Zaterdag 28/05/2022

De Europese Unie heeft een ploegentijdrit nodig

lHerman Van Rompuy gaat deze week op de koffie bij de Chinese president en premier. Wereldleiders onder elkaar. Maar als de EU haar lidstaten niet snel op één lijn krijgt, zouden de verhoudingen de volgende keer wel eens anders kunnen liggen, stelt Frank Demets

lDemets is senior writer van deze krant.

Elke zakenman of politicus die richting China reist, krijgt van zijn entourage onvermijdelijk enkele etiquettetips mee. Dat hij altijd met twee woorden moet spreken. Dat hij zijn visitekaartjes altijd met beide handen moet overhandigen. Dat hij enkel mag spreken als hij aangesproken wordt, en dat hij zich bij voorkeur heel erg onderdanig moet opstellen. Het zal permanent voorzitter van de Europese Raad Herman Van Rompuy niet moeilijk vallen om de regels van de Chinese etiquette naar de letter na te leven als hij straks oog in oog komt te staan met de Chinese president Hu Jintao of premier Wen Jiabao. Laat staan om zich enigszins onderdanig op te stellen.

In het peloton van toekomstige wereldmachten trekt China namelijk de kop. Met in zijn spoor wellicht de Verenigde Staten, India of Japan, en eventueel een aantal regio’s van Latijns-Amerika. De Europese Unie, een aloude economische grootmacht, bengelt ergens achteraan de waaier. Klaar om met een forse krachtinspanning zijn wagonnetje aan de kopgroep te haken, of om schielijk te worden gelost. Of de EU het redt of niet, dat hangt van de eenheid af. Van de wil om samen aan één zeel te trekken.

Puur cijfermatig kan de Europese economie vandaag nog haar voet naast de concurrerende grootmachten zetten, dankzij een grote interne markt en een traag groeiende, maar productieve economie. Maar ze dreigt links en rechts voorbijgestoken te worden als ze de voordelen van een grote interne markt niet tot bloedens toe benut. Helaas zijn de voortekens niet geweldig. De eenheid lijkt weg te vloeien op cruciale Europese dossiers, en kleine politieke fracties in kleine landen krijgen disproportioneel veel vat op het Europees beleid. Als hun politieke discours ergens onderweg ook policy wordt, dreigt de EU de boot te missen. Dan moet Herman Van Rompuy de volgende keer als een kleine concurrent naar Hu Jintao, in plaats van als gelijke.

Breuklijnen

De voorbije weken droegen verschillende gebeurtenissen de kiem van de ondergang van Europa in zich. Eerst was er de soloslim van de Duitse bondskanselier Angela Merkel, die de Franse president Sarkozy meesleurde in haar pleidooi om het zwaartepunt van het eengemaakte economische beleid van de EU naar de lidstaten te verschuiven. Merkels verzoek werd officieel gesmoord, maar de zweem van wedernationalisering van het Europese economische beleid is niet helemaal weggeëbd uit het sanctiesysteem dat aan de voorstellen voor een eengemaakter beleid vasthangt.

Dan kwam de Arabische lente, en was er voor elk wat wils in de discussie over hoe de onlusten in Tunesië, Egypte of Libië aangepakt moesten worden. Sarkozy, alweer hij, en de Britse premier David Cameron waren daar de mannen van de harde lijn, de Duitsers en de Italianen spraken op een veel gematigder toon. En finaal werd er veel geroepen, maar er gebeurde er weinig of niets zonder voorspraak van de Verenigde Naties.

Tot de Arabische lente het probleem van de illegale migratie naar de EU weer op de agenda zette. De Fransen morden en wilden de toestroom van (vooral Tunesische) migranten vanuit het Italiaanse eilandje Lampedusa stoppen. Dus plukten ze mensen van de treinen uit Italië - wars van het vrije verkeer van personen dat in het symbolische EU-verdrag van Schengen gewaarborgd wordt, maar ook in strijd met de solidariteit die de EU-lidstaten elkaar over hun migrantenbeleid beloofd hebben.

Een brief van Sarkozy en de Italiaanse premier Silvio Berlusconi mondde uit in een versoepeling (“verduidelijking”, zeggen ze bij de Commissie) van de Schengenregels. Van de weeromstuit testten ook de Denen vorige week nog een keertje de grenzen van de Europese eenheid. Opgezweept door de nationalistisch geïnspireerde Deense Volkspartij, die nog een gunst te krijgen had van de minderheidsregering van premier Lars Lokke Rasmussen, werd er aangekondigd dat de paspoortcontroles (pardon: “douanecontroles”) aan de grens met Zweden en Duitsland opnieuw ingevoerd zouden worden.

En dan was er deze week nog het gekibbel over de Europese noodhulp voor de Grieken en de Portugezen. Het waren dit keer niet de Duitsers die de Unie gijzelden, maar een kleine groep rechts-nationalistische Ware Finnen die de rekening van de vermeende Zuid-Europese potverteerders niet wilden oppikken. Er kwam een wisselmeerderheid aan te pas om een nieuwe crisis van de euro te vermijden.

Nu of nooit

Dat nationale belangen het bredere plaatje overschaduwen is niet nieuw in Europa. Het laatste écht Europese gevoel dateert uit 1992, het jaar waarin de eenheidsmarkt werd gecreëerd. Sindsdien is het gevoel van eenheid enkel weggedeemsterd, een kleine opstoot daargelaten toen de euro werd gelanceerd. Vandaag is meer eenheid echter de enige weg om Europa op de economische en geopolitieke wereldkaart te houden.

Als de lidstaten, de rijkste in het centrum van de EU op kop, de vergrijzingsproblemen te lijf willen gaan, is er nood aan een intelligent immigratiebeleid dat voor de hele Unie geldt. Als de EU-lidstaten willen vermijden dat de onlusten aan de buitengrenzen een uitslaande vuurzee veroorzaken die ook de Unie opslokt, moet er werk gemaakt worden van een uniform defensiebeleid en een eengemaakter ontwikkelingssamenwerking. En als de lidstaten écht volop willen genieten van de voordelen van een markt van honderden miljoenen Europeanen moeten ze ook solidair voor de eenheidsmunt durven gaan.

Europa heeft jaren overleefd op soloslim. Misschien kan Herman Van Rompuy de Chinezen straks overhalen om hun beleggingen in Amerikaanse dollars nog een beetje meer terug te schroeven, en hun stortvloed aan renminbi’s richting EU te sturen. Daarmee kan Europa zich wellicht een beetje tijd kopen, maar geen echte toekomst. Zoals de bescheiden eenheid bij het afhandelen van de eurocrisis de EU tijd heeft gekocht, zonder ooit écht het gevaar te bezweren.

Wat de EU nu nodig heeft, is de spirit van een ploegentijdrit. Met lidstaten die elk op hun moment voluit de kop trekken en gaan voor het grotere geheel. En die elkaar aflossen op het ogenblik dat de zwakkeren naar adem happen. Er is gewoon geen andere manier om te vermijden dat vijftig jaar welvaart langzaam door de vingers glipt. Of dat het beroemde sociale model van Europa met de euro en de erfenis van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal naar de haaien gaat.

Het moment is nu.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234