Woensdag 11/12/2019

Luchtvaart

De erbarmelijke werkvoorwaarden van de Ryanair-medewerkers

Cabinemedewerkers van Ryanair. Beeld rv

Werken als steward of stewardess lokt nog altijd. Bij Ryanair staan 3.000 jongeren op de wachtlijst voor de interne, zelf te betalen, opleiding. Maar de werkomstandigheden voor mensen met een uitzendcontract zijn vreselijk. 

Ding dong. De lichtjes die erop wijzen dat iedereen zijn veiligheidsriem om moet doen, flikkeren aan. Het vliegtuig van Ryanair gaat landen. Gehaast loopt een stewardess door het gangpad. Er is nog een passagier die een flesje parfum wil kopen. Eigenlijk moeten de stewards en stewardessen de cabine doorlopen en checken of iedereen zijn riem omheeft en of alle bagage veilig weggeborgen is. Maar een flesje parfum van zo'n 50 euro verkopen is ook niet onbelangrijk. Immers, hoe meer een cabinemedewerker weet te verkopen, hoe hoger de bonus die hij ontvangt op zijn salaris en hoe beter zijn beoordeling.

"We hebben dat flesje toen toch nog gehaald en verkocht", zegt Claudia, die als stewardess werkt voor Ryanair. "Dat gaat ten koste van de tijd die er is om de cabine te checken op veiligheid. Zo belangrijk is de verkoop." Claudia is niet de echte naam van de stewardess die we hebben geïnterviewd. Claudia wil de slechte arbeidsomstandigheden bij Ryanair graag aankaarten, maar vreest voor repercussies van de luchtvaartmaatschappij.

Het is niet alleen de nadruk die Ryanair legt op hoge verkoopresultaten, maar vooral ook de lage beloning en het feit dat Ryanair bij ziekte niet doorbetaalt, wat bij de Nederlandse vakbond FNV Luchtvaart nu alarm doet slaan. De manier waarop Ryanair de cabinemedewerkers behandelt staat op gespannen voet met het arbeidsrecht, zo stelt de FNV op basis van gesprekken met twintig cabinemedewerkers, een aantal loonstroken, arbeidsovereenkomsten en uitzendcontracten.

Minimumloon

Inclusief Claudia werken er zo'n 75 cabinemedewerkers vanuit de locatie van Ryanair in Eindhoven. Vrijwel allemaal zijn het buitenlanders, voornamelijk uit Zuid- en Oost-Europa. De vakbond schat dat zo'n driekwart wordt ingehuurd via het Ierse Crewlink, een uitzendbureau waar Ryanair gebruik van maakt voor het werven en aan het werk zetten van cabinepersoneel.

Er bestaan twijfels of de wet op het minimumloon wel wordt nageleefd. Veel cabinemedewerkers moeten rondkomen van een netto-inkomen van zo'n 1.000 euro per maand, terwijl ze wel 40 uur werken en/of stand-bydiensten draaien.

Bij de medewerkers die werken via Crewlink hangt de hoogte van hun loon af van het aantal vlieguren dat ze maken. Per uur in de lucht krijgen ze een bedrag van ongeveer 18 euro. Op zich is dat hoger dan het minimumloon, maar de FNV wijst erop dat cabinemedewerkers voor werkzaamheden voor en na de vlucht geen uren mogen rekenen. Claudia: "Meer dan alleen de ingeroosterde vlieguren krijg je niet betaald. Dus je krijgt niets voor het schoonmaken voor en na een vlucht of het klaarzetten van voorraden. Ook vertraging wordt niet uitbetaald."

Stand-by

Daarbij komt dat stand-bydiensten thuis helemaal niet betaald worden, terwijl je wel binnen een uur op het vliegveld moet zijn als je wordt opgeroepen, zo stelt FNV-bestuurder Leen van der List. Voor een stand-bydienst op het vliegveld krijgt de medewerker wel een vergoeding. "Maar dat is slechts 30 euro", zegt Van der List. "Voor dat geld zit een medewerker acht uur lang te wachten op het vliegveld."

Ryanair stelt in een reactie dat Ryanair-cabinemedewerkers een salaris verdienen dat kan oplopen tot 40.000 euro per jaar en dat zij goede arbeidsvoorwaarden hebben. Op de vraag of het klopt dat de meeste medewerkers netto zo'n 1.000 euro per maand verdienen geeft Ryanair geen antwoord.

Wel stelt de luchtvaartmaatschappij dat er recent een loonovereenkomst is gesloten met gegarandeerde loonsverhogingen in de komende vijf jaar. Deze overeenkomst is echter niet openbaar en niet de uitkomst is van onderhandelingen met een vakbond of met een wettige ondernemingsraad. "In plaats daarvan heeft Ryanair afspraken gemaakt met geselecteerde personeelsleden op de betreffende basis", zegt Van der List. "Deze personeelsleden bevinden zich in een zeer afhankelijke positie van het bedrijf. Bovendien mogen zij bij een arbeidsconflict geen actie voeren. Daarom kan er überhaupt geen sprake zijn van in volledige vrijheid overeengekomen afspraken."

Sales bonus

Ook stelt Ryanair dat de medewerkers 'free training' krijgen. Het gaat hier om tussentijdse trainingen. De cursus om cabinemedewerker te worden kost wel geld. Zo blijkt op de website van Crewlink dat het tussen de 3.600 en 4.200 euro kost om een training te doen waarmee je bij Ryanair cabinemedewerker kan worden. Als je de training niet vooruit kan betalen, wordt die van je salaris afgetrokken.

Cabinemedewerkers proberen hun salaris  op te krikken door zo veel mogelijk te verkopen. Hun verkopen leveren namelijk een zogeheten 'sales bonus' op, die neerkomt op 10 procent van de verkopen. Volgens Ryanair is dit ook een van de voordelen van het werken voor Ryanair. Maar de hoogte van de sales bonus is onzeker, vertelt Claudia. Die kan toch een stuk lager uitvallen dan de voorgespiegelde 10 procent van de verkopen. "Als je navraagt hoe dat zit, krijg je een onduidelijk antwoord."

Iers recht

Wie via een uitzendcontract wordt ingehuurd, wordt bij ziekte niet doorbetaald. Volgens de wet in ons land moet dat wel – ongeacht of het nu over een interimcontract dan wel een vast contract gaat – maar volgens Iers recht moet dat niet. En Ryanair stelt inderdaad dat het Ierse arbeidsrecht geldt, omdat er wordt gevlogen met vliegtuigen die geregistreerd zijn in Ierland.

Het is echter de vraag of Ryanair dit kan blijven volhouden aangezien dit momenteel wordt aangevochten bij het Europese Hof van Justitie. Deze zaak draait om een aantal werknemers van Ryanair die werkten vanaf de luchthaven Charleroi en die stellen dat hun contracten niet vallen onder het Ierse, maar onder het Belgische arbeidsrecht, waardoor ze recht hebben op extra betalingen en sociale premies.

Ziek melden wordt de cabinemedewerkers ook nog eens erg lastig gemaakt. Zij moeten een formulier invullen over de ziekmelding en dat vanaf de vliegbasis naar het Ierse hoofdkantoor faxen, behalve als zij echt niet uit bed kunnen komen.

In dit formulier wordt de medewerker gevraagd te omschrijven wat er precies aan de hand is. Niet alleen moet de naam van de ziekte worden gegeven, maar ook een gedetailleerde omschrijving van de symptomen. De term 'sick' (ziek) wordt niet geaccepteerd, evenals de term 'flu' (griep). 

Doktersverklaring

Als een cabinemedewerker drie dagen of langer ziek is, moet hij een doktersverklaring inleveren bij Ryanair, waarin staat wat voor ziekte hij heeft en wanneer hij weer verwacht aan de slag te kunnen gaan. Dat is strijdig met privcayregels.  Wie meer dan vier dagen ziek is geweest, moet zich  zelfs melden in Dublin om zich te verantwoorden, vertelt Claudia. "Hoe vaak je ziek bent, wordt meegenomen in je beoordeling."

Ryanair stelt dat de cabinemedewerkers wel doorbetaald worden bij ziekte. Maar volgens het onderzoek van de vakbond geldt dit alleen voor medewerkers in vaste dienst. 

Bij de beoordeling is naast het ziekteverzuim het verkoopresultaat erg belangrijk. Om dat te benadrukken hangt er op vliegbasis Eindhoven een bord met een rangorde, van beste naar slechtste verkoper. "Als je onderaan staat, heb je een probleem bij je beoordeling", zegt Claudia. "Terwijl het niet altijd aan jou ligt. Het gaat ook om de diensten die je draait. Stel: je wordt vier keer ingedeeld op een vakantievlucht naar Tenerife, dan kun je flink wat verkopen. Maar krijg je in plaats daarvan Warschau, dan heb je pech. Hoe je voorts met passagiers omgaat, is niet van belang voor je beoordeling."

Wachtlijst

In een verklaring stelt Ryanair niet te reageren op de 'onjuiste uitspraken' van de FNV. Ryanair zegt momenteel een wachtlijst te hebben van meer dan 3.000 jongeren die cabinemedewerker bij Ryanair willen worden en stelt dat de vliegtuigmaatschappij volledig voldoet aan alle nationale en EU-arbeidswetgevingen die van toepassing zijn.

De echte naam van Claudia is bekend bij de redactie.

***

Uit het contract

Opmerkelijke bepalingen uit een contract van Crewlink, het uitzendbureau van Ryanair.

• De cabinemedewerker wordt alleen betaald voor de uren die zijn ingepland. In deze betalingen zit een premie voor de uren die besteed moeten worden aan onder meer het voor- en nabespreken van de vlucht, vertragingen en andere taken aan boord.

 Cabinemedewerkers moeten een aantal stand-bydagen werken per maand, waarbij ze binnen een uur op de basis moeten kunnen zijn. Als ze een stand-bydienst hebben op de luchthaven in hun uniform krijgen ze 30 euro voor een dienst. Anderszins worden stand-bydiensten niet betaald.

• Het bedrijf (Ryanair) heeft geen voorzieningen voor doorbetaling bij ziekte. Het is uw eigen verantwoordelijkheid om een beroep te doen op wettelijke voorzieningen waar u misschien recht op heeft.

• Het bedrijf (Ryanair) is elk moment gerechtigd om u te verzoeken mee te werken aan een medisch onderzoek dat wordt uitgevoerd door een arts die het bedrijf kiest (of u nu afwezig bent vanwege ziekte of vanwege een ongeval). U gaat ermee akkoord dat de arts die het onderzoek uitvoert de resultaten deelt en bespreekt met het bedrijf. Alle medische verslagen en resultaten van dit soort onderzoeken blijven in het bezit van het bedrijf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234