Zondag 21/07/2019

'De film zélf moest een kleine tegendraadse tiener worden'

De Schotse regisseur David Mackenzie (Young Adam) voelde wel wat voor een realistisch sprookje op de daken van Edinburgh. Peter Jinks schreef vier jaar geleden een roman over Hallam Foe en Mackenzie heeft die nu verfilmd. We ontmoetten de regisseur tijdens het filmfestival in Gent.

door Nico Krols

Nadat zijn moeder is verdronken, ruilt Hallam zijn boomhut om voor de daken van het Schotse Edinburgh. Mackenzie gebruikt de stad als de achtergrond waarop de romantische, semi-fantastische leefwereld van Hallam Foe, vertolkt door een ontketende Jamie Bell (Billy Elliot), wordt opgeroepen.

David Mackenzie: "Ik was nog nooit in België geweest, maar ga het vast leren kennen. Ik heb hier twee projecten op stapel staan: de verfilmingen van The stain on the snow (La neige état sale) van Georges Simenon en Antwerp, van Nicholas Rays."

Gaat u in die steden dan ook filmen?

David Mackenzie: "Het is zeker de bedoeling om ter plaatse te filmen. Bij Simenon ontdek je een geweldige visie op het Europese hinterland en ook Antwerp is wezenlijk Europees. Toch dringt de plaats van gebeuren zich in beide boeken niet naar de voorgrond. Young Adam heb ik opzettelijk in een soort niemandsland gedraaid, maar je voelt dat het Schots is. Ik wil je land niet beledigen, maar eigenlijk is de vraag waar het verhaal zich afspeelt irrelevant. In het boek van Simenon komt maar één keer het woord 'Liège' voor en één keer een straatnaam. Je weet zelfs niet in welke tijd het zich afspeelt. Je weet enkel dat het in 1948 gepubliceerd is. Ik hou van verhalen waar je het raden hebt naar tijd en plaats, maar waar enkele details - een uniform, een auto - verraden waar en wanneer het zich afspeelt."

Hoe hebt u uw visuele stijl naar het verhaal van Hallam Foe gezet?

"De hele film is een expressie van hoe het is om zeventien te zijn. De keuze van de soundtrack, de montage, het camerawerk en de vertolkingen werden daardoor bepaald. Ook in de narratieve toonwisselingen vinden we dat thema terug. Iemand van zeventien kan zich verliezen in zichzelf. Je emoties en gemoedsgesteldheden zoeken extremen op. Er zijn momenten van energie en opwinding, maar ook van angst en neerslachtigheid. De film gaat over een kleine, tegendraadse teenager en dus wilde ik dat de film zelf een kleine tegendraadse tiener werd. We filmden soms vanuit de hand en monteerden hier eens bruut, daar weer elegant. De kadering is af en toe bevreemdend en de muziekstijl verandert voortdurend. Ten slotte is de titelsequentie geanimeerd. Ik wilde een originele tienerfilm maken, al vinden sommigen dat hij voornamelijk voor volwassenen geschikt is."

U zegt zelf dat dit geen autobiografische film is, maar waarom wilde u het verhaal over de verwarde Hallam vertellen?

"Er is slechts één element autobiografisch. Mijn eerste baantje kreeg ik toevallig ook in het hotel waar we nu gefilmd hebben. Voor de rest vind ik de leeftijd van Hallam interessant om de redenen die ik al heb gegeven en hou ik van verhalen over buitenbeentjes. Hallam Foe is een beetje het verhaal van het lelijke eendje. Hij blaakt niet bepaald van zelfvertrouwen, hij rouwt en vindt van zichzelf dat hij een paar problemen heeft in zijn bovenkamer. Hij stelt zich extreem op voor hij zich weer rehabiliteert."

Hij kleedt zich in de kleren van zijn overleden moeder en wordt verliefd op haar evenbeeld.

"Yep, sommige thema's zijn donker, maar ik wilde de toon van de film toch licht houden. Jongleren met die tegenstelling maakt hem opnieuw een expressie van Hallams gedrag op zijn leeftijd. Hij draagt haar kleren en gebruikt haar make-up om dicht bij haar te zijn. Soms loop ik in een vreemde stad rond en denk ik, al is het maar een fractie van een seconde, iemand te herkennen. Ik bedenk dan altijd dat ik misschien werkelijk zou willen dat die persoon ook in die stad is en ik hem of haar daar wil ontmoeten. Hallam doet hetzelfde, maar gaat wat verder dan de meeste mensen."

Thuis klimt Hallam in bomen, in de stad op daken. Wat heeft hij met hoogtes?

"He gravitates upwards. Sinds zijn moeder is gestorven voelt hij zich enkel veilig op plekken waar hij letterlijk op de mensen kan neerkijken. Hij onttrekt zich op die manier aan de wereld. Tegen Kate zegt hij dat hij de wereld wil begrijpen. Dat doet hij vanuit zijn nest."

Hallam is een jongen uit de rijkere middenklasse. Klopt het dat we dat nog niet vaak hebben gezien in een Schotse film?

"Ja, Schotland heeft een erg proletarische cultuur. Schotten doen alsof er geen middenklasse bestaat. Ik ben dat grondig beu. Ik ben zelf in de middenklasse opgegroeid dus ga ik er ook niet over liegen, laat staan het boek daaraan aanpassen. Het is bijna revolutionair om een film over een middenklassepersonage te maken (lacht)."

Maar u plaatst Hallam wel in de positie van iemand van de lagere klasse wanneer hij zonder geld of werk in Edinburgh arriveert.

"Ja, maar zijn achtergrond helpt hem wel aan een job. Hij is duidelijk naar een goeie school geweest. Voor de rest komt het natuurlijk van pas dat hij een pientere kerel is die zijn plan kan trekken."

Is Hallam een alternatieveling of is hij gewoon Schots?

"(vettige lach) Hij is wel degelijk een indie kid, in elk opzicht."

Schotten, ook in Schotse films, krijgen dikwijls een vreemde rol: vaak exuberant in hun wanhoop. Zien we dat verkeerd?

"Nee, dat is een eerlijke definitie van de Schotse condition humaine. De meeste Schotten hebben een haat-liefdeverhouding met hun land. Er zit een diepe, donkere, Keltische zelfhaat in velen van ons. Dat zal je in mijn films ook wel zien. Zo miste ik een angstinstinct in de hoofdrol van The Last King of Scotland. Ik geloofde niet dat die Schotse knul de blinde moed had om meteen naar een onbekende wereld te trekken. Dat is niet echt een Schotse manier van doen en het enige zwakke puntje in deze fantastische film."

Eén seksscène was onverwacht en ongeremd, net als in Young Adam. Hebben we een lijn ontdekt in uw oeuvre?

"(lacht) In al mijn films zitten seksscènes die de grenzen wat verleggen. Niet noodzakelijk op het vlak van perversie, maar wel omdat ik probeer de aanleiding voor de seks zo eerlijk mogelijk te tonen. Vaak gaat het om een aanvaring tussen twee persoonlijkheden. Ik zie seks niet als een conclusie: hij krijgt het meisje, zij krijgt de jongen, cut away en hop naar de volgende ochtend. In mijn films is seks een conflictpunt waarop de narratieve lijn een nieuwe wending krijgt. Cinema heeft altijd iets gehad met pornografie die mensen afschrikt, maar ik maak films over mensen die volwassen zijn of bezig zijn met het te worden. Volwassenen doen aan seks. Ik zie de feiten van het leven het liefst recht in de ogen."

Waarom engageerde u Jamie Bell om Hallam te vertolken?

"Het publiek is simpelweg gecharmeerd door Jamie. Die charme komt goed van pas: Hallam doet foute dingen die het publiek verontrusten, maar ik wilde wel dat ze zich op één of andere manier zouden blijven identificeren met hem. Veel acteurs moet je sturen, maar Jamie maakte het mij heel gemakkelijk. Hij was slechts negentien tijdens het draaien, maar toch enorm ervaren. Hij nam ook geweldige instinctieve beslissingen die altijd klopten met mijn visie. Zes weken lang eiste de rol enorm veel van hem op emotioneel en fysiek vlak. We hebben de film als vrienden gemaakt en hielden voortdurend oogcontact. Een beetje zoals een tennisser die zijn coach in het oog houdt. Zonder dat was het misschien een nachtmerrie geworden, nu hebben we ons zes weken geamuseerd."

Regisseur David Mackenzie:

Seks is in mijn films geen conclusie, maar een conflictpunt waarop een narratieve wending ontstaat

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden