Zaterdag 26/11/2022

De evenwichtsoefening van de Jordaanse media

Caroline de Gruyter in Amman

Achter de kortstondige terugkeer van de Jordaanse koning Hoessein naar zijn land en de plotse aanwijzing van zijn oudste zoon Abdallah als troonopvolger gaat een worsteling voor meer vrijheid schuil. Het Jordaanse perslandschap is daarvoor het podium bij uitstek. 'Het belangrijkste nieuws komt van de vijand.'

Het nulnummer van The Arab Daily, dat op 21 januari verscheen ter gelegenheid van de terugkeer van de Jordaanse koning Hoessein uit de Amerikaanse kankerkliniek, was gratis. Maar er was zoveel vraag naar dat sommige krantenverkopers er vijftig piaster voor vroegen. Een dame kreeg te horen: "Als u niet betaalt, doet de volgende klant het wel." Er restte haar niets anders dan het kleingeld op de toonbank te leggen.

De run op The Arab Daily, die vanaf deze week elke dag verschijnt, is simpel te verklaren: dit is de eerste onafhankelijke krant in Jordanië. In andere kranten heeft de overheid een meerderheidsaandeel. Hoofdredacteur Ramzi Khoury, bekend door zijn openhartige politieke columns in Abd Rabbo en de Jordan Times die hij onder druk van hogerhand moest stoppen, kreeg naar eigen zeggen gemakkelijk het startkapitaal van 550.000 Jordaanse dinar (27, 5 miljoen frank, 681.000 euro) van Jordaanse zakenlieden in Amman. Zij zien een gat in de markt. In 1997 werd de Pers- en Publicatiewet aangescherpt. Kranten durven zelden iets te schrijven wat de overheid of het koningshuis tegen de haren instrijkt, uit angst voor vervolging. Jordaniërs die op de hoogte willen blijven, kopen minder kranten en stemmen, net als Arabieren in andere landen, hun tv af op het tv-kanaal Gezira uit Qatar.

"Zelfcensuur is een groter probleem dan officiële censuur", vindt Khoury, een energieke Jordaniër van Palestijnse afkomst die het laatste jaar als adjunct-hoofdredacteur bij de Jordan Times alleen nog andermans stukken mocht redigeren. "De Perswet is multi-interpretabel. Niemand weet wat mag en wat niet mag. Journalisten spelen op zeker. Ministers bellen op, vragen wat er vandaag verschijnt en zeggen: "Plaats dat maar niet. Sinds juli, toen de koning naar Amerika ging voor chemotherapie, bracht de toenmalige kroonprins Hassan, de broer van de koning, de media onder zijn controle door mannen te benoemen die Hassans portret ophingen en al zijn goede daden belichtten. Zijn schoonzoon werd minister van Informatie. Zo direct had het koningshuis zich nooit met de pers bemoeid. Als men ergens begrijpt dat de koning vorige week prins Hassan verving wegens pogingen tot machtsovername, is het wel in de media. Als de Jordan Times Palestijnse nieuwsberichten wilde plaatsen, verhinderde de prins het. Hassan noemde Khoury "de Gaza Times-redacteur". In één opzicht waren de twee het eens: dat het verkeerd is dat Jordaanse kranten over Israël schrijven zonder er ooit heen te gaan.

Khoury is de enige die vaak naar Israël reist, ook al zeggen collega's dat het ongepast is. Omdat hij niemand kan vinden die dat voor The Arab Daily wil doen, zoekt hij nu een Israëlische correspondent. "Oké, als Israël nog onze vijand is voor wat het de Palestijnen aandoet, lees erover, van binnenuit! Het belangrijkste nieuws is dat van de vijand."

Als enige durfde The Arab Daily vorige week te schrijven wat iedereen wist: dat de koning prins Hassan wilde vervangen door zijn zoons Abdallah of Hamza. Anderen beperkten zich tot gejubel over 's konings terugkeer. Ook sprak de krant met een Amerikaanse arts die het 'volledige herstel' van de koning in twijfel trok: het kan jaren duren, zei hij, voor een lymfekankerpatiënt genezen kan worden verklaard.

De koning liet vijftig nummers naar het paleis brengen; mannen in uniform zaten er tot hilariteit van de jonge, meestal buitenlands geschoolde verslaggevers uren tussen de nieuwe iMacs op te wachten. Koningin Noor stuurde haar complimenten. Een prins liet weten dat hij de krant wilde openen. Khoury sloeg het aanbod af.

Gezaghebbende Arabische kranten, zoals Al-Hayat of Al-Quds al-Arabi, worden in het Westen gemaakt om aan censuur te ontsnappen, en dan over het Midden-Oosten verspreid. Khoury wil vanuit Amman op den duur hetzelfde doen met The Arab Daily. Het is vooral de Arabische elite die kranten leest. Zij spreken vaak goed Engels. Een Engelstalige krant voor en door Arabieren bestaat niet. Daarbij wil hij de vele buitenlandse ontwikkelingswerkers en diplomaten in de regio bedienen, die nu lokale Engelstalige kranten lezen die in handen van de overheid zijn. Khoury bereidt ook een Amerikaanse editie voor. In Amerika wonen zes miljoen Arabieren, van wie velen geen Arabisch spreken. "Als je het intelligent doet, kun je in Jordanië meer schrijven dan in de buurlanden. Als ik dat niet geloofde, zat ik nu ook in Londen. Ik ben zelf aandeelhouder. Ik wil, behalve een goede krant maken, geld verdienen."

Na de opheffing van de noodtoestand in Jordanië in 1989 mocht de pers schrijven wat ze wilde zolang het koningshuis buiten schot bleef. Gevolg: journalisten schreven de regering de grond in. Corruptie, roddels, alles haalde de krant. Elke journalist met een paar duizend frank op zak kon een krant beginnen om een politicus te promoten, zoals Saddam."Onverantwoordelijk", zegt Khoury. "Maar de traditie van horen en wederhoren heeft hier nooit kunnen rijpen. In 1997 sloot de koning acht weekbladen en kondigde een nieuwe perswet af. Niet-Jordaniërs mogen geen krant openen. De minimuminvestering is een half miljoen dinar. Journalisten kunnen worden opgepakt voor iets wat ze jaren geleden hebben geschreven. De Arabische cultuur en islam mogen niet bekritiseerd worden, bevriende landen evenmin.

Binnen die beperkingen, en te midden van onzekerheid over wat de nieuwe kroonprins Abdallah met de pers aan wil, wil Khoury bewijzen dat goede Arabische journalistiek wel degelijk bestaat. Dat wil zeggen: reportages in plaats van de hier zo gangbare subjectieve commentaren. Zo plaatst hij deze week een artikel over de oleanders die de groenvoorziening in Amman overal heeft geplant: goedkoop, het hele jaar groen, maar met bladeren zo giftig dat ze een man kunnen doden en dat laatste, zo blijkt, wist de gemeente al voor de eerste slachtoffers op de intensive care belandden. Heel Jordanië praat erover. The Arab Daily is de eerste die het opschrijft. "We hebben behalve dokters en gedupeerden alle overheidsinstanties aan het woord gelaten, zegt Khoury tevreden. "Er is geen speld tussen te krijgen."

De nieuwe krant 'Arab Daily' tart een perscode die meer op zelf- dan op officiële censuur is gebaseerd

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234