Woensdag 30/11/2022

AchtergrondGezondheid

De e-sigaret zou ons van de tabak afhelpen. Maar nu lijkt ze kinderen net op het rokerspad te zetten

Het zijn vaak kleurrijke stiftjes met suikerspin- of gummybeersmaak die de boekentas in glijden zonder dat het opvalt. De wegwerp-e-sigaret baart experts zorgen. ‘Zo gaan we nooit een rookvrije generatie bekomen.’

Michiel Martin

Net zoals gewone sigaretten mogen e-sigaretten eigenlijk niet verkocht worden aan jongeren onder de 18 jaar. “Maar een leerkracht vertelde me eens dat hij een vapeshop zou kunnen starten met al het materiaal dat op school in beslag genomen wordt”, zegt kankerspecialist Filip Lardon (UAntwerpen), die vaak op scholen gaat spreken over de risico’s van nicotine. De hippe verpakkingen - “Het lijken soms flashy USB-sticks” - en snoeperige smaakjes zoals suikerspin, limonade of kauwgom doen er volgens Lardon weinig twijfel over bestaan: de tabakslobby heeft het nog altijd op tieners gemunt.

Vanuit een economische logica is dat niet zo gek, zegt hij. Hoewel we over een vrij strenge wetgeving beschikken qua samenstelling van zo’n e-sigaret, blijft nicotine een van de vernuftigste verslavingsmiddelen. En verslaafde jongeren, wier hersenen en bijbehorende remfuncties nog volop in ontwikkeling zijn, blijven de beste garantie op levenslang gebruik.

Ook onder Britse longartsen laaide de discussie onlangs op: volgens hen verandert de e-sigaret van een ‘quit tool’, een middel om verslaafde rokers van de tabak af te helpen, in een ‘cool tool’, die jonge mensen net de eerste stapjes helpt zetten. “Ik ben bang dat we slaapwandelend naar een volgende gezondheidscatastrofe gaan: een generatie kinderen die verslaafd is aan nicotine”, zegt professor Andrew Bush (Royal Brompton & Harefield Hospitals) tegen The Observer.

TikTok-marketing

Door de pandemie lopen de Vlaamse enquêtes over rookgedrag op de middelbare school achter. Internationale cijfers laten geen fraai beeld zien. Onderzoek van de ngo Action on Smoking and Health (ASH) toont een toename van het aantal Britse kinderen tussen 11 en 17 jaar die e-sigaretten roken, van 4 procent in 2020 naar 7 procent in 2022. Wegwerpvapes zijn onmiskenbaar deel van die trend: dat aandeel steeg van 7 naar maar liefst 52 procent.

“Ook bij ons ben ik er niet gerust in”, zegt Suzanne Gabriels, expert tabakspreventie bij de Stichting tegen Kanker. Ze vroeg recent de cijfers op bij de FOD Volksgezondheid: ruim 550 verschillende wegwerp-e-sigaretten kregen al goedkeuring om op de Belgische markt verkocht te worden, op een totaal van zo’n 3.850 aanvragen. “Vooral Chinese bedrijven overspoelen de markt.” Die zijn goed voor één op de vier goedkeuringen.

Uit onderzoek van The Observer blijkt welke gewiekste marketingstrategieën ze inzetten. Zo sponsort het Chinese merk Elf Bar video’s op TikTok, waarbij influencers aan hun doelpubliek tonen hoe je rook op een stoere manier uitblaast. Ook Lardon merkt dat het onder jongeren “erg stoer” is om te experimenteren met e-sigaretten.

Toch blijft het een discussiepunt, dat onlangs ook binnen de Hoge Gezondheidsraad oplaaide: is vapen een vloek of een zegen? Het is een feit dat er heel wat minder schadelijke stoffen in zitten. Maar de onbekende langetermijneffecten blijven een bezorgdheid, alsook de nog onbeantwoorde vraag: stapt zo’n jongere die verslaafd raakt aan een wegwerpvape later over op die andere wegwerpgigant, de klassieke sigaret?

Als we The New York Times of Het Parool mogen geloven, kent ook de klassieke sigaret een opflakkering onder jongvolwassenen. Hypotheses genoeg: lockdownverveling, bekende influencers zoals Bella Hadid die ermee pronken of zelfs Netflix. De ngo Truth Initiative berekende dat tabak voorkomt in 79 procent van de reeksen en films die het populairst zijn bij jongeren tussen 15 en 24 jaar op het streamingplatform.

Minder ‘nooit-rokers’

In Nederland kwam het Centraal Bureau voor de Statistiek vorig jaar in elk geval met een onrustwekkend cijfer: voor het eerst sinds 2014 daalde het aandeel van de jongeren tussen 16 en 20 jaar dat nooit rookt, van 82 naar 78,9 procent. “In de jongste Vlaamse cijfers, van het schooljaar 2018-2019, kan je ook een kleine kentering ontwaren”, zegt Lardon. “Een duidelijke stijging van het aantal rokers is het nog niet, maar een stagnatie is evengoed vervelend nieuws.”

Het Europese en dus ook Belgische doel is namelijk glashelder: een rookvrije generatie tegen 2040. Concreet betekent dat 0 procent onder jongeren en minder dan 5 procent rokende volwassenen. “Zoals we nu bezig zijn, gaan we dat niet bekomen”, zegt Gabriëls. Ze wijst erop dat onze preventiebudgetten mager uitvallen vergeleken met andere landen en dat ze al te vaak gaan naar infocampagnes die voorbijschieten aan een lageropgeleid publiek. En dat terwijl de rookcijfers in het bso het hardnekkigst zijn.

De basisnota voor een interfederale strategie 2022-2028 schroeft de Belgische ambitie reeds op. Ook wat betreft de wegwerp-e-sigaret beweegt er wat: er komen strengere controles op de verkoop aan minderjarigen, meldde minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) onlangs. Zelfs een volledig verbod zit in de pijplijn, ook voor die zonder nicotine.

Maar het mag gerust verder gaan, zeggen Gabriëls en Lardon. Die laatste stelt dat de ultieme strategie al bestaat, en wel in Nieuw-Zeeland. Elke jongere die na 2009 geboren is, zal er in principe nooit legaal een sigaret kunnen kopen, omdat de leeftijdsgrens meeschuift met die generatie. “Zo laat je het gebruik uitsterven zonder dat je bestaande rokers de hele tijd op de vingers tikt.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234