Zaterdag 08/08/2020
Paul De Grauwe.Beeld DM

ColumnPaul De Grauwe

De Europese Unie staat op een tweesprong, haar overleven staat op het spel

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Terwijl de corona-epidemie een piek bereikt, tuimelde de Europese solidariteit verleden week naar een dieptepunt. De Europese Unie kon geen akkoord vinden om de meest getroffen Europese landen, Italië en Spanje, financieel te hulp te komen. De onvermurwbare opstelling van Duitsland, Nederland en Oostenrijk, de rijkste landen van de Unie, was nog pijnlijker dan tijdens de schuldencrisis van 2010-2012. Toen ging het alleen om centen, nu om duizenden dodelijke slachtoffers.

De Nederlandse regering spande de kroon in hardvochtigheid en arrogantie. Daar stond een minister van Financiën, wiens naam mij nu ontsnapt, te preken hoe Nederland spaarzaam is geweest en nu beloond wordt, in tegenstelling tot de zuiderse landen die niet hebben gespaard en nu moeten boeten. ‘Moral hazard’ wordt dat dan genoemd, om de prekerige toon te verdoezelen.

De Nederlandse regering weigert bij te dragen en beroept zich op morele, zelfs Bijbelse principes. Wat een hypocrisie. Nederland was en is nog altijd een van de belangrijkste belastingparadijzen ter wereld. Daardoor steelt dat land jaarlijks miljarden aan belastingopbrengsten van diezelfde zuiderse landen, die het nu wil straffen.

Nederland heeft inderdaad veel gespaard, ook op ziekenhuisbedden. Met het gevolg dat er nu een groot tekort dreigt te ontstaan. Gaan wij de Nederlandse regering, als die komt aankloppen voor hulp, er op wijzen dat er een ‘moral hazard’-probleem bestaat? Hebben de Nederlanders niet nagelaten te investeren in ziekenhuisbedden, er op rekenend dat de buren wel zouden inspringen?

Genoeg over de Nederlandse regering. Gelukkig zijn er veel Nederlanders die de arrogante moraliserende toon van hun regering niet volgen.

Que faire? Financiële steun in een of andere vorm is van levensbelang voor de toekomst van de Europese Unie. Een weigering om solidariteitsmechanismen te organiseren riskeert een uiteenspatten van de Unie. De crisis is vandaag veel existentiëler dan de schuldencrisis van 10 jaar geleden. De dood van geliefden heeft een emotionele kracht die tot hevige politieke reacties kan leiden.

Goodwill versus verwerping

De Europese Unie staat voor een tweesprong. Als we erin slagen om een groot financieel steunmechanisme op te zetten, dan zal de Europese Unie er gesterkt uitkomen. Dan zal de reactie in de landen die vandaag het sterkst getroffen zijn, er een zijn van dankbaarheid en goodwill ten aanzien van de Unie. Als we daar niet in slagen, dan dreigt de emotionele kracht van de catastrofe die in sommige landen aanwezig is gekanaliseerd te worden naar een verwerping van de Unie. De Europese Unie, laat staan de eurozone, zouden dat niet overleven. We zullen dan allen economisch achteruitgaan, ook de moraalpredikers in het Noorden.

Er bestaat geen geheim over hoe zo een financieel hulpmechanisme er moet uitzien. Mijn voorkeur gaat naar een eenmalige gezamenlijke uitgifte van ‘Euro-obligaties’ (of noem ze ‘Corona-obligaties’). Dat zou verschillende honderden miljarden euro’s moeten zijn om enig verschil te maken. De Europese Unie zou die kunnen uitgeven en de opbrengst van de lening transfereren naar de landen die het meest in nood verkeren. Dat zijn vandaag Italië en Spanje. 

Verstikken in schuld

De aflossing van die obligaties zou kunnen gespreid worden over bijvoorbeeld 20 jaar, waarbij elk land bijdraagt in de aflossing in functie van zijn economisch gewicht (bbp). De Europese Centrale Bank zou hier ook een belangrijke rol kunnen spelen en een deel van die obligaties moeten opkopen om de toekomstige last van de gezamenlijke schuld te verminderen. Want dat moet wel het doel zijn. We moeten beletten dat de corona-epidemie, die tijdelijk is, de overheidsschuld permanent verhoogt, zodat de landen die het zwaarst getroffen worden door de crisis in een onhoudbare positie terechtkomen. Dat zou hen dwingen om gedurende jaren te saneren op een moment dat de economie gestimuleerd zal moeten worden.

In mijn vorige column heb ik gepleit voor een directe monetaire financiering door de ECB van de nationale overheidstekorten die het gevolg zijn van de coronacrisis. Een dergelijke financiering zal noodzakelijk worden omdat ik vrees dat de gezamenlijke uitgifte van Corona-obligaties, als die er komt, onvoldoende groot zal zijn. Het doel van die financiering is ook hier te beletten dat landen verstikken in een onhoudbare schuldpositie. Er is geen reden waarom die landen Bijbelse straffen zouden moeten ondergaan omdat ze het ongeluk hebben dat het coronavirus hen het eerst getroffen heeft.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234