Vrijdag 16/04/2021

Reportage

De enige Sovjetleider die trots overeind blijft

Het borstbeeld van Brezjnev in Dnjeprodzerzjinsk laat de inwoners onberoerd. Beeld Yuri Kozyrev/Noor
Het borstbeeld van Brezjnev in Dnjeprodzerzjinsk laat de inwoners onberoerd.Beeld Yuri Kozyrev/Noor

Terwijl overal in Oekraïne standbeelden van Sovjetleiders worden omgetrokken, staat één beeld trots overeind: de sokkel met Leonid Brezjnev in zijn geboorteplaats Dnjeprodzerzjinsk. Het beeld is uniek, de inwoners malen er niet om. "Is dat Lenin of zo?"

De Leninboulevard loopt kilometers naar beneden, recht tot de chemische fabriek in het dal waar de stad van leeft. Aan het begin van die boulevard staat het standbeeld voor Leonid Iljitsj Brezjnev, leider van de Sovjet-Unie van 1964 tot 1982. Van vlak onder zijn dikke wenkbrauwen kijkt hij net over de rand van de stad.

Bijzonder, want overal in Oekraïne worden de symbolen van de Sovjet-Unie weggeveegd. In een jaar tijd zijn meer dan vijfhonderd Lenin-beelden van hun sokkels getrokken. Het Lenin-beeld in Dnjeprodzerzjinsk - een stad met ruim 200.000 inwoners - is in april door de autoriteiten weggehaald, maar om Brezjnev bekommert zich niemand. Duiven zitten ongestoord op zijn hoofd, jonge moeders lopen met kinderwagens rondjes om de sokkel.

Leonid Iljitsj Brezjnev, leider van de Sovjet- Unie van 1964 tot 1982. Beeld BELGAIMAGE
Leonid Iljitsj Brezjnev, leider van de Sovjet- Unie van 1964 tot 1982.Beeld BELGAIMAGE

Sovjethumor

De Brezjnev-tijd was grijs en grauw. Met de excessen onder Stalin was afgerekend, maar de politieke repressie bestond nog altijd. Het leven was simpel en vierkant. Hoop op verandering was er niet, het Sovjetsysteem leek onder Brezjnev voor de eeuwigheid geschapen. De laatste vrijheid was te vinden in de vele grappen en anekdotes die er over Brezjnev de ronde deden. "Leonid Iljitsj ondergaat een operatie", zegt iemand. "Is het zijn hart?" "Nee, een borstkasvergroting om plaats te maken voor nog meer medailles!"

Het is het enige Brezjnev-beeld ter wereld. In de Russische havenstad Novorossijsk staat er ook een, maar dat is omgedoopt tot "de man die langs de kade loopt". Wel een man met jampotten voor brillenglazen en enorme zwarte wenkbrauwen.

In Dnjeprodzerzjinsk kan niemand zich de Sovjethumor herinneren. "We hadden het niet slecht. De fabriek draaide, de salarissen werden op tijd betaald. Er waren geen tekorten, want Brezjnev was zijn thuisstad niet vergeten", legt Evgeni Petrovitsj uit. "Er was niks controversieels aan, gewoon een Sovjetman - we waren allemaal Sovjetmannen." Hij wil doorlopen, maar stopt dan. "Er was een grapje uit die tijd. Iets met de Olympische Spelen. De ringen. Ik ben het alweer vergeten, maar het staat vast op internet of hoe heet dat ook alweer."

Tijdens de openingsceremonie van de Spelen in Moskou in 1980 begint Brezjnev zijn speech met een luidkeels "O!" Er klinkt een daverend applaus. Weer begint Brezjnev: "O!" Weer applaus. "O!", zegt Brezjnev nog een keer. Dan komt er een secretaris naar de Sovjetleider gesneld. "Leonid Iljitsj, dat zijn de olympische ringen, die hoeft u niet voor te lezen."

"Ik ben in de Brezjnev-tijd geboren. Ik kan het me nog een beetje herinneren allemaal. Er was niets te klagen, want er gebeurde gewoon maar weinig", zegt een vrouw die met haar 17-jarige zoon langs de boulevard loopt. Is ze trots op het beeld, op de leider uit hun stad. "Nee. Hij was toch een beetje vlees noch vis." Haar zoon luistert demonstratief naar keiharde metalmuziek. Op verzoek doet hij zijn oordopjes uit. "Dat beeld? Weet ik veel? Lenin of zo? Lekker boeiend!"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234