Zaterdag 23/01/2021

De fragiele wereld van Ilse D'Hollander

Schilderes Ilse D'Hollander werd niet ouder dan 29. Ze stapte in januari 1997 uit het leven. In Museum M Leuven is nu het eerste grote overzicht van haar werk te zien: subtiele verkenningen in verf, sonates in grijs en blauw, en abstracties die plots de vorm van een dreigend landschap aannemen. Eric Rinckhout

Ilse D'Hollander tot 20/10 in museum M, L. Vanderkelenstraat 28, Leuven. Dagelijks 11-18u, do tot 22u, woe gesloten. www.mleuven.be

Het werk van Ilse D'Hollander is een regelrechte ontdekking. In Leuven zijn zo'n veertig schilderijen en evenveel werken op papier te zien die grotendeels uit de periode 1995-'96 dateren, twee jaar waarin Ilse D'Hollander een intense werkdrift aan de dag legde. "In totaal heeft Ilse zo'n tweehonderd werken op papier en circa vijfhonderd schilderijen nagelaten", zegt Ric Urmel, die de Estate of Ilse D'Hollander beheert.

De schilderes, die in 1968 in Sint-Niklaas werd geboren, studeerde schilderkunst in Antwerpen en Gent. Aanvankelijk werd ze sterk beïnvloed door Cézanne (1839-1906): haar vroege, figuratieve stillevens dragen duidelijk het stempel van de Franse meester. Helemaal in de lijn van Cézanne zal Ilse D'Hollander later huizen, bomen en landschappen gaan uitbeelden als eenvoudige geometrische elementen.

Ook de Franse schilder Nicolas de Staël - die in 1955 in Antibes zelfmoord pleegde - nam ze als referentiepunt. De Staël vertrok van landschappen en stadsgezichten, die hij telkens op zijn manier sterk vereenvoudigde en abstraheerde.

Uitputtende wandelingen

Op een ingekeerd zelfportret en een Cézanniaans stilleven na, hebben de schilderijen die in Leuven hangen zich grotendeels losgemaakt van de zichtbare werkelijkheid. Ilse D'Hollander schildert, op bijzonder delicate en tactiele wijze, geometrische figuren die elkaar aantrekken of afstoten. Vaak gaat het om vlakken die elkaar overlappen of figuren die elkaar net niet raken. Het verborgene of verzonkene speelt vaak een rol en er is ook de spanning tussen een kronkelende streep en enkele vlakken, tussen iets wat net anders is en de rest. Maar een al te psychologische lezing van haar schilderijen zou afbreuk doen aan de picturale rijkdom van haar oeuvre.

Even vaak gaat het om verf die verhult of onthult in een boeiend spel van transparante gelaagdheid. Iets wat een geschilderd lattenwerkje lijkt, kan een blad lijntjespapier zijn, want in de verflagen zitten letters als littekens verborgen. Een ander schilderij - de meeste hebben geen titel - toont dikke zwarte horizontale strepen die door kleine fijne witte lijntjes doorkruist worden en zo, heel subtiel en geraffineerd, een zweem van diepte in het schilderij doen ontstaan. Een rode streep zindert van de energie op een grijze achtergrond. Nu eens schildert Ilse D'Hollander fel en robuust, dan weer aarzelt ze. De druk die ze op de borstel uitoefent, laat sporen na in de verf.

Soms duikt er een eenzame boom op, herken je een omheining en de contouren van een uiteengespat huisje. Een pad is een simpele boog die diepte geeft aan rudimentair landschap. Rond 1994 was Ilse D'Hollander verhuisd van Gent naar Paulatem, een kleine gemeente in de Zwalmstreek. Daar leefde ze niet alleen in de natuur, ze maakte er ook lange fietstochten en uitputtende wandelingen. Ze nam haar natuurlijke omgeving in zich op en vertaalde de beleving ervan in haar schilderkunst.

Een cruciale schilder in het universum van Ilse D'Hollander was Raoul De Keyser. "Ze hadden elkaar ontmoet in de Gele Zaal in Gent en daar was meteen een soort telepathisch contact tussen hen ontstaan", vertelt Ric Urmel. "Hoewel er een leeftijdsverschil van veertig jaar was (Raoul De Keyser was geboren in 1930; ER), merkte je dat niet: ze waren verwante zielen. Zij is een paar keer in zijn atelier geweest, ze rolde dan zijn sigaretten. Aan één woord hadden ze genoeg als ze het over elkaars schilderijen hadden."

Tijdens haar leven heeft Ilse D'Hollander nauwelijks geëxposeerd. Haar werk was te zien in een groepstentoonstelling in 1994 met Leo Copers en Marc Maet, in de galerie die Ric Urmel toen in Gent had. In galerie In den Bouw in Kalken had ze in 1996 haar eerste solotentoonstelling. Na haar zelfmoord is haar werk nog maar enkele keren te zien geweest: op groepstentoonstellingen, zoals Stille schildersin het Caermersklooster in Gent (2003) en de Biënnale van de schilderkunst in Museum Dhondt-Dhaenens in Deurle (2010).

Een solotentoonstelling was te zien bij galerie Geukens en De Vil in Antwerpen (2010). Haar schilderijen zijn wel intensief gebruikt als ontwerp voor de prachtige cd-hoezen van Megadisc Classics, het platenlabel dat Ric Urmel in 1993 oprichtte. Haar werk siert de composities van John Cage, Galina Ustvolskaya en György Ligeti.

"Wat we nu tonen in Leuven is haar sterkste, meest evenwichtige werk", vertelt Urmel. Niet te zien is het vroege werk met nogal wat stillevens en studies, en de schilderijen die de moeilijke, manische en depressieve periodes van de kunstenares documenteren. "Dat is stof voor een echt retrospectief." Ric Urmel wil het werk van Ilse alleszins een zo ruim mogelijke bekendheid geven. In september 2014 brengt de beroemde galerie Konrad Fischer een solotentoonstelling van haar in Berlijn. Ook de New Yorkse galeriehouder David Nash bezit een werk van Ilse en heeft plannen voor een tentoonstelling. "Ik wil dat de Estate sowieso dertig schilderijen en dertig tekeningen houdt. Dat moet de basis zijn om op eender welk moment een expositie te kunnen organiseren."

Over haar eigen werk schreef Ilse een korte tekst in 1991. Een opvallende zin is: "In mijn actie op het doek is mijn wezen aanwezig." Ze stond niet "als neutraal wezen" voor haar doek. Ze liet haar eigen, hoogstpersoonlijke sporen na in de verf. Op haar laatste schilderij - het is niet op de expositie, wel in het bijbehorende boek te zien - loopt een donkergrijze streep weg van een groene rechthoek. Enkele centimeters verder - de grijze streep loopt intussen over een lichtgrijs vlak dat een groen vlak verhult - splitst die ene streep in twee. Was dat haar manier om het onvermijdelijke afscheid uit te beelden?

De uitvoerig geïllustreerde monografie over Ilse D'Hollander is een uitgave van Hannibal (256 p., 39 euro).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234