Zondag 17/01/2021

De drie azaleamusketiers

De winterharde Gentse azalea's waren ooit de trots van de Gentse tuinbouw. Een paar gepassioneerde liefhebbers zijn deze bijna vergeten plant opnieuw gaan kweken.

Vele decennia was het stil rond deze gracieuze, bladverliezende en winterharde rododendrons", schrijft Jelena de Belder van het Arboretum van Kalmthout in haar recent verschenen boek 'Het leven begint in de herfst'. "Nu zijn ze terug van weggeweest. Alhoewel de bekende Exbury- en Knaphill-hybriden graag uitpakken met opvallender bloemen, toch zijn deze harde Gentse, zoals men ze noemt, beslist meer verfijnd."

In het Arboretum van Kalmthout groeien nog een aantal imposante oude exemplaren van die harde Gentse azalea's die waarschijnlijk in het midden van de vorige eeuw werden aangeplant door Charles van Geert die met zijn kwekerij in Kalmthout aan de basis ligt van het huidige Arboretum.

Een Gentse bakker, Pierre Mortier, stond in het begin van de vorige eeuw aan de oorsprong van de harde Gentse azalea's. Meer dan honderdvijftig jaar later is het opnieuw een Gentse bakker, Lon De Clercq, die zorgde voor de herontdekking . Pierre Mortier stond destijds mee aan de wieg van de Koninklyke Maetschappy van Landbouw en Kruydkunde die de fundamenten legde van wat nu de Gentse Floraliën zijn. Hij moet een gedreven en getalenteerd plantveredelaar zijn geweest. Zo behaalde hij in 1811 op een van de voorlopers van de Floraliën een zilveren medaille met een Camellia japonica albo pleno, de allereerste camelia met dubbele bloemen. Maar zijn echte passie waren azalea's die in die periode relatief nieuw waren en erg populair bij de adel en de begoede burgerij uit de streek rond Gent.

Naast de niet-winterharde azalea's - die nu nog steeds een van de voornaamste exportproducten van de Gentse bloemenkwekers zijn - waren er in die tijd ook enkele min of meer winterharde soorten bekend. Het is met die soorten dat Mortier aan de slag ging, waarbij hij erin slaagde om vroegbloeiende soorten later en laatbloeiende vroeger in bloei te krijgen, zodat hij ze kon kruisen. Over de kruisingen van Mortier is niets met zekerheid bekend, maar zeker is dat een van de ouders de perfect winterharde Azalea pontica (of Rhododendron luteum zoals die nu officieel heet), met geurende, gele bloemen, was.

De door Mortier verkregen variëteiten hadden allemaal schitterende kleuren, trompetvormige bloemen, opvallende meeldraden en een heerlijke geur. Bovendien waren ze perfect bestand tegen ons klimaat.

In het midden van de vorige eeuw boden gereputeerde Gentse kwekers zoals Louis Verschaffelt en Louis Van Houtte, een vijfentwintigtal variëteiten van de Azalea 'Mortieri' of 'Mortieriana' aan, zoals ze toen nog heetten. "Unieke planten voor perken in open lucht: hun bloemen vormen ruikers van levendige kleuren, in alle schakeringen van geel en rood", aldus een beschrijving in de catalogus van Van Houtte uit 1849. Uiteindelijk zouden er zo'n vijfhonderd variëteiten gekweekt worden, waaronder ook een aantal met dubbele bloemen.

Rond de eeuwwisseling raakten de 'harde Gentse', zoals ze intussen werden genoemd, stilaan in de vergetelheid en werden ze vervangen door nieuwere types met grotere dubbele bloemen, zoals de Engelse Knap Hill- en Exbury-hybriden.

Toen Lon De Clercq vijfentwintig jaar geleden om gezondheidsredenen zijn bakkerij verkocht en als jong gepensioneerde op zoek ging naar een zinvol tijdverdrijf, begon hij zich te interesseren voor die harde Gentse azalea's. Hij had ze gezien bij zijn oom, Leon De Koning, de laatste Gentse bloemenkweker die deze azalea's teelde, en was onder de indruk van hun mooie bloemen, de prachtige kleuren, de aangename geur en hun fraaie vorm. Een aantal van de planten van zijn oom staan nu nog altijd in zijn tuin in Destelbergen.

Omdat er in het begin van de jaren tachtig haast geen Gentse azalea's meer in de handel waren, bracht De Clercq maanden door in de bibliotheek van de universiteit van Gent en van de Gentse Floraliën om documentatie op te zoeken - wat leidde tot een tweede passie: het verzamelen van oude boeken, catalogi en prenten over azalea's. Hij bezocht botanische tuinen en parken en kwekers in België en Nederland en kon zo stilaan een kleine collectie samenstellen. Nadien volgden reizen naar tuinen en parken in Duitsland en Engeland. Meestal in gezelschap van twee andere jong gepensioneerden met een passie voor azalea's, Jos Delvaux uit Brasschaat en Albert De Raedt uit Asper.

Hun collectie telt momenteel zo'n honderdtwintig verschillende azalea's en elk jaar ontdekken ze er nog nieuwe. Zoals vorig jaar, toen ze in een park in Engeland een azalea 'Van Houtte Flore Pleno' vonden, een plant waar ze al meer dan tien jaar naar zochten. Lon De Clercq herkende als enige van het gezelschap het helemaal verwilderde en verwaarloosde kleinood omdat hij er afbeeldingen van had in botanische boeken van Van Houtte uit de vorige eeuw. Dit jaar reizen ze voor de eerste keer naar het beroemde Arnold Arboretum in de Verenigde Staten waar een twintigtal 'nieuwe' variëteiten zouden staan.

De 'drie azaleamusketiers', zoals De Raedt hun clubje wel eens noemt, zitten nog boordevol plannen. Niet alleen gaan ze onverminderd door met hun zoektocht naar vergeten variëteiten die ze ook opnieuw kweken, naar aanleiding van de Gentse Floraliên in het jaar 2000 willen ze ook een boek uitgeven over de geschiedenis van de harde Gentse azalea's, met een volledige inventaris met afbeeldingen van alle variëteiten die ooit gekweekt werden.

Bovendien werken ze actief mee aan het opzetten van een aantal azaleacollecties in botanische tuinen op verschillende plaatsen in Vlaanderen. Met als ultieme bekroning waarschijnlijk een Vlaamse azaleacollectie in de tuinen van het kasteel van Gaasbeek, met alle variëteiten die De Clercq en Delvaux in de loop der jaren opnieuw zijn beginnen kweken. Of hoe een paar gedreven amateurs een stukje Vlaams cultuurerfgoed uit de vergetelheid hebben gehaald en bijna letterlijk opnieuw tot leven hebben gebracht.

Op de Tuindagen van Beervelde wordt vandaag een nieuw boek voorgesteld: 'Bladverliezende azalea's', van Heidi Goethals en Frans Schuit, twee VUB-hoogleraren. We komen later uitgebreid terug op dit boek.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234