Donderdag 02/04/2020

De droom van de dominee

Duizenden Amerikanen herdachten afgelopen weekend de mars op Washington, waar Martin Luther King op 28 augustus 1963 zijn historische I have a dream-speech gaf. Veertig jaar na datum heeft de strijd van burgerrechtenbewegingen zich van zwarten uitgebreid tot homo's, gehandicapten, Arabieren en latino's. De klemtoon van de herdenking lag zaterdag op de lange weg die nog afgelegd moet worden.

Brussel

Eigen berichtgeving

Ayfer Erkul

Het is eigen aan herdenkingen om telkens minder volk te trekken dan de vorige keren. Zo ook de herdenking van de mars op Washington afgelopen zaterdag aan het Lincoln Memorial. Veertig jaar nadat dominee Martin Luther King voor de 250.000 demonstranten zijn historische I have a dream-speech hield, was er deze keer een menigte van enkele duizenden. In 1983 trok de twintigjarige herdenking nog evenveel deelnemers als in 1963; tien jaar geleden daagden nog zo'n 75.000 betogers op. "Te veel van ons zijn zelfingenomen geworden", zei John Lewis, een Democraat uit Georgia, in zijn toespraak. "Het is tijd dat we opnieuw een beetje lawaai maken." Lewis was op 28 augustus 1963 met zijn 23 jaar de jongste die een toespraak hield. Het parlementslid is ook de enige overlevende van alle sprekers. "Hoewel we een hele weg hebben afgelegd en veel hebben bereikt, moet er nog heel veel gebeuren."

De roep om hernieuwde actie van burgerrechtenbewegingen deed Lewis niet zomaar. Veertig jaar na de grootste mars om gelijke rechten blijft de ongelijkheid tussen blank en zwart in de Amerikaanse samenleving voortduren. Van de zwarten, die 12 procent van de bevolking uitmaken, leeft 23 procent onder de armoedegrens, terwijl dat voor blanken 12 procent is. Een op de tien zwarte jongere tussen 25 en 29 jaar zit in de gevangenis, terwijl dat voor latino's 2,9 procent is en voor blanken 1,1 procent.

Ook Martin Luther King III, de zoon van de dominee, riep op tot daden in plaats van woorden. "Deze glorieuze speech die mijn vader die dag hield, was niet enkel een oefening in het houden van eloquente toespraken", zei hij op de trappen van het Lincoln Memorial. "We moeten ons blijven herinneren dat Martin Luther King Jr. eerst en vooral een predikant van de daad was. He didn't just talked the talk, he walked the walk." Toen in de jaren vijftig de burgerrechtenbewegingen in de VS nationaal het nieuws haalden met grote demonstraties, was de slavernij al in 1865 afgeschaft maar was er zelfs geen zweem van gelijkheid tussen blank en zwart. De staten in het zuiden van het land hadden wetten die zwarten veroordeelden tot aparte restaurants en wc's, aparte plaatsen in bussen, geen toegang tot 'blanke' scholen en aparte theaters.

In 1954 kwamen de acties van de burgerrechtenbewegingen in een stroomversnelling, toen het Hooggerechtshof oordeelde dat segregatie in scholen niet grondwettelijk was. Toen Rosa Parks in december 1955 haar zitje in de bus in Montgomery weigerde af te staan aan een blanke man, begonnen de zwarten in de stad een busboycot die 381 dagen zou duren en uiteindelijk een einde maakten aan de apartheid. Leider van de hele boycot was dominee Martin Luther King, die voortaan over heel het zuiden van de VS acties en betogingen zou organiseren.

Zo ook de historische demonstraties in Birmingham, Alabama, waar in die tijd de racistische politiechef 'Bull' Conor over de stad heerste. Tijdens een eerste betoging werden onmiddellijk meer dan drieduizend personen opgepakt en in de cel gegooid. Bij een volgende betoging werden de zevenhonderd demonstrerende jongeren ook allemaal opgepakt, maar onmiddellijk stonden 2.500 andere klaar om de actie voort te zetten. Daarop wijzigde Conor van tactiek. In plaats van de demonstranten op te pakken, gaf hij zijn mannen het bevel om met brandweerslangen, waarvan de waterstraal zelfs de schors van de bomen haalde, de straten schoon te vegen voor de ogen van de nationale pers. Een tijdje later zwichtte de stad en nam een aantal antiapartheidsmaatregelen aan. De volgende weken stak Martin Luther King, die voorzitter was van het Southern Christian Leadership Conference, en andere leiders van burgerrechtenbewegingen de koppen bijeen om een Mars op Washington te houden om het Amerikaanse Congres onder druk te zetten om een aantal antiracismewetten goed te keuren. Vierduizend vrijwilligers werden ingeschakeld om de orde te handhaven. Voor de grote betoging daagden 250.000 deelnemers op, van zwarte arbeiders tot blanke rabijnen, vakbondsleiders en politici. Als einddoel werd gekozen voor het Lincoln Memorial, het monument ter herdenking van president Abraham Lincoln, die de slavernij afschafte. Op de trappen gaf King zijn historische I have a dream-toespraak. Het duurde nog een tijd voordat er een andere wetgeving kwam. President John F. Kennedy, huiverachtig om meteen veranderingen door te voeren uit vrees om zijn kiezers in het zuiden tegen het hoofd te stoten, was eerst zelfs tegen de Mars op Washington geweest, maar draaide nadien bij. Na zijn dood op 22 november toonde zijn opvolger Lyndon Johnson zich ook bereid om veranderingen door te voeren. Uiteindelijk kwam er in 1964 de Civil Rights Act, in 1965 de Voting Rights Act en in 1968 de Fair Housing Act.

Martin Luther King, die van stad naar stad bleef reizen om acties te organiseren, werd in 1963 Man van het Jaar gekozen door Time Magazine en kreeg een jaar later de Nobelprijs voor de vrede. Op 4 april 1968 werd hij in Memphis, Tennessee, doodgeschoten door James Earl Ray toen hij een redevoering hield voor stakende rioolarbeiders.

Veertig jaar na Kings historische speech zijn burgerrechtenbewegingen al lang geen kwestie meer van ongelijkheid tussen zwart en blank. In Washington daagden afgelopen weekend ook latino's op en vertegenwoordigers van de holebi-beweging, Arabieren (die al de nieuwe 'negers' van de Amerikaanse samenleving worden genoemd) en Aziaten, gehandicapten en feministen, tegenstanders van de oorlog in Irak en opposanten van de doodstraf.

Kritiek op president Bush was een steeds terugkomend thema tijdens de herdenking en af en toe leek de herdenking op een campagnedag van een Democratische presidentskandidaat. Niet alleen Carol Mosely Braun en dominee Al Sharpton, beiden zwart, zaten op het podium, maar ook de blanke Howard Dean, de favoriet bij de Democratische kandidaten om het tegen Bush op te nemen, liep er rond. "Dr. King stond voor alles wat George Bush van ons wegneemt: betrokkenheid van en respect voor iedere Amerikaan", zei Dean, voordat hij zijn reputatie als man van het volk eer aandeed en zich mengde onder de andere betogers.

http://www.stanford.edu/group/King/

http://www.thekingcenter.org

Veertig jaar na de grootste mars om gelijke rechten leeft 23 procent van zwarten onder de armoedegrens

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234