Dinsdag 22/10/2019

‘De eerste mei, ge moet daar met uw gedachten bij zijn’

Je wordt geboren als socialist en je gaat dood als socialist, zo simpel is dat in Niel. En je slaat geen enkele 1 mei over, ook al is er weinig reden tot vieren. In de rode burcht aan de Rupel is er meer nodig dan een zwalpende partij om de kameraden te breken. Zondags kostuum aan, roos in het knoopsgat, vuist omhoog en marcheren maar.

Niet dat er veel concurrentie is, maar het Volkshuis is op woensdagavond de meest bruisende plek in heel Niel. De plaatselijke hangjongeren kijken naar Real Madrid-Barcelona, in de veel te grote achterafzaal waagt een kransje vrouwen zich aan een beginnersvariant van linedancing, in de coulissen zoekt het halve socialistische partijbestuur naar een rode vlag om zondag mee te paraderen. Voorzitter Danny Wandelaer tovert uiteindelijk twee vlaggen tevoorschijn. Eén die nog meegaat uit de tijd van de Belgische Werkliedenpartij (BWP), een andere ter ere van het honderdjarige bestaan van de partij in Niel: ‘1896-1996’. Goed gladstrijken, zodat ze op 1 mei trots kan wapperen in de optocht door de hoofdstraten van het Rupeldorp.

Nu de socialistische rangen de voorbije decennia danig uitgedund raakten, probeert de sp.a de overblijvende troepen zo goed mogelijk te groeperen. De lokale afdelingen worden ontmoedigd om nog een eigen stoet te organiseren. De partij heeft liever dat de leden afzakken naar de grote optochten in de steden. In het geval van Niel: iedereen de bus op naar Antwerpen. “Kijk eens met hoeveel we nog zijn.” De Nielenaren willen gerust mee marcheren door de Scheldestad, maar hun eigen optocht geven ze voor geen geld ter wereld op. “Nougabollen”, luidt het duidelijke antwoord van Danny op de instructies van de partij. “Nooit zullen we onze rondgang opgeven. Over mijn lijk.”

Samen met de cyclocross - vorig jaar gewonnen door Sven Nys - en de jaarmarkt vormt de 1 mei-optocht de heilige drievuldigheid in Niel. De festiviteiten beginnen al op zaterdagavond. Dan organiseren de socialistische vrouwen een “groot gezellig samenzijn met eten, drinken en muziek”. Vorig jaar liep het een beetje uit de hand, en beleefden de mannen hun 1 mei-parade stuk voor stuk met een geweldige kater. Die fout gaan ze geen twee keer maken, nemen ze zich voor. ”De eerste mei, ge moet daar toch een beetje met uw gedachten bij zijn”.

Bij schepen Freddy Vermeiren is alles “een gebeuren”, en zéker het 1 mei-gebeuren en het stoetgebeuren. “We beginnen, hoe kan het anders, aan het Volkshuis. Dan maken we een kleine ommegang door het dorp. Aan het huis van de burgemeester houden we halt om de Internationale te zingen. We ontbinden het gebeuren dan aan de Heideplaats. Daar verzorgt de turnkring Voor Geest en Lichaam een optreden, onder begeleiding van hun eigen drumband. Het gebeuren wordt tenslotte afgesloten met een barbecue.” Het is niet de eerste keer dat Freddy mensen warm moet maken voor het feest van de arbeid-gebeuren.

Vroeger, in de gouden jaren van het socialisme, trokken er op de Dag van de Arbeid “duizenden” mensen door de straten van het socialistische bastion Niel. Door straten met namen die verwijzen naar grote socialisten. De Emile Vanderveldestraat, de Matteottistraat en natuurlijk de Karl Marxstraat. Nu moet het al lukken als er drie-, vierhonderd man komt opdagen. Dat 1 mei op een zondag valt, zal ook niet helpen. “In het weekend, en zeker als het mooi weer is, zijn er plots veel die hun petje kwijt zijn”, weet Danny uit ervaring.

Krasse taal

In Niel is de Dag van de Arbeid niet om mee te lachen. “Mijn vader, die vijftien jaar geleden gestorven is, heeft in zijn leven nooit een 1 mei gemist. Hij werkte in de Antwerpse haven, in petroleumraffinaderij RBP. Toen die dicht moest, hebben de arbeiders de fabriek bezet. Mijn vader is elf maanden lang niet thuisgekomen.”

“Op het einde van zijn leven was hij bedlegerig. Op de Dag van de Arbeid heb ik hem ’s ochtends zijn schoonste kostuum aangetrokken, een roos in zijn knoopsgat gestoken en hem in een rolstoel voor het Volkshuis gezet. Toen we met de optocht voorbijkwamen, stonden de tranen in zijn ogen. (stil) Een maand later hebben we hem begraven. Daar denk ik dus ook aan, als ik zondag wat krasse taal uit mijn botten sla. De generatie van mijn vader neemt het feest van de arbeid bijzonder serieus. Vorig jaar hadden we geen 1 mei-blaadje, waarin we traditioneel onze socialistische boodschap verspreiden onder de Nielenaars. Ik ben toen net niet gelyncht.”

Dit jaar heeft de partij in Niel wél een 1 mei-blaadje. Met een behoorlijk striemende uithaal aan het adres van de sp.a. “Het discours werd hoe langer hoe wolliger”, schrijft Danny’s voorganger Willy Somers. “De propaganda werd gehuld in een centrumtaaltje. Ja, we zijn sociaal. Ja, we zijn voor het milieu. Ja, we zijn ervoor dat de mensen het goed hebben. Elke partij is voor ‘de mensen’, nooit werden ‘de mensen’ zo misbruikt. Het wordt de hoogste tijd om krachtig te communiceren zonder angst om iemand tegen de borst te stoten. We hebben een gedachtegoed waarop we fier kunnen zijn. Laten we het dan ook uitdragen. Het is tijd om te pleiten voor een socialisme met kl...”

Een ander soort socialisten

Niel en Brussel, dat zijn twee verschillende werelden. ”Het socialisme krijg je met de paplepel ingegoten”, verduidelijkt Freddy, een kind van het Hellegat. Voor wie De Hellegathonden van Suske en Wiske niet heeft gelezen: de buurt in de schaduw van de steenbakkerijen waar het leven beenhard was. Had priester Daens in Niel geleefd, hij had minstens evenveel werk gehad als in Aalst. De Rupelse klei geeft meteen een ander cachet aan het socialisme.

De socialisten hebben hun naam in Niel een kleine twee jaar geleden zelfs veranderd. Van sp.a naar Samen: Sociaal Alternatief Met Echte Nielenaars. “We moesten iéts doen. We moesten tonen dat we in Niel een ander soort partij zijn dan nationaal”, legt Danny uit. “Maar meteen daarna kwam Caroline Gennez op de proppen met de slogan ‘Samen’. Dat was wel even kinneke kloppen. We hebben nog een gesprek gehad met Gennez, een poging om de plooien wat glad te strijken. ‘Wij bedrijven een ander soort socialisme’, zei ze toen. En verdomme, ze had nog gelijk ook.”

Al meer dan 100 jaar staan de socialisten pal in de Rupelstreek. Tegen de kinderarbeid in de steenbakkerijen, later tegen de torenhoge werkloosheid toen de industrie wegtrok. Al bijna 100 jaar leveren de socialisten de burgemeester. Maar de partaai kreeg klappen. Eerst ging de absolute meerderheid eraan en in 2006 werd de sp.a zelfs voorbijgesneld door Vlaams Belang.

Als de Nielse socialisten een andere koers moeten varen dan de officiële partijkoers om een nieuwe afslachting te voorkomen, dan is het maar zo. “Weet je wat het absolute dieptepunt was voor mij?”, vraagt Danny. “Bruno Tobback die zei dat hij perfect weet wat hij moet doen om het klimaatprobleem op te lossen, maar het niet doet omdat hij dan nooit meer herkozen raakt. Toen brak mijn klomp. Er is hier nog één kopstuk populair: Frank Vandenbroucke. Dat was de enige kop die ge hier zag hangen bij de laatste verkiezingen. Wij zijn zeker linkser dan Vandenbroucke, maar hij zegt tenminste waar het op staat.”

Dat Caroline Gennez er na de zomer mee ophoudt als voorzitter, daar zijn ze in Niel niet overdreven rouwig om. “Braaf meiske, maar te weinig carrure”, vindt Roger ‘Rogerke’ De Bondt. Gennez mist iets, bevestigt Danny. “(spelt) C-h-a-r-i-s-m-a! Stel, wij zitten hier op de vooravond van 1 mei met een paar honderd man te eten en Gennez wandelt binnen. Dan kijkt iedereen even op, om daarna gewoon verder te eten en te praten. Maar komt Louis Tobback binnen, dan vallen de gesprekken stil. Begrijpt ge?”

Roger denkt nog met heimwee terug aan figuren als Camille Huysmans. “Daar kwam hier in het Volkshuis vijfhonderd man naar zien. Nu is er niemand die zelfs nog maar vijftig man bijeenkrijgt. Maar vijfhonderd of vijf, ik zal er sowieso altijd bij zijn.” Roger is al 55 jaar lid van de partij, en is niet klein te krijgen. Dertig jaar in de gemeenteraad gezeten, slechts één zitting gemist. “Overmacht, ik lag in de kliniek.” Danny heeft weet van een raadslid dat ook in het ziekenhuis lag, maar door zijn partijgenoten in een rolstoel werd gehesen en snel over en weer naar het gemeentehuis werd geduwd om toch mee te stemmen. Roger vloekt stilletjes. Dju toch, die straffe tist was hij graag geweest.

Het socialisme, dat is Roger zijn leven. Hij leerde zelfs zijn levensgezellin Marie-José kennen bij de partij. De gemeenschappelijke liefde voor het socialisme die hen in mekaars armen dreef? “Ach, we kenden mekaar en we waren allebei vrij nadat ik weduwe was geworden, vandaar”, nuanceert Marie-José. “En ge moet natuurlijk toch een beetje van dezelfde gezindte zijn, nietwaar? Het zou moeilijk zijn om met een CVP’er samen te leven.”

“Ge lacht er nu mee, maar de rivaliteit tussen socialisten en katholieken heeft hier bijzonder hevig gewoed”, vertelt Danny. ”De Chiro is hier nogal populair in Niel. Vroeger was dat een kweekvijver voor de CVP, maar dat is niet meer zo. Ik zag mijn kans op een keer schoon. De Chiro is bezig met de derde wereld, met armoede, dingen waar de socialisten ook mee bezig zijn. Misschien konden we een brug slaan, dacht ik zo in al mijn naïviteit. Ok, die van de Chiro komen hier eens een pint pakken in het Volkshuis, ze hangen een affiche op van hun fuif. Nog geen vijf minuten heeft die daar gehangen. Onze schepen heeft die van de muur getrokken en kapot gescheurd. Terwijl die Chiromeisjes nog binnen stonden.”

De tijden zijn ondertussen in sneltempo veranderd, maar de populariteit van de socialisten volgt niet echt. De voorzitter maakt zich een beetje zorgen over de gezegende leeftijd van het gros van zijn bestuursleden. “(droog) Als de ex-burgemeester meldt dat hij een ‘jonge poep’ heeft overtuigd om zich aan te sluiten bij de partij en die jonge poep blijkt vervolgens 65 jaar, weet je dat je een probleem hebt. Maar krijg de jongeren nog maar eens gemotiveerd. Vroeger was de turnkring voor ons wat de Chiro voor de CVP was, je groeide automatisch door. Nu zijn er leden van de turnkring die zondag weigeren te komen. Of niet mogen komen. Gelukkig zijn er nog anderen. Mijn zoontje van vijf bijvoorbeeld, nu al zo fier als hij een gieter dat hij op 1 mei mee mag opstappen in zijn trainerke. Het blijft in de familie.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234