Dinsdag 19/01/2021

Mad Max

De ene Mad Max is de andere niet: waarom Tom Hardy geen Mel Gibson is

Mel Gibson als Mad Max in 1979. De film maakte een icoon van de acteur. Vandaag doet cinema dat niet meer met een mens.Beeld rv

'Mad Max' maakte in 1979 een wereldster van Mel Gibson. Maar de kans dat Tom Hardy dankzij 'Mad Max: Fury Road' ook zo'n icoon zal worden, is klein. Niet omdat Hardy minder talent heeft, wel omdat filmsterren tegenwoordig een met uitsterven bedreigd ras zijn.

Denk er maar eens over na: wie kon er in de afgelopen tien jaar nog doordringen tot dat magische clubje van acteurs en actrices die gróter zijn dan de rollen die ze spelen, die ook de man in de straat moeiteloos herkent - de fenomenen, de iconen, de vleesgeworden uithangborden van Vrouwe Cinema? Niemand. Knappe talenten, beloftevolle carrières en magazinelievelingen du jour, dat wel, maar een volksmenner die iedereen van 8 tot 88 weet te betoveren? Nope.

De laatste generatie échte filmsterren stond op in de jaren 90: Brad Pitt, Will Smith, Johnny Depp. Tom Cruise was al bezig van de jaren 80 en houdt op dit moment welhaast op zijn eentje de eer van de filmster hoog. Daarna? "Alleen nog Leonardo DiCaprio", zeggen Marc Didden en Michaël Roskam in koor. Maar Leo is er toch ook al 40 ondertussen: hij brak door met 'Romeo + Juliet' in 1996 en Titanic in '97. Bijna twintig jaar geleden.

We spoelen nog even verder terug, toen er van filmsterren nog geen sprake was. In de beginjaren - de tijd van Biograph, Thomas Edison en D.W. Griffith - kregen acteurs niet eens een vermelding. Sterker nog: ze wílden er geen, want film was toen nog een inferieur volksmedium dat nooit op gelijke voet zou staan met het veel intelligentere theater. Tot mensen dan toch verliefd werden op actrices die ze alleen kenden als The Biograph Girl of The Girl with the Curls: toen die actrices dat in de smiezen kregen, konden ze betere contracten afdwingen en was de basis gelegd voor de acteurscultus die Hollywood in zijn gouden jaren zou overheersen. Zeker nadat de geluidsfilm zijn intrede deed: namen als Cary Grant, James Stewart, Katharine Hepburn en Marilyn Monroe spetteren nog altijd als de beste champagne.

"Vroeger had je sterren in de sjiekenbak, dan kreeg je een fotootje van een acteur bij de sjiek", haalt Didden herinneringen op. "De mensen die daartussen zaten, dat waren échte sterren, die spraken tot de verbeelding. Als je iemand kreeg die je niet kende, dan voelde je je bedrogen. (lacht)"

"En wie staat er nu op die fotootjes?", werpt Roskam op. "Batman en Superman. Of Kim Kardashian." Daar zullen we het straks nog over hebben. Didden weer, enigszins dromerig: "Bestaat dat eigenlijk nog wel, sjiekenbakken?"

Elke periode in Hollywood had een ander soort icoon. Er waren de karakterkoppen van de jaren 70 (Gene Hackman, Robert De Niro), de opgepompte actiehelden van de jaren 80 (Arnold Schwarzenegger, Sylvester Stallone) en de voornoemde golden boys van de jaren 90. Maar de verandering van vandaag is veel groter: de iconen zijn namelijk iets ánders geworden dan de acteurs. En de acteurs zijn weer gewoon - zoals in die begindagen honderd jaar geleden - radertjes in een machine. Marc Didden gaat nog elke week naar de cinema en kan met de beste wil van de wereld geen tien filmsterren opnoemen. Dat zegt genoeg.

Blijft de vraag: hoe komt dat nu?

De kans dat Tom Hardy dankzij 'Mad Max: Fury Road' ook zo'n icoon zal worden, is klein.Beeld rv

Het personage is de ster

"Vroeger accepteerden wij alles van onze sterren", zegt Didden. "De ene week waren zij een cowboy, dan weer een detective: wij gingen sowieso kijken, omdat het Clark Gable was! James Cagney! Barbara Stanwyck!" Het maakte niet uit wat de affiche allemaal beloofde, als die namen er maar op stonden.

Het publiek van vandaag denkt niet op die manier. Hoe graag mensen Johnny Depp ook bezig zien als Jack Sparrow in de 'Pirates of the Caribbean'-films, niemand is nog in hem geïnteresseerd als hij iets anders doet. Geen kat ging kijken naar zijn 'Transcendence', 'The Lone Ranger' of 'Mortdecai'.

We hebben uitgepluisd hoe dat komt: Jack Sparrow is de echte ster, niet Johnny Depp. Het personage is groter dan de acteur.

Michaël Roskam: "Vroeger wilde je zien hoe Marilyn Monroe zich zou gedragen in een western, of wat Errol Flynn zou doen als Robin Hood. Tot en met Tom Cruise was dat altijd zo: de acteur was de ster, het middelpunt van de aandacht." Nu dus niet meer.

Ga op een tienerkamer kijken en je ziet daar posters hangen van 'Twilight' en 'The Hunger Games': daar staat dan wel een acteur op, maar dat is bijzaak. Het gaat namelijk niet om Robert Pattinson en Jennifer Lawrence, maar wel om Edward Cullen en Katniss Everdeen: meisjes willen Katniss zijn, niet Jennifer - en dat onderscheid is cruciaal.

Kunstenaar George Chamoun maakte mash-ups van oude en recentere filmsterren. Hoewel ze erg op elkaar lijken, heeft de nieuwe generatie niet dezelfde impact. Audrey Hepburn/Natalie Portman.Beeld Photo News
Marilyn Monroe/Scarlett Johansson.Beeld Photo News
Clark Gable/George Clooney.Beeld Photo News

Pas op, dat wil niet zeggen dat de acteur totaal onbelangrijk is geworden. Jennifer Lawrence doet dat uitstekend als Katniss en zou niet zomaar door eender wie vervangen kunnen worden. Hollywood hecht nog steeds veel belang aan zijn sterren. "Je hebt geluk als je een film als 'The Drop' voor 1,5 miljoen dollar mag maken", vertelt Roskam, "maar als je iemand als Tom Hardy aan boord krijgt, wordt dat bedrag meteen opgetrokken naar het tienvoudige." Acteurs tellen nog altijd mee, alleen zijn ze minder belangrijk dan de franchise die ze moeten verkopen.

Voor een acteur kan dat een probleem zijn. Sterren steunen namelijk op de kracht van hun persoonlijkheid. Alleen: als je je ten dienste stelt van een franchise, moet je die persoonlijkheid noodgedwongen wegmoffelen. Daarbij sta je in een grote cast te acteren, én moet je opboksen tegen miljarden ontploffende pixels en oogverblindende computereffecten. Blockbusters worden zelden herinnerd omwille van de acteerprestaties.

Anders gezegd: acteurs in een topfranchise lenen doorgaans hun gezicht aan een icoon, zonder er zelf één te worden. Binnen twintig jaar zullen ze over Johnny Depp zeggen: "Tiens, die lijkt op Jack Sparrow."

Liz Taylor/Angeline Jolie.Beeld Photo News

Mensen gaan niet meer naar de bioscoop

Mensen gingen in de jaren 80 en 90 - lang, lang geleden - nog massaal naar de bioscoop. Zij gingen dan niet alleen naar de massaspektakels, maar ook naar specifiek op volwassenen gerichte films van regisseurs als Oliver Stone en Brian De Palma.

Films die geen bergen goud kostten, maar ook niet spotgoedkoop waren.

Nu gaat het al een tijd slecht met het cinemabezoek. De crisis, piraterij, de opkomst van de tv-serie... Oorzaken genoeg, maar de conclusie blijft: mensen blijven thuis. Of toch wanneer het volwassen cinema betreft; popcornkost gaat er wél nog altijd makkelijk in. Een kritiek die Hollywood vaak te slikken krijgt, is dan ook dat het niet genoeg rekening houdt met 25-plussers: alles is op de leest van een 18-jarige geschoeid. (Of dat nu de schuld is van Hollywood, of van de mensen die thuisblijven, moet u zelf uitmaken.)

Didden: "Ik voel dat er iets ontbreekt in het aanbod. Ik ga maar één keer per week naar de cinema, en ik vind nog soms mijn goesting niet."

Jammer misschien, maar wat heeft dat nu voor invloed op acteurs en hun status? Simpel: terwijl het in een blockbuster zoals gezegd moeilijk is om als acteur je stempel te drukken, kun je in midbudgetprojecten wél je persoonlijkheid kwijt - vroeger zelfs zonder daar publiek voor op te offeren.

Het is geen kwestie van kiezen: het is niet óf blockbusters óf grotemensenkost. De twee gaan perfect hand in hand, en een clevere combinatie van de twee zorgt zelfs voor de grootste naamsbekendheid. Denk aan Tom Cruise: mensen zagen 'm in Mission: Impossible en Days of Thunder, maar evengoed in Magnolia en Eyes Wide Shut. Zo leerden ze hem kénnen als acteur.

Acteurs van nu kunnen een gelijkaardig carrièrepad bewandelen, maar dat maakt niet uit als mensen maar één soort film opzoeken. Veel kijkers vinden Michael Fassbender een uitstekende Magneto in 'X-Men', maar verder weten ze niet wie hij is omdat niemand nog naar 'Shame' gaat kijken. Of naar 'Fish Tank'. Of naar 'Jane Eyre'. Niet dat dat soort films niet meer gemaakt wordt. Het grote publiek laat ze gewoon links liggen, wat het beeld van de acteurs niet ten goede komt en hun sterrenstatus in de weg staat.

"Ik moest zelf even nadenken", lacht Roskam, "Ik zat heel 'X-Men: First Class' graag naar Magneto te kijken, maar het duurde belachelijk lang voor ik me ervan bewust werd dat het Fassbender was." Kijk, zelfs wij hebben het soms moeilijk.

Iconen leven op Instagram

Filmsterren waren vroeger, zoals Roskam het verwoordt, larger than life. Zij leefden levens die wij ons niet eens konden vóórstellen; de sterren uit de jaren 40 waren geen gewone stervelingen, maar mythische figuren die Châteauneuf-du-Pape dronken uit hun kristallen glazen, kusten met opeengedrukte lippen en licht gaven op foto's. De wetten van de werkelijkheid waren op hen niet van toepassing. Dat is in tijden van sociale media, realityshows en roddelsites wel even anders.

Didden: "Het grote verschil: nu weten we alles, vroeger wisten we niks. Kritieken en voorbeschouwingen bestonden niet, en over het privéleven van acteurs was al helemaal niks bekend. Zo had ik een vriendin die verliefd was op Rock Hudson, achteraf gezien een superhomo. (lacht) Dat zou ze nu niet meer voorhebben."

Roskam: "We zijn tegenwoordig op elk moment van alles op de hoogte. De periode dat mensen gefascineerd waren door al die Hollywoodsterren, is de periode vóór het internet en vóór reality-tv. Zelfs foto's moest je vroeger uit magazines halen; nu staat het internet er vol mee. Het mysterie is weg."

Het zorgt voor een ommekeer in de celebritycultuur, want die plotse bereikbaarheid brengt ook nieuwe mogelijkheden met zich mee. Societyfiguren en realitysterren kennen het kleinstje hoekje van Tumblr en de obscuurste filter op Instagram, en ze weten perfect hoe ze zichzelf moeten verkopen: zodoende vormen ze zich doelbewust om tot iconen van een nieuwe generatie.

Denk maar aan de soap van Kim Kardashian. Roskam noemt het docufictie, "in de zin dat de werkelijkheid wordt getoond, maar dan wel nauwgezet bijgestuurd". Het is vandaag niet meer het leven van de filmster dat tot de verbeelding spreekt, wél dat van Kim K., "de absolute wereldster van vandaag".

Didden: "Ik denk dat er weinig gasten zijn die zeggen: 'Later wil ik Tom Hardy worden.' Maar er zullen meer dan genoeg meisjes zijn die wél de volgende Kim Kardashian willen zijn. Erg vind ik dat niet, maar fascinerend is het alleszins. (lacht)"

Is het nu - want dat hebben we nog niet aangehaald - spijtig dat er haast geen grote filmiconen meer zijn? Of dat ze vervangen worden door iets anders? Didden: "Elk systeem heeft zijn voor- en nadelen, ook het sterrensysteem: sommige zaken gaan misschien verloren, maar daar komen dan weer nieuwigheden voor in de plaats. Daarbij: alles komt terug. Binnen een paar jaar kan het goed zijn dat er weer enkele filmiconen zijn opgekomen, dat mensen grote franchises beu zijn, en dat die mooie Amerikaanse cinema van de jaren 70 opeens weer populair is. (lacht) Ons ga je nooit horen zeggen dat het vroeger allemaal beter was."

"Anders, dat wel, maar niet beter."

'Mad Max: Fury Road' komt nu woensdag in de zalen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234