Vrijdag 05/06/2020

De enige groep die er dit jaar echt toe deed

De beste albums zijn in lijstjes gegoten, tendensen blootgelegd. Tijd dus om zachtjes de eeuwigheid binnen te laten. En te beseffen dat 2012 bovenal het jaar van een kleurrijk punkcombo uit Moskou zal zijn geweest.

Er was Frank Ocean, lid van Odd Future en zelf gevierd r&b-zanger. Hij vertelde dat zijn allereerste liefde een man was en doorprikte daarmee voorzichtig de homofobie in de hiphopwereld. Er was in dezelfde sfeer rapgrootheid Jay-Z die president Obama's standpunt van pro-homohuwelijk openlijk steunde. En er was Psy, de Zuid-Koreaan achter 'Gangnam Style', die illustreerde dat dankzij YouTube ook smaak steeds sneller globaliseert.

Toch zal 2012 niet als het jaar van Frank Ocean, Jay-Z of Psy in de annalen belanden. Wel als dat van Maria Alyokhina, Nadezhda Tolokonnikova en Yekaterina Samutsevich. Als een verpletterende guerrilla kwam vanuit Rusland Pussy Riot aangerold. Middels een onverwacht efficiënte tweetrapsraket toonde het punkcollectief dat muziek nog altijd een bijzonder krachtig medium tot protest kan zijn. Als was de ultrakorte voordracht van het punkgebed 'Heilige Moeder, Heilige Maagd, gooi Poetin eruit' in de Christus Verlosserkathedraal in Moskou de lancering, en het dagenlange, wereldwijd gevolgde proces in juli de ware vlucht.

Van zodra de drie punksters, twee andere Pussy Riot-leden vluchtten net voor de arrestatie het land uit, het platform kregen waar ze nooit naar op zoek waren geweest, acteerden ze opvallend helder, waardig, en doordacht. Meer zelfs: haast moeiteloos wist Pussy Riot de aanklagers zelf in de beklaagdenbank te duwen. De dubieuze, naar communistische schijnprocessen lonkende, reactie van het Poetinregime werd met grote internationale verontwaardiging gecounterd. En dat allemaal door een handvol, voorheen compleet onbekende punksters.

Celibritysnoepje

Als popgroep beoordeeld, benaderde Pussy Riot de perfectie. Hun naam is onvergetelijk, echoot zelfs naar die van de Sex Pistols. Hun kleurrijke kleedjes en bivakmutsen oogden even anoniem als memorabel. Hun muziek is intens en compromisloos, zoals het punk betaamt. En hun alomme gebruik van sociale media was al helemaal bijdetijds.

Maar: bij Pussy Riot primeerde de boodschap op het ritme, politieke provocatie op muzikale harmonie. Provocatie met inhoud, bovendien. Want de focus waaierde breed uit, van opvoeding tot gezondheidszorg, en van feminisme tot holebirechten. De fundamenten waren stevig: in de eloquente pleidooien citeerde het trio onder meer Dostojevski, Solzjenitsyn, en Joseph Brodsky. En de opvallende verschijning maakte een diepe problematiek zichtbaar.

Net als andere charismatische individuen eerder, de Chinese kunstenaar Ai Weiwei is er een van, groeiden de drie vrouwen aldus tot gezicht van een brede protestbeweging uit. Maak dus van Pussy Riot geen hysterische, in aantrekkelijke vorm verpakte, anti-Poetinbrigade.

Complexer echter wordt het wanneer men uitzoomt, weg van de rechtszaal, en de overzeese Free Pussy Riot-beweging bekijkt. Met steunbetuigingen van onder meer Yoko Ono, Paul McCartney, Björk, Peaches en Madonna leek Pussy Riot plots het celebritysnoepje van de dag. Als betrof het een aflaat van geloofwaardigheid. "Uiteraard zijn wij geflatteerd door het aanbod van Madonna en Björk om samen met hen op te treden", vertelde Orange, een anoniem Pussy Riot-lid, aan Radio Free Europe. "Maar wij weigeren om deel te nemen aan het kapitalistische systeem, en om op te treden op plekken waar tickets verkocht worden. De enige performances die wij zullen geven, zijn illegale."

Ook uitten de Pussy Riot-leden grondige kritiek op hun vaak weinig geïnspireerde copycats. "Iedereen kan een bivakmuts opzetten", zei Yekaterina Samutsevich daar over. "Allemaal goed en wel, maar het is vooral belangrijk dat onze ideeën niet verdraaid worden." Opnieuw: lucide, doordacht, doelbewust.

Het mag dus niet verbazen dat uitgerekend Tobi Vail, drumster van de invloedrijke groep Bikini Kill, Pussy Riot omschreef als "de enige band die er in 2012 toe deed." Bikini Kill stond begin jaren negentig aan de wieg van de Riot Grrrl-beweging, een korte maar hevige opstoot van feministische punkbands. Vraag is nu hoe lang de opstoot van Pussy Riot zal nagalmen.

Katalysator

De toekomst oogt voorlopig onzeker. Alyokhina, Tolokonnikova en Samutsevich werden tot twee jaar strafkolonie veroordeeld, laatstgenoemde slechts voorwaardelijk. De rest van de groepering leeft ondergedoken. Taak zal zijn hen te vergeten noch te romantiseren. Dit betreft geen pin-ups van de punk, hun strijd is gemeend maar hard, en kan vele andere artiesten inspireren om het juk van rigide regimes af te werpen. Ampele akkoorden, diepe impact.

Hoe lang is dat geleden? Hoe lang sinds muziek die boodschap overtuigend bracht? En bovendien niet vanop een podium waar reclameborden van Red Bull of Ray-Ban om aandacht vechten?

Daarom allicht zal de geschiedenis, hoe lovenswaardig hun acties soms ook waren, eerder Frank Ocean, Jay-Z en Psy ondersneeuwen dan deze drie voorheen compleet onbekende Russinnen.

Of zoals Kathleen Hanna, frontvrouw van datzelfde Bikini Kill, tijdens het Pussy Riot-proces schreef: "Dit kan de start zijn van een hele nieuwe beweging, een bron van motivatie voor een wereldwijd met elkaar verbonden, feministische, punk- en kunstscène. Een katalysator. Alles is mogelijk, dat heeft deze band ons duidelijk gemaakt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234