Donderdag 02/12/2021

ReconstructieAfghanistan

De evacuatie van Kaboel: België bleek net iets minder voorbereid dan andere landen

Afghaanse families op het tarmac van de luchthaven van Kaboel. Beeld AFP
Afghaanse families op het tarmac van de luchthaven van Kaboel.Beeld AFP

Waarom de evacuatie uit Kaboel pas gisteravond uit de startblokken schoot? Een deel van het antwoord is simpel: omdat niemand zo’n snelle val van Kaboel had voorspeld. Toch bleek België ook net iets minder voorbereid dan sommige andere landen.

Maandagmiddag. In het whatsappgroepje Kern van de premier en zijn vicepremiers werpt premier Alexander De Croo (Open Vld) de vraag op tafel: zullen we het voorstel van defensie uitvoeren? Defensieminister Ludivine Dedonder (PS) heeft enkele uren eerder laten weten dat het Belgische leger vier vliegtuigen – een A400M, een Falcon 7X en twee C130’s – klaar heeft staan om mensen weg te halen uit Afghanistan. Officieel kunnen zij 235 man vervoeren, maar in hoge nood wellicht nog veel meer.

De whatsappgroep bestaat speciaal om snel zaken af te toetsen binnen de regering, en dat is precies wat nodig is. Het nieuws dat de kern pas om half acht ’s avonds zal samenkomen, veroorzaakt frustratie bij Afghaanse families, militairen en hulporganisaties. Zij hebben het gevoel dat de regering hun contacten in de steek laat. “De druk was te groot om nog langer te wachten. Iedereen was meteen akkoord”, zegt een getuige. Even later maakt De Croo het nieuws bekend op Twitter.

De geïmproviseerde manier waarop de beslissing tot stand komt, illustreert de hectische toestand in de Wetstraat van de voorbije 72 uur. Sinds de taliban zondagnamiddag Kaboel inpalmden, doet de Belgische regering er alles aan om contact te leggen met de Belgen en hun familieleden ter plaatse. Ook tolken, militaire en humanitaire medewerkers, vrouwenrechtenactivisten en personeel van internationale organisaties mogen zich aanmelden. Toch verloopt de evacuatie chaotisch en moeizaam.

Drie waarschuwingen

Een deel van de verklaring is de razendsnelle opmars van de taliban. Afgelopen vrijdag gaan westerse inlichtingendiensten er nog vanuit dat Kaboel binnen de dertig à negentig dagen in handen van de moslimextremisten zal vallen. Het worden er amper twee. Tot dan toe is Kaboel nog een westers toevluchtsoord voor mensen uit andere regio’s in Afghanistan. Zowel inwoners als overheden zien weinig haast om te evacueren.

Veelzeggend is het feit dat Buitenlandse Zaken de 47 geregistreerde Belgen in Afghanistan tot driemaal toe via telefoon en e-mail verzoekt om het land te verlaten: eind juli, begin augustus en afgelopen zaterdag. Zelfs die laatste keer – een dag voor de val van Kaboel – is er amper respons. “Zondagnamiddag riepen de taliban de overwinning uit. Tot 14 uur die dag kregen we geen enkele vraag tot bijstand”, klinkt het in diplomatieke kringen. “’s Avonds sloeg de situatie helemaal om.”

Geëvacueerden aan boord van een Amerikaans vrachtvliegtuig. Beeld via REUTERS
Geëvacueerden aan boord van een Amerikaans vrachtvliegtuig.Beeld via REUTERS

Het lijkt er wel op dat de Belgische autoriteiten laat hebben gereageerd. In tegenstelling tot de Verenigde Staten, Frankrijk, Duitsland en Nederland beslist ons land zondag nog niet om militaire vliegtuigen te sturen. Die beslissing valt ’s anderendaags. Tot dan gelooft de regering nog dat de Belgen en hun families met vliegtuigen van andere EU-landen kunnen terugkeren. Een misrekening? Feit is alleszins dat alle regeringspartijen buiten Groen en Ecolo vorige week nog overtuigd zijn dat uitgeprocedeerde Afghanen veilig naar hun land kunnen teruggaan.

Binnen de regering weerklinkt er vooral frustratie over het gebrek aan coördinatie vanuit de EU. Als klein land hebben we er weinig baat bij dat landen elkaar op het tarmac van Kaboel proberen te verdringen. Tegelijk lijkt de vertraging weinig gevolgen te hebben gehad, aangezien de luchthaven van Kaboel op maandag ontoegankelijk was.

Geen ambassade meer

Toch confronteert deze crisis België met de gevolgen van de “optimalisering en rationalisering” van de diplomatieke posten eind 2014. De regering-Michel beslist dan om de Belgische ambassade in Kaboel te sluiten, waardoor alle aanvragen tot repatriëring via de ambassade in Islamabad, Pakistan, moeten verlopen. Dat maakt het moeilijker voor mensen ter plekke om een aanvraag in te dienen, maar ook om deze aanvragen te verwerken.

En dan is er nog de evacuatie van Afghaanse tolken en ander militair personeel. Op 7 mei 2021 zet de kern het licht op groen voor een protocol dat tolken recht geeft op een humanitair visum. Maar de procedure is volgens de internationale tolkenvereniging AICC “te bureaucratisch, te traag en te weinig toegankelijk”. Slechts één gezin maakt er voor zondag gebruik van. Het AICC: “Dit staat in schril contrast met landen als de VS en Groot-Brittannië, die al maanden aan het evacueren waren.”

Afghanen wachten op evacuatie bij de luchthaven van Kaboel. Beeld AP
Afghanen wachten op evacuatie bij de luchthaven van Kaboel.Beeld AP

De voorbije dagen lijkt er spanning op de lijn te zitten tussen de kabinetten van Dedonder en staatssecretaris voor Asiel en Migratie Sammy Mahdi (CD&V). Zo zou het aan defensie zijn geweest om lokaal personeel te identificeren. Bij defensie lijkt men die rol echter te minimaliseren.

Om 16u20 dinsdag vertrekt dan toch het eerste Belgische vliegtuig vanop Melsbroek, richting uitvalsbasis Islamabad in Pakistan. De bedoeling is om de komende dagen tientallen mensen vanuit Kaboel te evacueren. De start van de operatie is volgens buitenlandminster Sophie Wilmès (MR), Mahdi en Dedonder alleen mogelijk dankzij de nauwe samenwerking met elkaar en met andere landen.

Of die samenwerking optimaal verliep, zal binnenkort het onderwerp uitmaken van een debat in het federaal parlement. Daar wordt een speciale commissie samengeroepen waarin Wilmès, Dedonder en Mahdi zich zullen moeten verantwoorden. Een precieze datum is er nog niet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234