Zaterdag 22/02/2020

4 vragen

De doos van Pandora is open over de privatisering van de NMBS

Minister van overheidsbedrijven François Bellot (MR) enNMBS-baas Sophie Dutordoir, hebben veel te bespreken. Beeld Photo News

De regering gaat alle overheidsbedrijven en participaties tegen het licht houden. Met het oog op een eventuele verkoop. Ook een privatisering van de spoorwegmaatschappij NMBS mag geen taboe zijn, zegt Johan Van Overtveldt. Premier Charles Michel fluit hem terug, maar de doos van Pandora lijkt geopend.

Wat zegt de regering?

In het zomerakkoord dat de federale regering eind juli bereikte, werd afgesproken om een werkgroep op te richten. Op voorstel van premier Charles Michel (MR) denken naast minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) ook minister van Digitale Agenda, Telecom en Post Alexander De Croo (Open Vld) en minister van Mobiliteit François Bellot (MR) of bepaalde overheidsbedrijven in de toekomst niet beter geprivatiseerd kunnen worden. Van Overtveldt liet verstaan dat het daarbij evident is dat er ook eens rustig naar de NMBS gekeken zou kunnen worden. "Laat ons eens kijken waar de NMBS vandaag staat. Wat bijvoorbeeld de andere of betere rol zou kunnen zijn in het mobiliteitsprobleem van ons land, dat toch niet klein is."

Een privatisering van de NMBS is niet aan de orde, blokt de woordvoerder van premier Charles Michel de discussie af. "De regering houdt zich aan het regeerakkoord waarbij de talrijke activiteiten via dochterondernemingen van de NMBS en Infrabel worden getoetst aan de kerntaken en afgebouwd waar nuttig." Eenzelfde reactie bij minister van Overheidsbedrijven François Bellot. “Wij gaan geen oefening beginnen over hoeveel procent we op de markt kunnen brengen", zegt woordvoerder Jasper Pillen. "Wij concentreren ons op het performanter maken en het moderniseren van de spoorwegmaatschappij, zoals Europa wenst.” Alexander De Croo is dan weer voorstander, want volgens hem zou een privépartner de NMBS efficiënter maken. De piste ligt alvast op tafel.

Wat zijn de reacties?

Op Facebook reageert NMBS-topvrouw Sophie Dutordoir afwijzend. "Als NMBS'er zou ik willen vragen om op dit ogenblik zeer zorgzaam om te gaan met het lanceren van privatiseringsideeën", klinkt het. "Samen met de 19.000 medewerkers vind ik dat we eerst en vooral werk moeten maken van een betere communicatie met onze klanten, performanter werken, modernisering, punctualiteit, cultuurverandering en een goed hr-beleid. First things first."

Niet geheel verrassend staan ook de vakbonden niet meteen te applaudisseren. "In heel Europa komt men terug op het privatiseren van het spoor, en in België volgt men de omgekeerde trend", sneert Ludo Sempels van de socialistische spoorvakbond ACOD. Ook Luc Piens, van de christelijke spoorvakbond noemt het een slechte zaak voor de dienstverlening, en niet haalbaar wegens de grote schuldenlast. "Er zijn bovendien engagementen voor grote investeringen zoals de aankoop van 445 rijtuigen voor de prijs van 1,3 miljard euro." Piens vraagt dat de regering een constructieve langetermijnvisie zou ontwikkelen. "Met kortetermijnministers wordt dat moeilijk."

Ook op de oppositiebanken klinken uitsluitend negatieve reacties. Kamerlid David Geerts (sp.a) noemt de piste om aandelen in het spoorbedrijf te verkopen, "gewoon dom" en "ingegeven vanuit dogmatische redenen".

Valt er eigenlijk iets te zeggen voor een privatisering?

Europa bepaalt dat het personenvervoer, in navolging van het goederenvervoer, via het spoor in 2023 vrijgemaakt moet worden. Dat betekent dat er in theorie een concurrent kan komen voor de NMBS. Maar de lidstaten kunnen hun spoorlijnen dicht houden, als ze kunnen aantonen dat het spoor voldoende performant is. Vooralsnog is van een pure privatisering in het personenvervoer alleen in het Verenigd Koninkrijk sprake. Een weergaloos succes kan dat evenwel niet genoemd worden. Er zijn problemen met de stiptheid, en er is een grote klantenontevredenheid. Bovendien is het spoorvervoer er merkbaar duurder op geworden voor de reizigers. 

In andere landen, zoals Nederland of Duitsland is er een gedeeltelijke privatisering, via een aanbesteding. Spoorwegspecialist Herman Welter zegt dat dit systeem goed werkt. "De Nederlandse Spoorwegmaatschappij NS doet de grote lijnen, terwijl de regionale lijnen uitbesteed zijn aan private partners. Via de provinciebesturen worden zij wel opgevolgd. De verhouding prijs-kwaliteit zit goed." Al uit Welter wel stevige bedenkingen of een dienst als openbaar vervoer wel moet geprivatiseerd worden.

Hoe realistisch is de hele privatiseringspiste?

Het is een moeilijk debat dat ook in de andere lidstaten veel commotie veroorzaakt. Feit is dat ook in een geliberaliseerd systeem openbaar vervoer niet rendabel is zonder subsidies van de overheid. In Duitsland zegt de overheid van deelstaat Noord Rijn-Westfalen dat ze sinds de liberalisering 1 euro per treinkilometer bespaart. Dat zou omgerekend naar ons land een jaarlijkse besparing van zo'n 85 miljoen euro per jaar betekenen, klonk het eerder. Er zijn evenwel ook andere negatieve voorbeelden, zo heeft de liberalisering in Groot-Brittannië geen winst voor de overheid opgeleverd en zijn ook de reizigers slechter af.

Voorts is een opsplitsing zoals in Nederland, met hoofdlijnen en regionale lijnen bijzonder moeilijk. Ons netwerk is een stervorm, met knooppunt Brussel. Dat ontkoppelen is onhaalbaar. Om nog maar te zwijgen van de depolitisering. De discussie zal niet beslecht worden in deze legislatuur, zoveel is duidelijk. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234