor, de Europese landbouw zat best Sovjet-achtig in elkaar. De hervormingen van de vroege jaren 90 pas hebben ruimte geschapen voor een diverser, op maat van producent en consument geschreven beleid. Het weer aanknopen met de traditie is daar begonnen.”

Désarménien geeft het grif toe: de Fransen zaniken over Europa en de meeste presidentskandidaten doen weinig moeite om de Europese Unie in een gunstig daglicht te plaatsen. Marine Le Pen zwaait met een frexit en wil de franc terug (“dat scenario lijkt onwaarschijnlijk maar zou catastrofaal zijn”, vreest de bedrijfsleider), maar veel euvels die de Franse politici op Europa's rug afwentelen zijn op-en-top made in France.

“Met zijn rigide regelcultuur maakt dit land het zichzelf moeilijk, het legt zichzelf zwaardere regels op dan wat Europa eist. Dat wreekt zich in de productiekosten. In Duitsland, na de Verenigde Staten en Canada mijn derde exportmarkt, hebben ze dat beter begrepen. Duitsers zijn strategischer en zijn met de lange termijn bezig, merk ik. Fransen veel minder, wij passen ons minder goed aan en rusten liever op onze lauweren.”

Om een schoolvoorbeeld te geven: moutarde de Dijon. De naam en oorsprong zijn niet beschermd, in tempore non suspecto hield geen kat in Bourgondië er rekening mee dat de hele planeet onder die naam mosterd zou gaan maken en die mosterd bovendien nog zou verpakken in bokaaltjes met een Franse driekleur op. “Idem dito voor de camembert. Dat is Europa niet hè, dat is Franse nalatigheid.”

Klassenstrijd

Bourgondië. De regio ligt van oudsher op een kruispunt: tussen de Duitse en Franse beschavingen, tussen de Nederlanden en de Middellandse Zee, op de waterscheidingen van Rijn, Rhône, Loire en Seine, halfweg tussen Lyon en Parijs. Veel Europeser - of geografisch en logistiek aantrekkelijker - krijg je een landstreek niet.

Désarménien zul je dan ook niet zo gauw over de Unie horen foeteren. “De vrede alleen al. Aan de Eerste en Tweede Wereldoorlog hebben we genoeg gehad, toch? Maar dichter bij ons ook: de crisis van 2008. Zonder Europa waren we kopje-onder gegaan.”

Is alles wat Brussel doet oké, dan? Neen. Voor een kmo als Edmond Fallot, die 55 procent van zijn zakencijfer over de grenzen neerzet, is de juridische, fiscale en sociale harmonisering nog lang niet toereikend. Het politieke getouwtrek tussen de lidstaten, de protectionistische tendensen en de neiging tot economisch nationalisme ondergraven het elan.

“Neem de etikettering. De Duitsers wegen mosterd in milliliter, de Fransen in gram. En soms laten Duitsers bestanddelen toe die de Fransen voor toxisch aanzien - alweer omdat wij katholieker zijn dan de paus. Regels zijn er en moeten we respecteren, maar Frankrijk schiet zichzelf te graag in de voet.”

Désarménien zucht. “Ach ja, we blijven natuurlijk een erg gesegmenteerd land. Zei ook Charles de Gaulle het niet al? 'Hoe bestuur je een land met 258 kazen?' Een land waar een minderheid van belanghebbenden een cruciale hervorming kan blokkeren en waar een taboe rust op geld verdienen, waar sommigen, ook in deze campagne, beweren dat we gelukkiger zullen zijn als we met zijn allen nog minder werken. Erg populaire maar groteske figuren als (de andersglobale kandidaat, LD) Jean-Luc Mélenchon bijvoorbeeld, die ons doen geloven dat de klassenstrijd nog bezig is en ons recht naar de jaren 70 terug willen katapulteren.”

Zijn politieke voorkeur geeft de baas van Edmond Fallot ons niet, dat hij voor een pro-Europees en liberaal beleid gewonnen is, spreekt voor zich. “Maar een socialist als Laurent Fabius heeft ook erg intelligente dingen gedaan, hoor. Door handel en toerisme mee te nemen in zijn buitenlands beleid bijvoorbeeld, een slimme zet.”

Europese motor

Met zijn zakencijfer van 8 miljoen euro horen we Désarménien niet klagen. Zijn assistente geeft ons een rondleiding met proeverij, hijzelf deelt instructies uit en is niet te beroerd om, in wit schort, mee de handen uit de mouwen te steken.

We lezen het zo af uit de ogen van zijn medewerkers: volgens een recente studie van het Centre de l'Etude de la Vie Politique Française (Cevipof) heeft 81 procent van de Fransen vertrouwen in de kleine ondernemer. Enkel ziekenhuizen en het leger doen nog beter. Grote firma's en multinationals moeten zich met 43 procent tevreden stellen, de media hooguit met 24 procent. Hekkensluiters zijn de politici, die nog 11 procent fiducie genieten.

“Frankrijk loopt op zijn kop veeleer dan op zijn benen”, vreest Désarménien. “En ook de EU moet beter. Na ons gaan de Duitsers naar de stembus, het is uiterst belangrijk dat Frankrijk en Duitsland de rol van Europese motor weer opnemen. De huidige crisis, denk ook aan de brexit, kan twee kanten uit: of het wordt slechter en we gaan collectief de dieperik in, of het wordt beter en we trekken lessen uit wat fout liep.”

Lege verkiezingspanelen kort voor de eerste verkiezingsronde in Dijon, het hart van de Bourgogne. Beeld Eric de Mildt

En neen, aan de mosterd zal het niet gelegen hebben. “Die gaat al sinds Bijbelse tijden mee en ook in de Koran hebben ze het erover. De hertogen van Bourgondië exporteerden het product naar jullie contreien en de Britse koningin Victoria baadde zich in mosterdbloem. De mosterd krijg je zo gauw niet klein, vraag het onze jonge bezoekers maar.”

Filips de Goede

Business blijft business, met of zonder stembusgang. Het is dat we weten dat de Fransen een nieuw staatshoofd kiezen, uit het straatbeeld valt het niet op te maken. In bistro's en tabacs gaat het over de dingen des levens, het hart van de regionale hoofdstad Dijon oogt politiek aseptisch. Amper affiches, of het moesten drie zelfklevers voor Mélenchons France Insoumise zijn die een spoor van relatieve vernieling achterlieten op wat regenpijpen. 

Zelfs in tijden van politieke hoogspanning gaat dit land cartesiaans met zijn publieke ruimte om. Achter het stadhuis, het oude hertogelijk paleis, prijken elf nog lege borden, goed voor evenveel afwezige kandidaten. De enige zichtbare heerser blijkt Filips de Goede, Europees vorst en mosterd-eter, die uitgerekend op deze plaats zijn standbeeld heeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234