Vrijdag 27/01/2023

De excentrieke concurrent van de rechte lijn

Friedensreich Hundertwasser, Oostenrijks bekendste kunstenaar, is zaterdag op 71-jarige leeftijd overleden aan boord van het cruiseschip Queen Elizabeth 2. Dat heeft zijn agent Joram Harel gisteren meegedeeld. De vaak als excentriekeling bestempelde schilder-architect dankt een groot deel van zijn internationale faam aan het kuuroord dat hij drie jaar geleden in Bad Blumau ontwierp. Aan zijn bevreemdende werken lag een ecologische visie ten grondslag.

Brussel / Wenen

Eigen berichtgeving

Rudy Pieters

Friedensreich Hundertwasser werd op 15 december 1928 geboren in Wenen. Hij heette toen nog gewoon Friedrich Stowasser. Omdat het Slavische 'sto' honderd betekent, veranderde hij in 1949 zijn achternaam in Hundertwasser ('honderdwater'). Water was een belangrijk element in zijn ecologische filosofie; hij liet zich trouwens graag aanspreken met zijn bijnaam Regentag. In 1968 verlengde hij ook zijn voornaam, van Friedrich tot Friedensreich ('vredesrijk'). Het zette zijn excentrieke imago alleen maar kracht bij, een imago dat nog meer voedsel kreeg toen de langbaard naakt in het openbaar verscheen als protest tegen de onmenselijkheid van de steden.

Hundertwasser was grotendeels autodidact. Zijn artistieke opleiding aan de Weense Academie voor Schone Kunsten duurde amper drie maanden. In de jaren vijftig en zestig concentreerde hij zich hoofdzakelijk op de schilderkunst. Een vernieuwer was hij allerminst. In zijn kleurrijke, semi-abstracte en sterk grafische doeken was bijvoorbeeld de zwaar decoratieve art nouveau-traditie sterk voelbaar. Zijn landgenoot Gustav Klimt (1862-1918) was een belangrijke invloed; van diens beroemde De kus hing een kopie in zijn woonkamer. Ook van het expressionisme van Egon Schiele (1890-1918) draagt Hundertwassers werk duidelijke sporen.

Zijn schilder- en grafisch werk kreeg ruime verspreiding via zijn ontwerpen voor onder meer postzegels en posters, het resultaat van de goed draaiende publiciteitsmachine achter de kunstenaar. Hij maakte postzegels voor bijvoorbeeld Oostenrijk, Cuba en Senegal. In 1983 vroegen de Verenigde Naties hem een zegel te ontwerpen naar aanleiding van de 35ste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Op een van zijn posters staan regendruppels afgebeeld, met de slogan 'Save the rain. Each raindrop is a kiss from heaven'.

Sinds de jaren zeventig genoot Hundertwasser vooral bekendheid door zijn architectuur, ook al nam de architectuurwereld deze naar kitsch neigende excentriekeling meestal niet ernstig. Hij ontwierp een twintigtal gebouwen, waaronder musea, scholen en kerken, vooral in Oostenrijk en Duitsland. Een van zijn bekendste gebouwen is het Hundertwasserhaus in Wenen, een opdracht die hij in 1977 van het stadsbestuur kreeg om te zien of Hundertwassers wilde ideeën in het echt overeind zouden blijven.

Het is opvallend hoe vaak hij gevraagd werd om bestaande, als saai ervaren gebouwen te verfraaien. Als een echte 'architectuurdokter' deed hij dat onder meer met het Martin-Luther-Gymnasium in het Duitse Wittenberg en de Sint-Barbarakerk in het Oostenrijke Bärnbach.

Zijn grootste verwezenlijking ligt in het Oostenrijkse dorpje Bad Blumau, tussen Wenen en Graz. Hij ontwierp er een sprookjesachtig kuuroord, dat in 1997, na vier jaar bouwen, openging. Het complex valt op door zijn ongeremde kleurgebruik en kronkelende, organische vormen (die soms aan Gaudí herinneren), zijn oneffen vloeren en uivormige koepel. Om het geheel zo sterk mogelijk in de natuur te integreren, stopte hij de gebouwen onder de grond: op de daken groeien gras en bomen.

Net zoals in zijn maatschappijvisie weinig plaats was voor moderne technologie, ging hij in zijn schilderijen en gebouwen de rechte lijn en het perspectief te lijf. Ze zijn goddeloos en onmenselijk, betoogde Hundertwasser. Hij prefereerde daarom de middeleeuwse schilders boven het strenge modernisme van de grote Oostenrijkse architect Adolf Loos (1870-1933).

Hundertwasser woonde sinds 1977 in Nieuw-Zeeland, waar hij gefascineerd was geraakt door het werk van Maori-artiesten. Het cruiseschip waarop hij zaterdag aan een hartaanval overleed, bracht hem van Nieuw-Zeeland naar Europa. Volgens Joram Harel wordt Hundertwasser in Nieuw-Zeeland begraven.

De architectuurwereld nam de naar kitsch neigende kunstenaar meestal niet ernstig

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234