Zondag 22/09/2019

De experimentele tederheid van een cultregisseur

'The Straight Story' van David Lynch: een film voor het hele gezin

Toen de Amerikaanse cultregisseur David Lynch in 1990 met Wild at Heart naar Cannes kwam, keerde hij huiswaarts met de Gouden Palm. Twee jaar later was hij opnieuw aanwezig op de Croisette, met Twin Peaks - Fire Walk with Me, maar het onthaal van die film had meer weg van een koude douche. Met The Straight Story was hij in mei van dit jaar voor de derde keer present in de competitie.

Op de persconferentie aldaar mijmerde David Lynch hardop dat het hier misschien wel zijn experimenteelste film betrof. Komende van de maker van onder meer Eraserhead en Blue Velvet leek dat een nogal provocerende uitspraak, maar zijn toevoeging dat "tederheid even abstract kan zijn als waanzin" maakte snel duidelijk over welk soort experiment de filmmaker het eigenlijk had.

Op dezelfde manier lijkt ook de titel een provocatie, want een straight (rechtlijnig) verhaal vertellen was nooit de grootste zorg van deze getalenteerde cineast, die in zijn films liever een mysterieus en bizar, vaak ook extreem gewelddadig en soms naar het macabere neigend universum evoceert, waarvoor inmiddels het adjectief 'lynchiaans' gemeengoed is geworden. Zelf wordt de filmmaker trouwens meestal met omschrijvingen als weirdo of sicko bedacht en zijn films hebben dan ook nog nooit eerder een G-quotering (van General, voor alle publiek dus) meegekregen.

Maar de straight story is in deze, op ware feiten gebaseerde, film wel degelijk een woordspeling: het 73-jarige hoofdpersonage heet namelijk Alvin Straight (magistrale en zeer overtuigende vertolking van Richard Farnsworth) en het is zijn story die hier verteld wordt, nadat daarover in 1994 een artikel verschenen was in The New York Times.

Het eenvoudige en inderdaad ook vertederende verhaal gaat als volgt: op een dag besluit Alvin Straight vanuit Iowa zijn oudere broer te gaan bezoeken, die honderden kilometers verderop in Wisconsin woont. Jaren geleden hebben ze ruzie gemaakt. De aanleiding kan Alvin zich nog nauwelijks herinneren, maar sindsdien hebben de broers nooit meer contact met elkaar gezocht. Wanneer hij echter verneemt dat broer Lyle een beroerte heeft gehad, vertrekt Alvin op zijn kleine, trage grasmaaier - hij heeft geen rijbewijs meer. Met net dezelfde verbeten koppigheid die hem jarenlang van zijn broer verwijderd en vervreemd heeft gehouden, zal Alvin de lange, trage tocht van Laurens in Iowa tot Mount Zion in Wisconsin aanvatten én ook volhouden.

Tegelijk zal blijken dat de titel The Straight Story wel degelijk een dubbele betekenis heeft, want David Lynch vertelt deze 'vertraagde roadmovie' inderdaad op een opvallende, voor hem ongewoon directe en heldere manier. Dat is even wennen, temeer daar de hele reis, die in werkelijkheid meer dan zes weken duurde, weinig dramatische ontwikkelingen heeft, tenzij dat ene moment waarop de remmen het blijkbaar begeven hebben.

Voor het overige gaat alle aandacht naar de eenzame, vastberaden reiziger op zijn nogal lachwekkende vervoermiddel en naar de diverse personages die hij op zijn weg ontmoet. Daar zit een bus bejaarde maar enthousiaste toeristen bij en een zwanger tienermeisje dat net van huis is weggelopen. Maar ook een vriendelijk echtpaar dat hem gastvrijheid biedt terwijl zijn oude grasmaaier hersteld wordt. En er is ook nog die oorlogsveteraan met wie Alvin gruwelijke en pijnlijke herinneringen aan zijn eigen avonturen in de Tweede Wereldoorlog ophaalt.

Er zijn ook enkele personages die voor droog-komische intermezzo's zorgen, zoals een vrouwelijke chauffeur die blijkbaar iets heeft met herten. Veel meer kunnen we daarover niet verklappen, al is de omschrijving 'serial bambicide', die een recensent daarvoor bedacht heeft, wél een uitstekende vondst. Ook erg grappig is de almaar ruziënde tweeling die de grasmaaier repareert en daarna door Alvin op een ongeëvenaard staaltje afdingen wordt getrakteerd.

Dat de regisseur dit simpele verhaaltje zo boeiend en ontroerend weet te houden, is op zichzelf al een hele prestatie. Maar daarnaast is hij er ook in geslaagd aan zijn beelden en zijn travellings de spankracht te geven die van deze rustige, mijmerende en tedere film een herkenbaar Lynch-product maakt. De sequentie met het brandende huis is daar slechts een voorbeeld van, net als de scènes met de voorbijzoevende wielertoeristen en zeker ook de proloog met de beelden van de ietwat excentrieke, zonnende buurvrouw, terwijl op hetzelfde moment de val van Alvin niet zichtbaar, maar wel hoorbaar wordt gemaakt. De fotografie van Freddie Francis is superieur en de muziek van Angelo Badalamenti, de huiscomponist van Lynch, is zoals steeds meteen herkenbaar, maar klinkt hier uiteraard minder dreigend en soms ronduit vrolijk.

Kortom, een experimentele film voor het hele gezin.

TITEL: The Straight Story. REGIE: David Lynch. SCENARIO: Mary Sweeney en John Roach. FOTOGRAFIE: Freddie Francis. MUZIEK: Angelo Badalamenti. PRODUCTIE: Alain Sarde, Mary Sweeney en Neal Edelstein voor Le Studio Canal+. VERTOLKING: Richard Farnsworth, Sissy Spacek, John en Kevin Farley, Harry Dean Stanton, Everett McGill, Jim Haun, Dan Flannery, e.a. VS, 1999, kleur, 111 min. Gedistribueerd door Paradiso.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234