Zondag 09/05/2021

De Fide blijft in staat van oorlog met de drie K's

De oorlog tussen de wereldschaakbond Fide en de drie dissidente K's, Kasparov, Kramnik en Karpov, woedt onverminderd voort. Eergisteren bevestigde Fide-zegsman Emmanuel Omuku dat het wereldkampioenschap schaken dit jaar grotendeels in Moskou gehouden wordt, van 11 december 2001 tot 13 januari 2002. De finale bij de heren wordt waarschijnlijk in Londen afgewerkt. Eerder vorige maand kondigden de drie K's aan dat ze eveneens in Moskou een driekamp zouden afwerken, waarvan de data niet toevallig samenvallen met het Fide-WK.

Van onze medewerker

Wouter Janssens

Het contract van de driekamp tussen Kasparov, Kramnik en Karpov is nog niet helemaal rond, hoewel dat volgens William Owen, de zakelijke manager van Kasparov, een kwestie van hooguit enkele weken is. Zowel de drie K's als de Fide beweren dat ze Moskou als lokatie gekozen hebben ter ere van Michaïl Botvinnik (1911-1995), de vijfvoudige Russische wereldkampioen en patriarch van het Sovjetschaak.

Nadat voordien onder andere Doebai, Monaco, Cannes, Kreta en Londen genoemd werden als lokaties, heeft de Fide nu dus voor de Russische hoofdstad gekozen. In een gesprek met de Spaanse krant El País eerder vorige maand ontkende de Fide-zegsman niet dat de Fide haar plannen mogelijk zou wijzigen onder invloed van de driekamp tussen de drie K's. De Fide neemt de handschoen dus op en de publiciteitsslag tussen het Fide-WK met honderd troonpretendenten en de driekamp met de drie spelers die de voorbije drie decennia het wereldschaak beheerst hebben (samen met de huidige Fide-wereldkampioen Viswanathan Anand en Viktor Kortsjnoj), onder wie de huidige nummers één en twee op de wereldranglijst, kan beginnen.

Vier maanden geleden sloegen Karpov, Kasparov en Kramnik voor het eerst de handen in elkaar door de publicatie van een krachtige open protestbrief (DM 12/5). In die brief veroordeelden de drie K's een aantal recente beslissingen van de Fide, onder andere de degradatie van het wereldkampioenschap, dat sinds 1997 volgens een loterijachtig k.o.-systeem met minimatches gehouden wordt, en de drastische beperking van de bedenktijd die de Fide probeert in te voeren. Het trio beschuldigt de Fide ervan het schaakspel te willen vernietigen, niet meer of niet minder.

Eerder had Kasparov al afstand genomen van de wereldschaakbond door een eigen, dissidente wereldtitel in het leven te roepen. Hoewel Kasparov vorig jaar in november in Londen zijn dissidente kroon moest doorgeven aan zijn voormalige pupil Vladimir Kramnik, betwist vrijwel niemand dat de 38-jarige Rus nog steeds de absolute nummer één van de wereld is. Het contract van de driekamp mag dan nog niet ondertekend zijn, de belangrijkste gegevens zijn wel al bekend. De match wordt georganiseerd door een vertrouweling van de Russische president Poetin, van 30 november tot 10 december, ter ere van Michaïl Botvinnik, die zowel Karpov, Kasparov als Kramnik gecoacht heeft. Er wordt gespeeld in de fameuze Spiegelzaal van het Kremlin in Moskou, waar Botvinnik de meeste van zijn titelmatchen afwerkte. Het prijzengeld bedraagt 600.000 dollar en de deelnemers zullen vier partijen tegen elkaar spelen.

De driekamp kan echter ook gezien worden als een poging van Kasparov om revanche te nemen op Kramnik. De voorbije maanden ving de nummer één van de wereld immers bot in zijn pogingen om Kramnik ertoe te bewegen een revanchetweekamp om het WK te spelen. Het feit dat zijn inmiddels vijftig-jarige voormalige aartsvijand Karpov nu mee in de slag zit, komt de flamboyante Kasparov zeer goed uit: de doorgaans conservatief spelende Kramnik geldt in onderlinge partijen als vrijwel onverslaanbaar, maar Kasparov is voorlopig efficiënter dan Kramnik in het bekampen van (iets) zwakkere tegenstanders.

Dat de drie K's Botvinnik als excuus gebruiken om de Fide een kaakslag toe te dienen, mag logisch lijken, want zowel Karpov als Kasparov en in veel mindere mate Kramnik zijn ooit uitgebreid door de vijfvoudige wereldkampioen gecoacht. Toch is dat een simplistische voorstelling van zaken.

Toen Karpov in 1975 wereldkampioen werd, nam Botvinnik openlijk afstand van zijn voormalige pupil. Sterker nog: niet veel later koos de patriarch van het Sovjetschaak duidelijk de kant van Kasparov en stond hem bij toen diens WK-match van 1984 tegen wereldkampioen Karpov op een fiasco voor de uitdager dreigde uit te draaien. Dankzij Botvinniks raadgevingen hield Kasparov stand. Om de tweekamp te winnen moest een van beide spelers zes partijen winnen; Karpov leidde al snel met 4-0 en later met 5-0, maar kon de beslissende laatste klap niet uitdelen. Toenmalig Fide-voorzitter Campomanes onderbrak de uitputtingsslag na ruim vier maanden bij een 5-3-stand voor Karpov, "omdat verder spelen medisch niet verantwoord zou zijn".

In 1985, een jaar later, nam Kasparov de kroon van Karpov over. Luttele jaren later leek de nieuwe wereldkampioen vergeten te zijn dat Botvinnik hem jarenlang als zijn eigen zoon behandeld had. Tijdens de schaakolympiade in Moskou speelde Kasparov het zelfs klaar hem de toegang tot de speelzaal te verbieden. Het gebruik van Botvinniks naam voor een match waaraan ook zijn vroegere aartsvijand Karpov deelneemt lijkt vooral ingegeven door schaakpolitieke overwegingen.

Botvinnik heeft in totaal acht wedstrijden om het WK gespeeld en behield of veroverde vijf keer de wereldtitel. De match tegen Bronstein in 1951 was een van de boeiendste uit de WK-geschiedenis. Botvinnik wist op het nippertje een 12-12-gelijkspel voor de poorten van de hel weg te slepen, waardoor hij zijn in 1948 behaalde eerste wereldtitel prolongeerde.

Wit: Botvinnik

Zwart: Bronstein 1. d4 e6 2. c4 f5 3. g3 Pf6 4. Lg2 Le7 5. Pc3 0-0 6. d5!? Lb4 7. Ld2 e5 8. e3 d6 9. Pe2 a6!? (Bronstein wil zijn zwartveldige loper niet laten ruilen) 10. Dc2 De8 11. f3 b5 12. Db3 Lc5 13. cxb5 Ld7 14. Pa4! La7? 15. b6! Lxa4 16. b7!! Pxb3 17. bxa8D Lb6 18. axb3 Db5 19. Pc3 Dxb3 20. Txa6 (20. 0-0 f4 21. Kh1 fxe3 22. Lc1 Pd4 23. Te1 is natuurlijk ook goed, maar Botvinnik wil zijn dame bevrijden en geeft wat materiaal terug) Pxa6 21. Dxa6 Pxd5 22. Da4? (maar nu verliest de wereldkampioen te veel kostbare tijd; zwart krijgt twee pionnen voor een loper en zijn compacte pionnenmassa in het centrum kan gevaarlijk worden; zowel 22. De2 als 22. Pxd5 Dxd5 23. Ke2 f4 24. Dd3 winnen gemakkelijk) Dxa4 23. Pxa4 Lxe3 24. Lf1 Ta8 25. b3 Lxd2+ 26. Kxd2 Kf8 27. Ld3 g6 28. Tc1 Tb8 29. Pc3 Pb4 30. Le2 Ta8 31. Pa4 c6 32. Tc4 Tb8 33. Ld1 Ke7 34. Pb2 d5 35. Th4 (Botvinnik bevindt zich in tijdnood; hij heeft niet handig gemanoeuvreerd en moet de toren naar een ongelukkig veld verplaatsen, waardoor alle winstkansen vervliegen) h5 Botvinniks eerste tweekamp tegen Vassily Smyslov in 1954 eindigde eveneens op een gelijkspel. In 1957 verloor Botvinnik de wereldtitel aan Smyslov, maar een jaar later won hij de revanchetweekamp. Het volgende duel komt uit hun eerste tweekamp.

Wit: Botvinnik

Zwart: Smyslov 1. d4 d5 2. c4 c6 3. Pf3 Pf6 4. Pc3 dxc4 5. a4 Lf5 6. e3 e6 7. Lxc4 Lb4 8. 0-0 Pbd7 9. Ph4 0-0 10. f3 Lg6 11. e4 e5 12. Pxg6 hxg6 13. Le3 De7 14. De2 exd4 15. Lxd4 Lc5 16. Lxc5 Dxc5+ 17. Kh1 g5! (een indertijd druk besproken en fel gecontesteerde zet; Botvinnik is het echter eens met zijn tegenstander: de zet verhindert een onmiddellijke opmars van de witte e- en f-pionnen en dwingt wit om zijn koningsstelling te verzwakken voor hij deze noodzakelijke opmars kan uitvoeren) 18. g3 Tad8 19. La2! (een mooie profylactische zet; 19. f4 gxf4 20. gxf4 Pb6 21. La2 Td4 22. a5 Pc4 23. e5 Pd5 24. Pe4 Db4 biedt zwart voldoende tegenspel; nu moet zwart knokken om de stelling in evenwicht te houden) Tfe8 20. Tad1 Pf8 21. Txd8 Txd8 22. e5 Pd5 23. Pxd5 cxd5 24. Dd2 Pe6 25. f4 gxf4 26. gxf4 Dc6? (zwart had beter zijn heil gezocht in het eindspel: Dd4 27. Dxd4 Pxd4 28. Td1 Pe6 29. f5 Pc5 30. Td4 Kf8 31. Kg2 Ke7 32. a5 g6 met reële remisekansen) 27. f5 Pc5 28. Dg5 Td7 29. Tg1 f6 30. exf6 Pe4 31. f7+!

Wit: Kg1, Dh4, Ta3, Tf1, Le3, Pf2, Pg5, pia4, d5, f4, g2, h3.

Zwart: Kg8, Dd8, Ta8, Tf8, Lb2, Lf5, Pc5, pia5, b6, d6, h4.

1. Dxh4! Ta7 (Lxa3 2. Ld4 Tf6 3. Pg4 Pd7 5. Lxf6 Pxf6 6. Ph6+ en 7. Pxf5) 2. Lxc5 bxc5 3. Tg3 Tg7 4. Pg4 Ld4+ 5. Kh2, zwart geeft op.

Kotov-Botvinnik (1955)

Wit: Kc3, Lc5, pie3, f4, h4.

Zwart: Kf3, Le6, pib3, d5, g6, h5.

Zwart staat een pion voor, maar door de aanwezigheid van ongelijkveldige lopers lijken zwarts winstkansen miniem. Botvinnik, met zwart aan zet, vindt echter een prachtig winstplan, een wereldkampioen waardig.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234