Maandag 30/11/2020

De Franstalige mirakels van 7 juni

De politieke linkerzijde kreeg haast overal in Europa klappen. Maar niet in Wallonië, waar de PS standhoudt en Ecolo de hoogste score voor de groenen in Europa liet optekenen. Diezelfde groene kleur scoorde onder aanvoering van Cohn-Bendit ook in Europa. Benoît Rihoux zoekt een verklaring voor het succes: ‘Alles draait om kansen grijpen en om het talent van de politieke leiders en hun organisaties.’

De twee opvallendste uitslagen van de verkiezingen van 7 juni in Franstalig België zijn waarschijnlijk het uitblijven van het debacle voor de PS en de zeer sterke stijging van Ecolo - de hoogste score voor de groenen in Europa. Zou er hier in zekere zin sprake zijn van twee Waalse ‘mirakels’?Hoe is het mogelijk dat de PS, een partij die uitgehold is door een periode van 20 jaar machtsuitoefening, die ondermijnd is door politiek-financiële affaires op alle niveaus en die zich duidelijk minder vernieuwd heeft dan de meeste sociaaldemocratische partijen, het presteert om in heel Wallonië ruim boven 30 procent te blijven?Er zijn natuurlijk externe oorzaken, zoals de contraproductieve campagne van Didier Reynders, maar de voornaamste redenen zijn toch vooral binnen de partij te vinden. Eerst en vooral blijft de PS een sterke sociologische basis hebben in de provincies Henegouwen en Luik, waar de meerderheid van de Walen woont. Er zijn nog veel kiezers die hun leven lang voor de PS zullen stemmen, uit traditie, wat er ook gebeurt. In de tweede plaats is de PS-machine nog steeds zeer machtig op lokaal niveau. De militanten, leden en sympathisanten van de PS zijn tijdens de campagne aanwezig op alle markten, ze kloppen aan aan alle deuren, ze helpen bejaarden om te gaan stemmen en ze organiseren het stemmen bij volmacht. De PS is zonder twijfel de laatste echte ‘massapartij’ in België. En tot slot: dankzij hun langdurige aanwezigheid aan de macht op alle niveaus hebben de afgevaardigden van de PS een uitgebreid net van diensten kunnen uitbouwen, waarmee ze een zeer ruim ‘cliënteel’ aan zich kunnen binden. Het is geen toeval dat Didier Donfut - de man van het laatste schandaal die zichzelf verwende met 20.000 euro overheidsgeld per maand terwijl zijn ‘subgewest’ de Borinage de armste streek van het land is - desondanks nog duizenden voorkeurstemmen wist te vergaren…

Leidende rol voor Ecolo

Laten we vervolgens het geval Ecolo van naderbij bekijken, een partij die zowel in Brussel als in Wallonië bijna 20 procent haalt (en voor Europa zelfs 22,7 procent). Het is niet de eerste keer - het was al eens gebeurd in 1999, in volle dioxinecrisis - maar ditmaal zijn er andere verklaringen. We zouden een lange lijst kunnen opstellen van elementen die ertoe hebben geleid dat de omstandigheden voor Ecolo in 2009 ideaal waren: de affaires in de PS, het gebrek aan vernieuwing binnen deze partij en haar lange aanwezigheid aan de macht, het ontbreken van een geloofwaardig alternatief links van de PS, het gebrek aan concurrentie van radicale of goed gestructureerde protestpartijen (genre Vlaams Belang, N-VA of Lijst Dedecker), de context van de ‘crisis van het systeem’, het belang van de mondiale ecologische uitdagingen… Al die factoren hebben ongetwijfeld een rol gespeeld. Maar er is nog een factor die steeds meer wordt genoemd: een ‘persoonlijkheidseffect’ en meer in het bijzonder een ‘effect-Javaux’, naar de naam van de jonge covoorzitter van Ecolo. Dit past dan weer binnen een ontwikkeling op langere termijn: de langzame evolutie van Ecolo tot een partij die niet terugdeinst voor een leidende rol en die accepteert dat het daarvoor campagne moet voeren en kandidaten naar voren moet schuiven. In heel Wallonië en in Brussel hebben de kandidaten van Ecolo veel meer voorkeurstemmen gekregen dan in 1999 - voor dezelfde verkiezingsuitslag. Onder anderen Javaux heeft bijgedragen tot een versnelling van het fenomeen. Deze leider heeft alles om in de smaak te vallen: hij is jong, sympathiek, mediageniek, mooi (als student was hij ‘mister ULB’!), idealistisch, lokaal verankerd (burgemeester van een gemeente waar hij een onoverwinnelijk geachte PS naar de oppositie verwees) en in zijn stijl niet al te intellectueel (hij is een echte supporter van Standard)... Maar Javaux heeft meer troeven dan zijn imago: samen met de leiding van Ecolo is hij erin geslaagd de partij sterk te maken, de verschillende strekkingen te verzoenen en in perfecte slagorde laten aan te treden voor de campagne van 2009.We mogen een effect-Javaux niet te snel vergelijken met een effect-Cohn-Bendit, naar de charismatische studentenleider van mei 68, die de Franse Groenen naar 16 procent en veertien vertegenwoordigers in het Europees Parlement voerde, en dat om ten minste drie fundamentele redenen. Eén: de Franse Groenen staan op het vlak van partijorganisatie en vertegenwoordiging in de instellingen heel wat zwakker dan Ecolo; de overwinning is dus meer die van Cohn-Bendit dan die van de Groenen. Twee: de lijst van Cohn-Bendit was eigenlijk meer een regenbooglijst, met sterke persoonlijkheden die over een ruime aanhang beschikten onder de progressieven, zoals de andersglobalistische leider José Bové, de tegen corruptie strijdende onderzoeksrechter Eva Joly en vele anderen. Drie: Cohn-Bendit heeft geen enkele controle over de partijorganisatie van de Franse Groenen, terwijl Javaux zich heeft opgeworpen als algemeen aanvaard leider van het partijapparaat van Ecolo.Er bestaan dus geen ‘mirakels’ in de politiek... het draait alleen om kansen en om het talent van de politieke leiders (en hun organisaties) om die zo goed mogelijk te benutten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234