Zaterdag 05/12/2020

De donkere kamers van Bieke Depoorter

In de stilte leer je mensen beter ken- nen, vindt Bieke Depoorter, en daar- om reisde ze zo graag naar Rusland en Egypte. 'Als ik niet kan praten, kijk ik beter.' In haar portfolio zit toch ook Amerika. De fotografe, 'nominee' bij Magnum, herkent patronen. 'De mens die, net voor het slapengaan, in zichzelf gekeerd is, is overal dezelfde.'

Zij aan zij bijna hangt haar werk naast dat van Carl De Keyzer en Stephan Vanfleteren in de Kortrijkse Budafabriek. Hun geboorteplaats als binding, het werk is onvergelijkbaar. Bieke De- poorter (26) toont "alles door elkaar", zegt ze. Dat is Rusland, haar Ou menya-project. Dat is Ame- rika, haar reeks die ze I am about to call it a day doopte. En de Egyptische hoofdstad Caïro, de reeks In between. Maar in Kortrijk, net als op deze pagina's, geen onderschriften. Geen plaatsaanduiding. De kijker moet zelf zien. Soms doe je dat ook: de Amerikaanse vlag wappert niet zomaar op een beeld. Een beeldschrift is Russisch. In het schijnsel van een barak vermoed je Caïro.

Maar verder? "Ik krijg van redacties altijd dezelfde opmerking: 'Je bent de captions vergeten.' Nee dus, voor mij is het gewoon geen journalistiek. Iedereen wil altijd maar focussen op de verschillen, terwijl het mij eerder om de gelijkenissen gaat. Over de mens en niet over het land."

'Verstild' is een woord dat goed bij de beelden van Depoorter past. In een uitgehakt gat in wat een betonnen sarcofaag lijkt, ligt een vrouw in een warmwaterbad. Een gehandicapte man, schijnbaar zonder hoofd, wacht in een hotelkamer op een trouwfeest. Iemand kijkt in de spiegel. Een jongen zit aan tafel en eet. Andere werelden dan het West-Vlaamse Ingooigem waar ze vandaan komt, een achtergrond waar fotografie niet centraal stond. Voorzichtig: "Ik ben niet opgegroeid met kunst. Mijn ouders hebben me altijd gesteund, maar evident was het niet om fotografie te gaan studeren. Op mijn achttiende, drie dagen voor het toelatingsexamen, hakte ik de knoop door. Niemand wist dat ik met het idee speelde. Het leek ook superonbereikbaar."

Nu is er geluk. Geluk omwille van die eigen gevoelsmatige keuze. "Aan de Academie in Gent was Carl De Keyzer een voorbeeld. Maar ik vind het nog altijd een zegen dat ik niks van kunst kende toen ik er begon. Dat ik geen kunstopleiding had gehad. Mijn werk teert vooral op gevoel. Ik was niet voorgeprogrammeerd. Er was ook niet een moment of een foto of een grootvader die me voor de fotografie deed kiezen. Misschien kwam het vooral omdat ik niet goed was met woorden. Het komt meer uit een gemis."

Dat dus en dat gevoel. "Voor een opdracht op school ben ik mensen in de straten rond het Rabot gaan fotograferen. (lacht) Dat is wel cliché. Maar ik zocht contact met de mensen en ging mee naar de moskee. Eerder had ik al een project bij de begijntjes in Brugge gedaan. Daar ben ik een week blijven logeren. (lacht opnieuw) Kijk, toen al ging ik ergens slapen. Al in het eerste jaar koos ik voor documentaire fotografie."

Dat ze lacht omwille van dat slapen, heeft een reden. 'Ergens slapen' is zowat haar handelsmerk geworden. Al begon het anders. Ze deed een stage bij de Quito Citypaper, een krant in Ecuador; de opdrachten wrongen, ze vroeg of ze een maand mocht rondreizen en dan terugkomen met een portfolio. "Dat kon, maar toen ik terugkeerde was de krant opgedoekt en was de uitgever een pornotijdschrift begonnen", zegt ze. "Ik heb er nooit een opdracht voor gedaan." Wat ze eruit leerde, is dat opdrachten niks voor haar zijn. "Ik heb er te veel stress van." Daarvóór was ze met haar zus, die achitectuur studeerde, in Oeganda geweest, waar ze het leven in een dorp portretteerde. Ook daar nogal vrij. Haar eigen werk.

Zoals ze nadien naar Rusland trok. Met het idee om de trans-Siberische spoorlijn te volgen. Met een briefje in de hand, waarop in het Russisch stond wie ze was en wat ze wou doen: blijven slapen. "Voordien moest ik altijd mijn schaamte overwinnen om mensen op straat te fotograferen. In Rusland ontdekte ik een andere manier van fotograferen en ondervond ik dat ik, door ergens te blijven slapen, meer gelaagdheid in mijn foto's kon leggen. Daarvoor was ik te veel met compositie bezig. Voor mij is dit een eerlijkere manier van fotograferen. Ik zet mensen niet graag in hokjes. Vaak slaap ik gewoon bij mensen in hun bed. Omdat er elders geen plaats is. Ik heb gemerkt dat je, als je blijft slapen, geaccepteerd wordt. En als mensen zich klaarmaken voor de nacht, dat ze dan een moment in zichzelf gekeerd zijn, zich even in hun eigen wereld terugtrekken. Het is bijna universeel. De mens is dan overal dezelfde."

Dat bedoelt ze bijna letterlijk: of ze nu door Rusland trekt, later door Amerika en vorig jaar (in het Caïropolis-project met collega's Harry Gruyaert, Filip Claus en Zaza Bertrand) in de Egyptische hoofdstad. De vermoeide mens verstilt. "In Rusland en Egypte spreek ik de taal niet. En als de taal ontbreekt, dan kom je vaak sneller dichterbij. Je gaat beter observeren, beter kijken. Er zijn immers veel stiltes en in stilte leer je de mens beter kennen. Dat zie je ook aan mijn foto's, vind ik. In Amerika duurt het vaak langer voor ik begin te fotograferen. Omdat ik met hen wel kan praten en ze weten dat ik een dag later alweer vertrek, vertellen ze vaak eerst hun levensverhaal. Daar heb ik meer persoonlijke portretten gemaakt. In Rusland en Caïro maak ik meer sferen. Omdat ik veel gevoelsmatiger te werk ga. Ook al doe je dat niet bewust."

"Iedereen waarschuwt me altijd voor gevaar. Zeker toen ik alleen naar Rusland trok. Maar ik moet zeggen dat ik me in Amerika vaak onveiliger voelde. Misschien komt ook dat door de taal, je begrijpt de wereld sneller. Overal is er veel drugs en armoede. Overal zie je wapens. Ze liggen zelfs op de koelkast. Eén keer ben ik mee gaan schieten, trouwens. Ik had me nochtans altijd voorgenomen dat nooit te doen. Maar ik sliep bij een man alleen, we zijn die nacht in een bos gaan schieten." Soms slaapt ze met de ogen open. Een enkele keer vertrekt ze voordat de nacht zelfs kans maakt te vallen. "Ik beloof mezelf mijn gevoel te volgen", zegt ze. "En meestal vraag ik het toch vooral aan vrouwen. Ik kijk goed uit."

In Caïro was slapen overigens niet het eerste plan, maar na enkele dagen merkte ze dat het toch weer de beste methode zou zijn. "Al was het niet evident. Het was verkiezingstijd, op tv waren er filmpjes te zien waarop mensen afgeraden werd contact te hebben met buitenlanders. Eén keer zijn we weggestuurd. Iemand had me geïntroduceerd, maar toen die vrouw in een gesprek vroeg 'voor wie ze hadden gestemd' was het over. Vijf minuten later stond ik op straat."

Ze kan zichzelf moeilijk plaatsen als fotograaf. "Daar ben ik niet mee bezig. Ik moet mijn werk vooral belangrijk voor mezelf vinden. Ik denk niet aan het publiek of aan publicatie. En als ik merk dat ik toch beelden begin te maken in functie van publicatie, dan leg ik mijn camera drie dagen opzij. Ik vind het veel belangrijker om als persoon bij mensen te zijn. Niet als fotograaf."

Toch: sinds vorig jaar is ze 'nominee' bij Magnum. Over een paar jaar hoopt ze volwaardig lid te zijn van de prestigieuze club. "Het geeft me vooral veel energie om mijn werk voort te zetten, want ik ben nog heel jong. Maar het is een bevestiging."

Volgende week vliegt Bieke Depoorter naar Zuid-Afrika, waar ze al les gaf in de Thokoza-township bij Johannesburg. Op 23 maart organiseert ze er mee een fotofestival. En dan lonkt Amerika opnieuw. Zal ze weer reizen om I am about to callit a day af te maken. Daar moet een boek van komen. Zonder druk. "Ik wil de vreugde van de fotografie niet verliezen."

Aller Retour in de Kortrijkse Budafabriek, met Bieke Depoorter, Stephan Vanfleteren en Carl De Keyzer, nog tot 9 juni, www.buda-eiland.be, www.biekedepoorter.be

Cairopolis in de Gentse Sint-Pietersabdij, met Bieke Depoorter, Harry Gruyaert, Filip Claus en Zaza Bertrand, nog tot 20 mei, www.sintpietersabdijgent.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234