Dinsdag 04/08/2020

De eerste sekse in opmars

'Vrouwen zijn beter opgeleid, hebben meer in hun mars en zijn interessanter dan ooit tevoren.' Hun natuurlijke talenten - een betere taalvaardigheid, meer belangstelling voor intermenselijke relaties, hun webdenken, hun zin voor onderhandeling en consensus - zijn uitermate geschikt voor het postindustriële bedrijfsleven. Volgens de Amerikaanse antropologe dr. Helen Fisher is het tijdperk van de vrouw aangebroken. Machtige en economisch onafhankelijke vrouwen zullen in het volgende decennium de wereld veranderen. En daar is één goede reden voor: ze zijn ervoor gemaakt. Aula sprak met Helen Fisher.

Nadat de Amerikaanse antropologe en biologe dr. Helen Fisher, docente aan de Rutgers-universiteit, in haar bestseller The Anatomy of Love (vertaald als Over de Liefde) vier miljoen jaar menselijke romantiek gedemystificeerd had, poneert ze in haar nieuwste boek De Eerste Sekse dat de vrouwelijke hersenen uitermate geschikt zijn om het te maken in het postindustriële informatietijdperk. De natuurlijke talenten van vrouwen, die door miljoenen jaren biologische selectie in hun hersenen zijn geslopen, maken dat in de nieuwe economie, die wereldwijd georganiseerd is in webverbanden - en niet meer in piramidale, hiërarchische en dus mannelijke structuren - de deuren wagenwijd open staan voor de massale en succesvolle instroom van vrouwen.

"Vrouwen zullen de volgende decennia de wereld veranderen", zegt Fisher. "Ze zullen op de voorgrond treden in het bedrijfsleven, in de media, de gezondheidszorg en het onderwijs. Ze zullen ook de liefde en de seksualiteit radicaal wijzigen, de begeerte feminiseren en de seksuele hoffelijkheid in ere herstellen."

Fisher, een doorgewinterde darwiniste, haalt haar argumentatie vooral uit de biologie, de sociologie, de sociobiologie en de antropologie. Ze heeft fans, maar de lezerskritieken op Amazon.com maken duidelijk dat nogal wat lezers haar boek liever op de vuilnisbelt zien belanden: "Dit boek maakt duidelijk dat Helen Fisher mannen haat" (een lezer uit New Jersey); "Ze gebruikt biologisch onderzoek om onvolledige en totaal simplistische argumenten te vinden om haar visie te ondersteunen dat vrouwen superieur zijn aan mannen" (een lezer uit Atlanta); "Psychoblabla. Helen Fishers boek is radicale feministische agitprop vermomd als een wetenschappelijke analyse" (een lezer uit Californië); "Fisher vult pagina na pagina om aan te tonen dat vrouwen superieur zijn in bijna elke taak" (een lezer uit een niet nader bepaalde staat); "Helen Fisher zet haar oestrogeen-Ku-Klux-Klan-muts op en haalt op ridicule wijze uit naar de mannelijke bevolking" (een lezer uit Californië).

"Merkwaardig, want ik geen enkele politieke agenda", zegt Fisher aan Aula. "Ik stel dat vrouwen het in bepaalde delen van de economie zeer goed zullen doen, maar mannen zullen hun topfuncties behouden. We evolueren naar een collaboratieve samenleving. In Amerika gaan mannen vroeger met pensioen, ze gaan opnieuw studeren, of blijven thuis voor de kinderen... omdat hun vrouwen werken. Maar de opkomst van de vrouw op de arbeidsmarkt is niet de reden waarom mannen hun jobs verliezen. Het verdwijnen van de zware industrie, waarin veel mankracht nodig was, heeft veel mannenjobs gekost.

"Maar mannen zullen aan de top van het beleid en de bedrijven blijven staan. En dat heeft met hun biologie te maken. Mannen zijn geïnteresseerd in status. Al in de zandbak vechten jongetjes om een positie in de hiërarchie te verwerven. Dat streven houdt verband met testosteron. Als je vissen, vogels of apen inspuit met testosteron, beginnen ze meteen te vechten om hun status te verhogen. Mannen offeren hun veiligheid, gezondheid en vrijheid op om aan de top te geraken. En daar is een goeie darwinistische reden voor: vrouwen houden van rijke mannen, van mannen met status. In alle culturen."

Nochtans betoogt u dat vrouwen vandaag succesvol zijn in het bedrijfsleven. In 1996 waren 8 miljoen Amerikaanse bedrijven (een derde van alle Amerikaanse bedrijven) het eigendom van vrouwen; het aantal vrouwen dat een eigen bedrijfje begint, is dubbel zo groot als het aantal mannen; jonge bedrijfjes die door vrouwen worden gesticht, maken minder kans om failliet te gaan...

"Precies. Maar in de Fortune 500-bedrijven zitten nagenoeg uitsluitend mannen. Daarrond ontstaan bedrijven van vrouwen en dat geeft hun grote sociale en seksuele macht. Een vrouw met geld vertrekt uit een slecht huwelijk, voedt haar kinderen alleen op... Vrouwen bezetten vandaag het middenveld in het bedrijfsleven. Ze zijn minder in de absolute top geïnteresseerd omdat ze familie en werk meer in balans willen houden dan mannen. Ze willen niet heen en weer hollen, honderd uur per week werken.

"Een andere reden waarom ze het middenveld bezetten, heeft met hun hersenen te maken. Vrouwen denken in een web van onderling verbonden factoren, wat ik webdenken noem, terwijl mannen lineair of stapsgewijs denken. Vrouwen doen al miljoenen jaren aan multitasking: ze hielden hun baby vast terwijl ze noten kraakten, het vuur stookten en praatten met hun vriendinnen... Vrouwen kunnen veel dingen tegelijk doen. Een onderzoek van de Verenigde Naties in 130 landen bevestigt dat: overal doen vrouwen aan multitasking.

Mannen denken compartimenteel, focussen op één doel, omdat ze miljoenen jaren gefixeerd zijn geweest op die ene prooi waar ze achteraan moesten. In het moderne bedrijfsleven heeft het middenmanagement die complexiteit van multitasking nodig. Er moet worden samengewerkt in plattere, minder hiërarchische structuren, er moet flexibel gewerkt worden, snel van strategie veranderd kunnen worden. Vrouwen blinken daarin uit. In de vrouwelijke hersenen is het corpus collosum, een bundel zenuwen die de linker- en rechter hersenhelft verbindt, groter en beschikt ze over meer verbindingen. Dat betekent niet dat mannen dommer zijn. Als de mannelijke hersenen goed werken, werken ze uitzonderlijk goed: er zijn meer mannelijke genieën dan vrouwelijk, maar er zijn ook meer mannelijke idioten."

De grote talenten van vrouwen komen volgens u voort uit het moederschap.

"Wie een cake kan verdelen tussen vijf vierjarigen, zal het wellicht goed doen op een internationaal directiecomité waar gezocht moet worden naar consensus. Vrouwen richten zich op win-winrelaties, ze proberen altijd een consensus te bereiken, te onderhandelen. Mannen leven in een win or lose-verhouding. In een geglobaliseerde wereld wereld moet je meer praten. De moderne ondernemer werkt lateraal volgens een win-winattitude. Vrouwen zijn daar uitzonderlijk goed in. Ook op het vlak van wetgeving en justitie zal arbitrage en bemiddeling steeds belangrijker worden. Iedereen sleept nu iedereen voor de rechtbank. Er zullen in de toekomst voor dergelijke conflicten andere oplossingen bedacht moeten worden, en vrouwen blinken uit in onderhandelen. Vrouwen hebben een superieur taalgevoel en zijn gevoeliger voor subtiele vormen van communicatie. Hun talenten zullen van pas komen in de vrijetijds- en dienstenindustrie..."

En in de journalistiek...

"Nu is al 45 procent van de hoofdredacteurs en schrijvers in de VS vrouw. En schrijven is macht. De media zijn radicaal veranderd sinds vrouwen erin werken: er wordt meer over intermenselijke relaties geschreven, meer over kinderen, over gezondheid, over tolerantie tegenover minderheidsgroepen... en vrouwen maken accuratere en complexere portretten van mensen. Uit een studie bij 100 kranten in de VS bleek dat 89 procent vond dat de berichtgeving veranderd is sinds er vrouwen zijn beginnen werken.

"Ook in de opvoeding neemt de rol van vrouwen toe. Het aantal kinderen dat naar school gaat, stijgt nog steeds in de hele wereld. Opleiding gaat vandaag nagenoeg uitsluitend via het woord: geschreven en gesproken taal. En vrouwen zijn daar nu eenmaal beter in. De kwaliteit van hun taalgebruik stijgt zelfs als tijdens de menstruele cyclus het oestrogeenniveau toeneemt. Vrouwen zijn evolutionair ontwikkeld tot betere praters."

U beweert ook dat we binnen tien tot vijftien jaar een massale opkomst zullen zien van vrouwen in topfuncties omdat de vrouwen uit de babyboomgeneratie dan in de menopauze komen.

"Bij het ouder worden daalt het testosteronniveau bij mannen en worden ze zachter. Bij vrouwen daalt het oestrogeenniveau, zodat het testosteron, dat bij hen ook aanwezig is, niet meer gemaskeerd wordt. Vrouwen worden tijdens de menopauze assertiever, zelfverzekerder... We spreken hier over een generatie die opgeleid is, een job heeft, economische middelen ter beschikking heeft en die zich zeer sterk zal gaan profileren vanaf de menopauze. Er zullen meer vrouwen in de politiek gaan, en omdat er meer zelfbewuste vrouwen zullen zijn, zal zich dat ook uiten in het stemgedrag. Mannen sterven vroeger. Boven de 65 jaar vind je dubbel zoveel vrouwen als mannen. Die gaan allemaal stemmen. Zelfbewuste, hoog opgeleide kiezers. Vrouwen hebben Clinton tot president verkozen, en wellicht zullen ze bepalen wie de volgende president van de VS zal zijn. Vrouwen zullen machtig zijn, ja. Maar je zult ze wellicht in zeer specifieke jobs zien opduiken. Sommige banen zijn nu eenmaal geschikter voor vrouwen dan voor mannen: de cardioloog zal veeleer een man zijn, de pediater of gynaecoloog een vrouw."

En dan zeggen feministen dat die beroepskeuzes opgedrongen zijn...

"Onzin. Het heeft niets met aangeleerde rolmodellen te maken. We sturen onze kinderen al lang niet meer in seksebepaalde rollen. Toch is 80 procent van de ingenieurs man, en slechts 20 procent vrouw. Het kan natuurlijk anders: Margaret Thatcher heeft de top in de politiek bereikt. Vrouwen zullen dat nog doen, maar nooit massaal. Vrouwen hebben nu eenmaal andere belangstellingssferen. Het is geen toeval dat 95 procent van de verpleegsters vrouwen zijn en 95 procent van de vissers mannen. Ik weet wel dat vrouwen klagen dat ze de goede jobs niet krijgen. Ik geloof dat ze daar zelf voor kiezen. Want ze kennen de keerzijde van die 'goede' jobs. Negentig procent van de mensen die op het werk sterven, zijn mannen, omdat mannen van nature risico's nemen. Geen van beide seksen is het beste af, beiden hebben het moeilijk. Het wordt tijd dat we daar eens eerlijk over zijn."

U hebt het ook over de feminisering van de begeerte.

"We zien dat vrouwen jonger aan seks beginnen, meer partners hebben, scheiden als ze niet gelukkig zijn, een voor- en een naspel eisen... We zien ook de afbraak van de dubbele moraal: als er vroeger ongewenste seksuele intimiteiten op het werk gebeurden, zwegen vrouwen. Nu trekken ze naar de rechtbank én ze winnen. Vrouwen bepalen vandaag wat geschikt seksueel gedrag is. De Charles- en Diana-story is typerend. Vroeger zou er geen haan naar gekraaid hebben dat Charles rotzooide, maar Diana zouden ze een slet hebben gevonden. De rollen zijn nu omgekeerd. Dat Charles buitenechtelijke affaires had, werd niet getolereerd. Dat Diana 'troost' zocht in de armen van een ander, wel. Haar gedrag werd geaccepteerd omdat haar man rondstoeide. Dat is een ongelooflijke ommekeer. Buitenlanders begrepen ook de zaak-Clinton en Lewinsky niet goed, maar het conflict had vooral te maken met het feit dat vrouwen vandaag de standaard van het seksuele fatsoen bepalen."

Een Nederlandse seksuologe schreef dat vrouwen in bed weliswaar zeggen wat ze willen, maar het nog steeds niet doen.

"Dat is interessant. Het is ook niet makkelijk om te weten wat een man wil. Een man is al zo blij dat hij in bed wordt uitgenodigd, dat hij niet veel meer durft te vragen. Voor mannen is seks veel intiemer dan voor vrouwen. Vrouwen vinden praten intiemer. Als een vrouw zich aan een man 'geeft', vindt hij dat al heel speciaal, om een goede darwinistische reden. Een vrouw kan altijd wel een man vinden. Seks hebben, is niet moeilijk voor een vrouw. Voor een man wel. Zodra een man de zestig gepasseerd is, gaat het makkelijker, omdat er een overschot aan vrouwen is. Hij kan dan pakken wat hij wil. Maar jonge mannen hebben het moeilijk. Die kunnen niet kiezen wie ze willen. De concurrentie is groot, en de kieskeurigheid van vrouwen ook. Rijke mannen maken meer kans, zelfs feministen weten dat."

U beweert dat ook het huwelijk zal veranderen.

"We zijn voorbestemd om te trouwen. Drie procent van alle zoogdieren paart in koppelverband en wij behoren daarbij. Eenennegentig procent van de Amerikanen trouwt voor hun vijfenveertigste. Trouwen is nog steeds de regel. Maar we evolueren naar een huwelijk tussen economisch gelijke partners. Als ik vandaag ga eten bij vrienden, weet ik niet meer wie er gekookt heeft en wie daarna de vaat zal doen. Er zal onderhandeld worden tussen gelijken, de kinderen zullen samen opgevoed worden... We zullen zoeken naar punten van overeenkomst, samen gaan sporten, samen dingen doen..."

En we zien een toename van de seriële monogamie.

"Precies, we gaan terug naar de oertijd. Toen werden paren gevormd voor een duur die overeenkwam met de periode waarin de kinderen werden gespeend, namelijk vier jaar. Dat patroon vind je nog steeds terug in de echtscheidingsstatistieken. In Amerika scheidt vandaag 67 procent van de koppels. Maar ze trouwen opnieuw. In twintig culturen waarin vrouwen relatief economisch onafhankelijk zijn van mannen is het niveau van scheiden én hertrouwen erg hoog. Een vrouw blijft vandaag niet bij een man die alcoholicus is. Vrouwen verlaten vandaag een ongelukkig huwelijk omdat ze dat nu kunnen. De conclusie is: vrouwen zijn beter opgeleid, hebben meer mogelijkheden, meer werkervaring, meer connecties dan ooit in de geschiedenis van de mens. Als er al een moment in de geschiedenis is geweest waarin vrouwen en mannen konden samenwerken op gelijkwaardige basis, dan is het nu wel."

Helen Fisher, De eerste sekse, over de eigenschappen van vrouwen, uitgeverij contact, 400 pagina's

Dr. Helen Fisher: 'Geen van beide seksen is het beste af, beide hebben het moeilijk. Het wordt tijd dat we daar eens eerlijk over zijn'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234