Dinsdag 26/01/2021

OpinieSander Schimmelpenninck

De economie is geen rechtse hobby, maar een kwestie van leven en dood

Lege winkelstraat in Gent.Beeld Thomas Sweertvaegher

Sander Schimmelpenninck is hoofdredacteur van het Nederlandse zakenblad Quote, columnist bij De Volkskrant en televisiepresentator.

Twee maanden geleden, vóór corona, sprak ik in Amsterdam met de Franse stereconoom Thomas Piketty. Het ging over de achtergrond van de Gele Hesjes-beweging, die de straat opging nadat president Macron met hogere accijnzen het afschaffen van de vermogensbelasting wilde financieren. “De Nederlanders zouden dat toch ook niet pikken?”, zei Piketty op een gegeven moment. Ik antwoordde dat ik eerlijk gezegd vermoedde van wel; Nederlanders hebben een hardnekkige desinteresse voor macro-economische kwesties.

De coronacrisis onderstreept die stelling nog maar eens, en niet alleen voor Nederland. De meeste mensen tonen zich in deze gezondheidscrisis een kuddedier, gestuurd door een gratuit moreel superioriteitsgevoel. Het mensenlevenspopulisme is overal: wie wijst op de desastreuze gevolgen van de voortdurende lamlegging van onze open handelseconomieën wordt van links tot rechts weggeblaft als opruier, querulant en iemand die je geen podium moet geven. Vooral de opeens tot het publieke debat toegetreden ondernemers, normaal gesproken oorverdovend stil, wekken begrijpelijkerwijs argwaan: die zullen wel vrezen voor hun eigen hachje.

De sentimentalisten lijken de economie als een rechtse hobby te bestempelen, waar we nu even geen tijd voor hebben. Een uitsluitend met verwendheid te verklaren onbenulligheid: sinds de Tweede Wereldoorlog is West-Europa onafgebroken welvarend en stabiel. Massawerkloosheid en huisuitzettingen zitten simpelweg niet in ons collectieve geheugen, waardoor we denken dat de economie een kwestie is van een procentje erbij, of eraf. Leuk voor pagina twaalf van de krant, maar verder vooral saai.

Overheden weten de massa vooralsnog gerust te stellen met economische noodsteun en geruststellende woorden. De waarheid is echter dat met elk steunpakket het gratis bier verder opraakt, economische triage een stapje dichterbij komt en de alom gepercipieerde geldboom een door de belastingbetaler betaalde fata morgana blijkt. Economische medicijnen zoals quantative easing, op Europees recept verkrijgbaar, zijn daarnaast al zo vaak en onnodig gebruikt dat er toleratie bij de patiënt is ontstaan.

Sander Schimmelpenninck.Beeld ANP Kippa

Mijn eigen generatie, te verwend om te beseffen wie straks de rekening zal betalen voor onze economische automutilatie, zit ondertussen een boekje van Rutger Bregman te lezen op het zonnige balkon. De keiharde keuzes die de komende tijd gemaakt moeten worden staan stijf van het generatieconflict, maar de millennial laptopt en tiktokt zichzelf schoneschijnsolidair de armoede in. Want zij zijn het die er als eerste uitvliegen en wiens werk opdroogt, en zij zijn het die straks de oplopende (staats)schulden en toch al steeds onbetaalbaar wordende overheidsfinanciën moeten ophoesten. Maar je hoort ze niet; geen wonder dat de belangenafweging bij regeringen doorslaat naar de veel mondiger ouderen.

Ouderen zullen ook last krijgen van de economische recessie, maar de gevolgen voor jongeren zullen veel langer duren. Voor de allerjongste generatie geldt dat wie een slechte start heeft op de arbeidsmarkt, waarschijnlijk een slecht vervolg krijgt. Voor dertigers geldt dat de huidige crisis alweer de tweede grote financiële klap is in hun korte werkend leven, na de crisis van 2008, die makkelijk vijf jaar dooretterde. Wie is vergeten is wat de impact van een economische crisis is op een generatie, hoeft alleen maar naar Zuid-Europa te kijken; daar zijn de millennials al een jaar of tien diep gefrustreerd en massaal gezwicht voor het populisme.

Het is volstrekt logisch dat virologen en medici momenteel de belangrijkste raadgevers zijn van het kabinet, maar de ook door de regering gewekte schijn dat de economie toch vooral een tijdverdrijf is van ondernemers, is misleidend. Zodra een gevaar niet langer abstract is, maar onze belevingswereld binnenwandelt, komt het besef. De beelden van overvolle intensive cares en de emotionele verhalen uit de zorg gaan straks vervangen worden door beelden van mensen die hun huis uit moeten en emotionele verhalen van jonge mensen die hun toekomst kwijtraken. De economische crisis zal hetzelfde verloop kennen als het virus: na de onderschatting komt het besef.

Opvallend genoeg zijn het juist de oudste en kwetsbaarste mensen, vaak voor de Tweede Wereldoorlog geboren, die zich realistisch tonen. Ze kunnen een lichte verwondering over de bereidheid van jonge mensen zichzelf en hun toekomst stil te zetten nauwelijks onderdrukken en lijken wél te beseffen hoe genadeloos de belangentegenstelling is.

Natuurlijk is de coronacrisis een uitgelezen moment om ons economisch systeem te hervormen, deglobaliseren en vergroenen. En natuurlijk moeten we belastingontwijkende roofbedrijven niet koste wat het kost overeind houden. Maar dan moet de economische crisis niet té diep worden, want wie straks werkloos is, heeft andere zorgen dan klimaatverandering of herverdeling. Een recessie of depressie zal, net als bij de vorige crisis, echte verandering vooral vertragen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234