Dinsdag 15/06/2021

Opinie

De derde mag opstaan in de Spaanse crisis

Vincent Scheltiens. Beeld RV
Vincent Scheltiens.Beeld RV

Vincent Scheltiens is historicus aan de Universiteit Antwerpen. Hij schrijft o.a. over nationalisme en de contemporaine geschiedenis van Spanje.

Op het Iberische schiereiland houdt de spanning aan. De Catalaanse regioregering liet het ultimatum van de Spaanse premier Rajoy verstrijken en ze voegde er bovendien aan toe dat het ontnemen van Cataloniës bevoegdheden beantwoord zou worden met een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring, ditmaal zonder opschorting. Daarna zouden verkiezingen moeten leiden tot een Catalaanse republikeinse grondwet. Madrid houdt voet bij stuk in de weigering om in deze situatie een dialoog aan te gaan. Rajoy wil koste wat kost vermijden dat hij op een of andere manier Catalonië moet erkennen als legitieme gesprekspartner.

Op dit moment lijken beide kampen aan de verliezende hand. Als het minderheidskabinet van Rajoy – nog steeds met gedoogsteun van het liberale Ciudadanos en de sociaaldemocratische PSOE – het artikel 155 daadwerkelijk toepast, begeeft het zich op glad ijs. Hoe neem je een regio over? Men kan de geldkraan dichtdraaien, wat eigenlijk al gebeurd is. Maar het vergt ook dat men ter plaatse gaat, gebouwen en diensten overneemt, mensen opzijzet of zelfs laat arresteren. Dat laatste is ook al gebeurd met ambtenaren die het onafhankelijkheidsreferendum van 1 oktober organiseerden en met de twee Jordi’s, voorzitters van twee onafhankelijkheidsgezinde middenveldorganisaties.

Maar is men dan niet gedwongen min of meer een bezetting te organiseren? En wat als dat – zoals verwacht kan worden – massaal protest uitlokt? Zal Madrid dan nog meer ordetroepen laten aanrukken? Zal artikel 116 van de grondwet dan toegepast worden: de afkondiging van de noodtoestand, een staat van beleg? Op die manier lijkt Rajoy, die mordicus weigert een politiek probleem anders te benaderen dan met intimidatie en repressie, een soort van Erdogan te worden in Zuid-Europa.

Sprong richting niemandsland

Maar ook de Catalaanse separatisten zitten in nesten. Waar voeren ze Catalonië naartoe? Spanje verlaten terwijl de EU potdicht blijft, lijkt neer te komen op een sprong richting niemandsland. De economische aderlating door de uittocht van ondernemingen zal er slechts door vergroten. En was dat net niet het grote argument: dat een onafhankelijk Catalonië beter zou gedijen in een eengemaakt Europa?

Om maar te zeggen: hoog tijd dat er een derde opstaat. Die kan uit twee richtingen komen. De EU zou kunnen inzien dat een 'erdoganisering' van Rajoy en zijn minderheidskabinet ook enorme imagoschade kan teweegbrengen. De supranationale constructie wordt er al van beticht economisch autoritair op te treden (denk maar aan het lot dat de Griekse Tsipras-regering beschoren was omdat het Europa om een adempauze van de besparingen en schuldaflossingen vroeg ). Men zou zich eindelijk kunnen opwerpen als bemiddelaar om erger te voorkomen.

Maar ook binnen Spanje kan een derde opstaan. De linkse oppositiepartijen rond Podemos, Baskische en Catalaanse formaties eisen onmiddellijke dialoog en terugtrekking van de politiemacht, kwestie van de lont uit het kruitvat te halen. Maar het ontbreekt hen aan een meerderheid om hun wil op te leggen. Dat overtal kunnen ze bereiken als de sociaaldemocratische PSOE – die nu pleit voor een 'overname light' – haar gedoogsteun aan de PP opzegt. Spanje zal hierdoor heus niet als een kaartenhuis in elkaar storten. Een ander ‘Madrid’ zou wel tijd en geloofwaardigheid kopen om politieke uitdagingen met politieke middelen tegemoet te treden. Zoals past in een volwassen democratie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234