Dinsdag 23/04/2019

Binnenland

"De echte ravage is pas over een aantal jaar zichtbaar"

Een tiental nieuwsgierigen nam deel aan de heidewandeling in het warmste gebied van het land. Beeld Damon De Backer

Wat voor invloed heeft de hitte op de toch al niet zo talrijke bossen en natuurgebieden van België? Een heidewandeling met Natuurpunt en boswachter Luc Van Assche in het warmste gebied van het land. "Het is bang afwachten."

"Iemand enig idee van wie die uitwerpselen hier zijn?"
Een tiental nieuwsgierigen vormt een kring rond een hoopje ondeugd op een door droogte gemarmerde ondergrond. Diep in de Kempen, in het natuurgebied rond het militaire vliegveld van Weelde, heeft de zomer duidelijk flink huisgehouden. Zelfs de struikheideplant die normaal Prince-purper schakeert begint hier en daar roestkleurig uit te slaan. Het zorgt voor een prachtig kleurenpalet, maar boswachter Luc Van Assche heeft een bezorgde frons op zijn voorhoofd. 

"Heide is normaal een plant die het goed doet op droge terreinen, maar ze heeft wel af en toe neerslag nodig. En als ze begint af te sterven, zoals je hier bijna overal ziet, dan is de kans klein dat ze nog zal opflakkeren." Voor uw pelouse is er beter nieuws: dor gras wil niet zeggen dat het verloren is – de kans is groot dat uw gazon mits een paar buien er volgend jaar weer relatief fris bij ligt, maar een verdorde heideplant blijft een verdorde heideplant.

"De planten die deze droogte wel overleven zijn sterk verzwakt, waardoor ze een feestmaal vormen voor het heidehaantje, een kever die in natuurgebieden als dit een echte plaag kan vormen", weet insectenspecialist Gilbert Loos, die deelneemt aan de wandeling. "Dit is trouwens nog een kadee die weet te profiteren van de hitte", zegt hij, terwijl hij wat lijkt op een opgerold dor blad onder mijn neus duwt. "De blauwvleugelsprinkhaan. Nu is hij goed gecamoufleerd, maar wacht tot hij opvliegt!"

Boswachter Luc Van Assche Beeld Damon De Backer

Beschermmechanisme

Sprinkhanen zijn blijkbaar echte zonnekloppers en varen dus bijzonder wel bij dit hete weer. Vooral de sikkelsprinkhaan neemt enorm in aantal toe de laatste jaren. Vlinders doen het daarentegen weer minder goed.

"Even beloofde het een fantastisch jaar voor de vlinder te worden", zegt boswachter Van Assche. "In mei en juni zagen we heel veel verschillende soorten fladderen. Volwassen vlinders hebben niet zoveel last van de warmte, wel van de droogte door het verdorren van de waardplanten waarop hun rupsen leven en het verdwijnen van bloeiende nectarplanten. Hoe het volgend jaar gesteld zal zijn met de vlinderpopulatie is dus bang afwachten, al vrees ik dat bepaalde dun bezaaide soorten, zoals de kommavlinder, op sommige plaatsen wel eens helemaal zouden kunnen verdwijnen."

Van Assche verduidelijkt dat het natuurgebied waar we vandaag wandelen echt wel één van de droogste zones is. "In de bossen is de schade nog niet zo opvallend. Daar blijft de grond vochtiger door de humuslaag, al zien we toch sommige hitteresistente bomen als eiken en berken hun bladeren al in herfstkleuren hullen."

Dat hoeft niet alarmerend te zijn verduidelijkt de boswachter. "Het is een  beschermmechanisme: een boom met bladgroen verdampt veel vocht, op deze manier vermijden ze dat ze volledig uitdrogen." Al zijn de bomen wel verzwakt – zelfs bomen waar het effect van de aanhoudende hitte niet aan te zien is zullen een flinke knauw krijgen. Hun vitaliteit gaat achteruit, waardoor ze vatbaarder zijn voor schimmels, kevers en zwammen. "De echte ravage die deze zomer in onze natuur is aangericht, zal pas over een aantal jaar zichtbaar zijn." Vooral bij de beuk – een boom die oppervlakkig geworteld is – verwacht Van Assche de komende jaren veel sterfte.

kempen, droogte, zomer, zomer 2018, wandelings, natuurpunt, gids, boswachter, belgian air cadets, militair domein, ravels, weelde, reportage, repo, damon de backer, vliegveld, natuurdomein Beeld Damon De Backer

Permanent 'golden hour'

Vaalgekleurd glas, uitgeblust slangenkruid, ontgroende lijsterbesbladeren,… tijdens de hele wandeling knerpt het onder onze voeten, een uitgeblust gekraak dat op een of andere manier onheilspellender klinkt dan de soundtrack van Jaws. "Zomers als deze worden uitzonderlijk genoemd, maar wij voelden de spreekwoordelijke bui al een aantal jaren hangen", zegt Van Assche. "Door de opmars van verschillende insecten die je normaal veel zuidelijker terugvindt en de vele droge voorjaren komt dit niet echt als een verrassing. Het zal ook zeker niet de laatste zomer van dit kaliber zijn, integendeel."

Van Assche en zijn collega’s namen dan ook hun voorzorgen bij het aanplanten van nieuwe bomen in en rond het natuurgebied: ze kozen voor wintereik in plaats van zomereik, een boom die in de regio rond de Kempen nochtans veel vaker voorkomt. "De wintereik kan beter tegen de droogte. Dat zijn, vrees ik, de bomen van de toekomst."

In een gebied dat zich permanent in golden hour heeft gehuld, is het verrassend om sint-janskruid, frisgroen met gele bloemen, van tussen de barsten in de betonnen baan richting het vliegveld te zien opschieten. "Het is nu zo droog  dat planten alleen nog maar kunnen groeien en bloeien op plekken die ietsjes vochtiger zijn, zoals in kieren in een dikke betonlaag, die ervoor zorgt dat de onderliggende zandbodem lokaal minder fel uitdroogt en hardnekkige vegetatie haar weg nog kan vinden."

Van hardnekkig gesproken; ook hier zijn de geelzwartgestreepte duivels die onze terrassen teisteren prominent aanwezig. "Niet wegrennen en er zeker niet naar slaan", zegt de insectenkenner van het gezelschap wanneer onze fotograaf angstig wegduikt voor een wesp. "Augustus is altijd de wespenmaand bij uitstek, maar ze zijn inderdaad bijzonder talrijk dit jaar", bevestigt Loos. "Dat komt niet omdat het nu zo warm is, wel omdat we een droog voorjaar hebben gehad en er weinig nesten – die in de grond gebouwd worden – ondergelopen zijn."

Laat ons een bloem en wat gras dat nog groen is, en let’s bless the rains down in April, alstublieft. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.