Vrijdag 21/02/2020

De erfenis van schrijver Lev Tolstoj

Honderd jaar geleden overleed de Russische schrijver Lev (Leo) Tolstoj (1828-1910) aan de gevolgen van een longontsteking. Hij was net met de trein op reis vertrokken, werd zwaar ziek en vond onderdak in het appartement van de stationschef van Astapova. In de film met de toepasselijke titel The Last Station wordt het laatste levensjaar van de auteur van Oorlog en vrede en Anna Karenina gereconstrueerd.

Biopic The Last Station focust op laatste levensjaar en filosofische nalatenschap van grote Russische auteur

De hoofdrollen van Lev Tolstoj en zijn echtgenote Sofya Tolstaya, met wie hij 48 jaar getrouwd was en die hem maar liefst 13 kinderen schonk, worden vertolkt door Christopher Plummer en Helen Mirren. Ze deden dat zo overtuigend dat ze er helemaal terecht allebei zowel Golden Globe- als Oscarnominaties aan overhielden.

The Last Station is een Europese coproductie (Duitsland, Engeland en Rusland), maar werd geregisseerd door de Amerikaanse filmmaker Michael Hoffman, onder meer bekend van One Fine Day en The Emperor’s Club. Hoffman schreef zelf het scenario, waarvoor hij zich baseerde op The Last Station: A Novel of Tolstoy’s Last Year van de Amerikaanse schrijver Jay Parini uit 1990. De film werd opgedragen aan Anthony Quinn, die indertijd de filmrechten had gekocht met de bedoeling ooit zelf de door hem zeer bewonderde Tolstoj te kunnen vertolken.

De keuze van boek en film voor dat laatste levensjaar is bijzonder interessant, omdat die zich toespitst op een minder bekend aspect uit het leven van deze, nog bij leven wereldwijd bewonderde literaire reus. Tolstoj lag namelijk ook aan de basis van een soort politico-religieuze beweging, waarvan de aanhangers sterk geloofden in zijn onder andere door Bijbelstudie geïnspireerde opvattingen in verband met collectief bezit, sociale gelijkheid, vegetarisme, seksuele onthouding en geweldloos verzet - dat trouwens ook een sterke invloed uitoefende op Mahatma Gandhi. Wat de film heel mooi doet, is aantonen hoe die nogal sektarisch ingestelde Tolstojanen eigenlijk veel strikter in de leer waren dan hun geaduleerde grote voorganger.

Hoofddiscipel Chertkov (rol van Paul Giamatti) is volop bezig Tolstoj te overtuigen dat de auteursrechten van zijn omvangrijke en lucratieve oeuvre in feite het best “aan het Russische volk” zouden geschonken worden. Maar dat ziet echtgenote/gravin Sofya, die dat allemaal maar “revolutionaire onzin” vindt, absoluut niet zitten. Ze houdt zielsveel van haar man, maar kan niet begrijpen waarom een graaf (want Tolstoj was wel degelijk van adel) absoluut in van die boerenkleren wil rondlopen. Omdat Tolstoj in die periode ook nood heeft aan een nieuwe secretaris, stuurt Chertkov de jonge Valentin Bulgakov (rol van James McAvoy), een even idealistische als maagdelijke Tolstojaan, naar het landgoed Jasnaja Poljana, met de bedoeling zelf ook op de hoogte te blijven van het reilen en zeilen in de directe omgeving van de oude maar nog erg kwieke meester.

Als zogenaamde kostuumfilm of period piece is The Last Station eerder conventioneel van makelij, maar dat hoort nu eenmaal bij het genre en het komt de geloofwaardigheid zeker ten goede. Alleen de manier waarop getoond wordt hoe de beroemde schrijver door de paparazzi van zijn tijd achterna werd gezeten komt nogal geforceerd over. Maar de (filmische en fotografische) archiefbeelden, die samen met de eindgeneriek over het scherm rollen, bewijzen anderzijds wel dat Tolstoj in dat prille begin van de twintigste eeuw reeds met heel wat media-aandacht geconfronteerd werd.

De turbulente perikelen rond die erfeniskwestie annex machtsstrijd tussen Sofya en de fanatieke Chertkov zorgen voor de nodige spanning en een levendige vertelling, maar de sterkste troefkaarten blijven hoe dan ook de doorleefde vertolkingen, die regelmatig voor emotioneel vuurwerk zorgen. Christopher Plummer is charismatisch en impressionant, Helen Mirren is zowel vechtlustig als kwetsbaar en ook James McAvoy is perfect gecast als de naïeve Tolstojaan die nauwelijks beseft wat hem overkomt als hij door de sensuele Masha (rol van Kerry Gordon) ontmaagd wordt, maar zich vrij snel realiseert dat het celibaat echt niet aan hem besteed is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234