Zaterdag 21/05/2022

De derde weg bleek een doodlopende straat

Met een nieuwe beginselverklaring wil de sp.a uit het moeras van de kleine partijen klimmen. Maar daar zal nog iets meer voor nodig zijn, denkt Yves Desmet.

De hoofddoek is maar een futiel detail", probeerde Bruno Tobback nog, in een poging te vermijden dat de media-aandacht over een tekst van ruim honderd pagina's zou verengd worden tot één symbooldossier. Maar net die hoofddoekdiscussie symboliseert wel de moeilijkheden die de sp.a ondervindt om zich te positioneren op het politieke veld.

Binnen de socialistische partij is de hoofddoekdiscussie in wezen een generatiekloof tussen 'oud' en 'nieuw' links. In de ene hoek: de klassieke achterban die aan de imam niet wil geven wat ze in hun gloriejaren van de pastoor heeft afgepakt. In de andere: een jonge generatie die van interculturaliteit geen punt maakt, en niet meteen vreest dat zelfs behoorlijk wat moslima's in staat zouden zijn om de sharia in Vlaanderen tot norm te maken. De oude garde denkt nog als levensbeschouwelijke minderheid, de nieuwe generatie denkt dat ethische thema's voorgoed in hun voordeel beslist zijn. Het zijn allebei 'progressieve' visies, die met elkaar in botsing kwamen. Maar de jonge visie leverde wel stemmen op, alleen gingen ze naar Groen en PvdA. De oude progressieve visie sloot iets te naadloos aan bij de visie van de rechterzijde, om nog electoraal wervend te zijn voor de jonge generaties.

Als je dan toch moet kiezen, dan liever de visie die mogelijk in de toekomst nog wat stemmen opbrengt, moet de redenering op de Grasmarkt geweest zijn. En zolang politiek een kwestie van machtsverwerving en dus van aantal stemmen is, is er ook niets mis met deze redenering.

Zieltogende Labourpartij

Het is niet het enige thema waar de beginselverklaring van sp.a wat linkser en vooral jonger klinkt en aanvoelt. Waarmee de partij lijkt aan te geven dat de periode van 'de derde weg' voorgoed voorbij is. 'The third way' van Anthony Giddens was een poging tot synthese van het beste wat sociaaldemocratie en liberalisme te bieden hadden, een alternatief tegen de toenmalige, door verstard vakbondsdenken zieltogende Labourpartij, die door Maggie Thatcher zowat van de kaart geveegd was.

Tony Blair maakte er school mee, ook in Vlaanderen. Elk op hun eigen manier zouden zowel Steve Stevaert als Patrick Janssens proberen de partij uit het 'oude' socialistische carcan te halen. Stevaert door gezelligheid in de etalage te zetten in plaats van de ideologie, die volgens hem best alleen in de back-office beleden werd. Janssens schrapte zelfs de partijnaam in een van zijn campagnes, omdat hij het een handicap voor de verruiming van zijn aanhang vond, en niet langer een troef.

Het derde weg-idee zou trouwens ook de theoretische wegvoorbereider van paars worden. Maar paars ligt inmiddels een klein decennium achter ons en wat toen een lilliputter was, is nu veruit de grootste partij van Vlaanderen, dankzij een succesvolle en ongecomplexeerde hergroepering van de rechterzijde.

Net daarom is voor de sp.a het wegtrekken uit het centrum, weg van die derde weg naar wat meer en wat jonger links, ditmaal wel een manier om een nieuwe potentiële groeimarkt aan te boren. Niet door terug te keren naar de oude vakbondsretoriek van de verworven rechten. Ook in de nieuwe tekst blijft het verhaal van rechten en plichten doorklinken, het voor wat, hoort wat idee dat Patrick Janssens zo sterk benadrukte. Maar daarnaast ligt weer meer de nadruk op de verbondenheid en de solidariteit als waarden, het recht op een behoorlijk loon, gelijke kansen. Tegen profitariaat, fiscaal en sociaal, tegen te grote ongelijkheid. En thema's die voordien als potentieel te polariserend werden beschouwd en dus een beetje naar de achtergrond gingen, worden nu opgepikt: fiscaliteit, diversiteit en gelijkheid zijn volgens Bruno Tobback zijn 'uit de hand gelopen vadermoord'.

Dat sluit inderdaad nauwer aan bij een nieuwe tijdgeest, waar na het tijdperk van de indignados steeds bij meer mensen de behoefte ontstaat om ook iets echt te veranderen. Het succes van de groepsaankopen, een coöperatieve bank die tot haar eigen verbazing in twee dagen 10.000 intekenaars vindt: er zijn steeds meer signalen dat nieuwe vormen van engagement hun intrede vinden. De nieuwe progressieven lijken de jonge kritische consumenten te zijn, die na de bankencrisis beseffen dat de illusie van de ultieme American Dream, waarbij voor het almachtige individu alles mogelijk is, niet langer opgaat. Die nieuwe vormen en gedachten zoeken om hun gezamenlijk engagement waar te maken.

Charismatische figuur

Vraag is alleen of deze nieuwe en groeiende progressieve tegencultuur de sp.a ook als haar logische politieke vertaling ziet. Dat is lang niet evident voor een partij die inmiddels al sinds mensenheugenis regeringsverantwoordelijkheid draagt, en dus onvermijdelijk eerder als deel van het establishment beschouwd wordt dan als alternatief ervoor. Een partij die bovendien, en ook nog in deze tekst, zich heel erg blijft vastklampen aan een nieuwsoortig biefstukkensocialisme, terwijl de nieuwe generatie veel meer waarde hecht aan duurzaamheid, levenskwaliteit en immateriële waarden dan aan de hoogte van hun loon, zolang dat tenminste maar enigszins leefbaar is.

En, hoe noodzakelijk ook, een nieuwe tekst lost niet alle problemen op. Want het verhaal van de N-VA is niet alleen dat van ideologie, maar ook en zelfs vooral van politiek talent: een charismatische leidersfiguur die veel volk naar zich toe zuigt.

Met Karel Van Miert en Steve Stevaert heeft de sp.a die ook ooit zelf in huis gehad, leiders die de partij boven haar eigen soortelijk gewicht konden uittillen tot een kwart van de Vlaamse bevolking. Maar Van Miert is dood en Stevaert verdwenen. En zonder de huidige generatie tekort te willen doen of te kleineren, maar iemand van hun kaliber, die de handschoen tegen de grote leider van het rechtse blok kan opnemen, is voorlopig niet aan de horizon te bespeuren. Dan sta je daar, met je nieuwe beginselverklaring.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234