Vrijdag 27/05/2022

De erfenis van de spaceshuttle

Om 11u56 Belgische tijd heeft het Amerikaanse ruimteveer Atlantis gisteren voet aan de grond gezet in Cape Canaveral in Florida. Definitief. Na dertig jaar en drie maanden gaat de pendeldienst tussen de aarde en de ruimte met pensioen. Maar wat hebben de missies van de vijf spaceshuttles opgebracht, naast mooie prentjes en prestige? Een hartpomp en een kruimeldief, zo blijkt.

Het zijn mythische namen: Columbia, Challenger, Discovery, Endeavour en Atlantis. Namen die doen wegdromen. Kleine witte mannetjes met een bokaal op het hoofd die uit een ijzeren vogel stappen en zweven. Mystiek, maar ook realiteit. Helaas, na meer dan drie decennia pendelen wordt het Amerikaanse ruimteveerprogramma stopgezet. De Columbia en de Challenger waren al verworden tot schroot na dodelijke explosies, nu mag ook de rest van de vloot op rust.

"Een speciaal moment", vertelt Dirk Frimout, de enige Belg die ooit een ticketje verkreeg voor de Atlantis. "Het einde van de shuttles betekent ook het einde van een legendarisch project. De ruimteveren waren zo veel meer dan alleen maar ruimtevaart. Dankzij de shuttle weten we meer over gewichtloosheid, over astronomie, over wetenschap en techniek. Er zijn zo veel dingen ontworpen voor de shuttle die nu op aarde gebruikt worden. Denk maar aan de hitteschilden voor isolatie."

Maar er zijn ook fabeltjes over de vondsten van de spaceshuttle, zoals de zogenaamde ruimtepen. Omdat de gewone bic het niet zou doen in de ruimte ontwikkelde een Amerikaanse fabrikant een superpen die de gewichtloosheid moeiteloos weerstond. De legende gaat dat de Russen gewoon met een potlood schreven. De typische Amerikaanse technodrive versus de Russische no-nonsense. Zever. De gewone pennen deden het dus wel in de ruimte. De Amerikanen hadden de superpen niet nodig. En de Russen schreven niet altijd met potlood. Maar wat heeft dertig jaar ruimtetaxi dan wel opgeleverd, buiten de fabel van de superstylo?

Waterzuivering

Zou hij beschaamd geweest zijn, Alan Shepard? De eerste Amerikaan in de ruimte had in '61 dringend een boom nodig, maar plaste dan maar uit miserie in zijn ruimtepak. Na toestemming van het NASA-hoofdkwartier overigens. Het sein voor de ruimtevaart om het broodnodige aan het nuttige te koppelen, met een waterzuiveringsinstallatie als gevolg. Van urine naar drinkwater in een handomdraai. Het intensieve transport van de bijna zeven ton drinkwater die jaarlijks naar het ruimtestation ISS moest verscheept worden, was zo ook opgelost. Dergelijke techniek was natuurlijk al een tijd voor handen, maar het is dankzij de NASA dat de waterzuivering helemaal op punt werd gesteld. Het is een psychologische drempel die je moet overwinnen, het drinken van urine, maar eens de drempel is genomen is de dorst niet te stillen. Astronaut Donald Pettit: "Het is alsof je de warme tas koffie van een dag tevoren nog eens drinkt, maar dan als water." De toepassing van de waterzuivering is tegenwoordig overal terug te vinden. Van de industriële zuivering van beken tot de schroefdop van uw kraan in de keuken.

Brandstofcel

Het klinkt niet bijster interessant, maar het is het wel: de brandstofcel, een toestel dat de energie van een brandstof meteen omzet in elektriciteit. Een techniek waar al eeuwen aan gesleuteld wordt, maar wederom op punt werd gezet door de ruimtevaart. In de jaren zestig werden de Amerikaanse Geminicapsules voorzien van stroom, door het omzetten van waterstof en zuurstof. Net zoals de ruimtevaart een enorme stimulator was bij het ontwikkelen van zonnepanelen, behoorden dus ook de brandstofcellen tot het interesseveld van NASA.

Kruimeldief

Het lijkt wat vreemd, een kruimeldief tussen uitvindingen als waterzuiveringsinstallaties en brandstofcellen. En toch. De kruimeldief is een van de zovele draadloze apparaten die hun bestaan te danken hebben aan de ruimtevaart. Black & Decker ontwikkelde voor NASA een speciale ruimteboormachine. Om het toestel niet onnodig veel energie te laten vreten kneedde Black & Decker daarom ook aan een stel oerbatterijen. Die werden later ook gebruikt bij de ontwikkeling van een kruimeldief en vonden dus ook vlot ingang in een lange reeks andere, handige, maar vooral draadloze apparaten.

Hartpomp

De technologische revoluties in de ruimtevaart hebben ontegensprekelijk ook een belangrijke invloed gehad op de vooruitgang in de medische sector. De lijst met spin-offs op de website van NASA bulkt van de medische toepassingen. Al is een van de opvallendste eerder bij toeval ontstaan. David Saucier, een belangrijke ingenieur van NASA, kreeg in de jaren tachtig een nieuw hart ingeplant door chirurg Michael DeBakey. Die laatste was op zoek naar een speciale pomp voor patiënten in afwachting van een nieuw donorhart. Na uren brainstormen kwamen Saucier en DeBakey op het idee om het brandstofsysteem van de spaceshuttle toe te passen op een mensenhart. Intussen lopen al honderden mensen rond met de speciale hartpomp.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234