Zaterdag 18/09/2021

De 'eerste communist' in een verwoeste stad

'Ge ruikt hier de heiligheid'

Assisi, Centraal-Italië, telt ongeveer 30.000 inwoners en vlijt zich aan tegen de zuidelijke flank van de Umbrische berg Subasio. Een middeleeuws stadje van de soort waarmee de regio dik is bezaaid, maar dat een magnetische aantrekkingskracht uitoefent omdat de christelijke mysticus Sint-Franciscus hier geboren en begraven is.

Franciscus werd op het einde van de twaalfde eeuw geboren (in 1181 of 1182) als zoon van Pietro di Bernardone, een rijke koopman, en groeide op als een feestende en oppervlakkige jonge edelman. Op 24-jarige leeftijd, nadat hij kortstondig krijgsgevangene was geweest, vatte hij het plan op ridder te worden. Hij kocht een volledige wapenrusting en sloot zich aan bij de kruistocht naar Apulië. Maar hij kwam niet verder dan Spoleto, een stadje op nauwelijks 30 kilometer ten zuiden van Assisi. Daar hoorde hij in een droom een stem vragen waarom hij zijn Heer (God) in de steek liet voor de knecht (de paus, in wiens opdracht hij deelnam aan de kruistocht). Zwaar onder de indruk van die droom keerde Franciscus terug naar Assisi. Onderweg, in het stadje Foligno, verkocht hij zijn wapenrusting en schonk de opbrengst ervan aan de armen. Die 'verkwisting' vormde de aanleiding, en ook de juridische grond, voor de onterving van Franciscus door zijn vader. Zijn volgelingen zouden later verklaren dat hij tijdens de confrontatie met zijn vader zijn kleren afwierp en zei: "Nu kan ik in volle vrijheid zeggen 'Onze vader die in de hemel zijt', want Pietro Bernardone is mijn vader niet meer."

Franciscus besloot als kluizenaar in armoede te leven. Hij begon rondom Assisi kleine kerkjes en kloosters te herstellen, nadat opnieuw 'een stem' hem dat had bevolen. Hij kreeg langzaam volgelingen, die hij minderbroeders noemde, vanwege hun eenvoudige levenswijze.

Die gelofte van armoede is het belangrijkste kenmerk van de kloosterorde die Franciscus had gesticht, en een van de voornaamste redenen waarom hij in deze tijden nog steeds wordt bewonderd. "Franciscus was in feite de eerste communist, hé", filosofeert een Belgische bedevaarster. "Tegen het kapitalisme, tegen de opkomende burgerij. Het frappeert me dat er aan dat aspect van de heilige zo weinig aandacht wordt geschonken."

Er is enige onzekerheid over de precieze geboorteplaats van Franciscus: liefst drie gebouwen in Assisi strijden om de eer. Over het algemeen wordt ervan uitgegaan dat hij is geboren in het centrum van de stad, in een huis dat aan de Piazza Chiesa Nova ligt. "Ge ruikt hier de heiligheid", merkt een bedevaarder uit het Antwerpse Balen op als hij de catacomben van het huis betreedt.

Stilaan doemt ook de figuur van Santa Chiara uit de schaduw te voorschijn, die vele vrouwen de weg heeft getoond naar onthechting en zelfstandigheid. Zij stichtte een kloosterorde die ongeveer dezelfde waarden als de franciscanen aanhing, armoede en gebed, en vestigde zich in het San Damiano-klooster aan de voet van de stad, een van de bouwwerken die Franciscus na zijn bekering heeft helpen herstellen.

Assisi is een stad in aanbouw. Meer nog dan de oorlogen die de stad tijdens de Middeleeuwen teisterden en de revolte van de burgerij tegen adel en clerus, die een groot deel van de burcht boven de stad vernietigde, heeft een aardbeving twee jaar geleden een enorme verwoesting aangericht. In september 1997 kostten twee aardschokken, waarvan de ergste meer dan 5 op de schaal van Richter aanwees, in Assisi het leven aan acht mensen. Twee franciscaner broeders kwamen om toen het gewelf van de San Francesco-basiliek instortte. De schok veroorzaakte ook schade aan de fresco's van Giotto en Cimabue, die in een cyclus van 28 delen het leven van Sint-Franciscus uitbeelden. Een team van experts is momenteel bezig aan de restauratie van de fresco's. Ondertussen trok de stad een gebouwtje op in de nabijheid van de basiliek, waar de toeristen het voorlopig moeten doen met een reproductie van de werken.

De aardbevingen hebben het toerisme in Assisi geen goed gedaan. Vorig jaar nog probeerde de stad via haar Internet-site bezoekers te lokken met de boodschap: "Deze stad en haar omgeving hebben harde klappen gekregen, maar we (...) zijn klaar om bezoekers en pelgrims te ontvangen." Het mocht niet baten. "Het is ongewoon rustig in de stad", vertelt een chauffeur van een Belgische touroperator die al jaren bedevaarten naar Assisi verzorgt. "Vorig jaar waren er nog tienduizenden bezoekers. Ik veronderstel dat de restauratiewerken velen hebben afgeschrikt, die daarom liever volgend jaar komen."

De stad Assisi heeft al haar financiële middelen geïnvesteerd in Giubileo 2000, het grote eeuwfeest dat ook andere Italiaanse steden, zoals Rome, in een bouwterrein heeft veranderd. Terwijl in de stad alles op alles wordt gezet om de monumenten opnieuw op te smukken, heerst er in de omringende dorpen grote armoede. Bewoners moeten er, in afwachting van het jaar 2000, leven in containerdorpen. "Het is een enorme gok van het stadsbestuur", vertelt priester Marcel Cloet. "Omdat het toerisme hun broodwinning is, gaat voorlopig alle geld naar de restauratie van de gebouwen. De minder bemiddelde inwoners moeten wachten tot na 2000. Ik ben in ieder geval blij dat ik die knoop niet hoef door te hakken."

Ronald Meeus

Met dank aan de afdeling bedevaarten van de Katholieke Werknemersbeweging

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234