Zaterdag 19/10/2019
Nancy Pelosi tijdens de toespraak waarin ze het onderzoek aankondigde.

Verenigde Staten Impeachment

De Democraten halen het grootst mogelijke kanon boven tegen Trump. Wat nu?

Nancy Pelosi tijdens de toespraak waarin ze het onderzoek aankondigde. Beeld EPA

Wat gaat er gebeuren nu het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden een onderzoek begint naar de afzettingsprocedure van president Donald Trump? Zeven basisvragen op een rij.

Ze heeft het i-woord uitgesproken, Nancy Pelosi. “Vandaag kondig ik officieel een onderzoek naar impeachment aan”, zei ze. Dit tot grote vreugde van veel progressieve partijgenoten, die al maanden om een afzettingsprocedure roepen. Maar wat bedoelt Pelosi eigenlijk?

Wat is een impeachment?

Impeachment is een afzettingsprocedure, of om precies te zijn: de helft daarvan. Het afzetten van een president voltrekt zich als politieke rechtszaak, waarbij het Huis van Afgevaardigden (de Amerikaanse Kamer) de rol van aanklager speelt en de Senaat die van rechter. De formele aanklacht van het Huis van Afgevaardigden is de impeachment; pas wanneer de president vervolgens schuldig wordt bevonden door de Senaat, moet hij aftreden. De zittende president moet door een tweederde meerderheid van de Senaat schuldig worden geacht, voor hij kan worden afgezet. Drie keer eerder werd er een impeachmentprocedure gestart, dit is dus de vierde keer. Nog nooit is een president daadwerkelijk schuldig bevonden (Richard Nixon trad zelf af voor het Huis over de impeachment stemde). Andrew Johnson (in 1868) en Bill Clinton (in 1999) werden vrijgesproken door de Senaat.

Wat heeft Pelosi nu precies aangekondigd?

De partijleider van de Democraten heeft ‘een onderzoek naar impeachment’ aangekondigd. Dit is het verzamelen van feiten die uiteindelijk moeten leiden tot de tenlastelegging, de zogeheten articles of impeachment. Dit is dus een noodzakelijke eerste stap, die niet per se hoeft te leiden tot een impeachment.

Maar hoe ziet ze dat verder voor zich? Pelosi zei dat de zes Kamercommissies die al bezig zijn met onderzoek naar de handel en wandel van Trump, daar gewoon mee door moeten gaan “onder de paraplu van een impeachment”. Dat klinkt bijna als oude wijn in nieuwe zakken.

Amerikaans president Donald Trump. Beeld AFP

Onduidelijk is ook of ze met een stemming een nadrukkelijk startschot voor deze nieuwe fase wil geven. De impeachments van Nixon en Bill Clinton begonnen wel met een ter stemming gebrachte resolutie, maar omdat niemand weet of dat noodzakelijk is, kan Pelosi zo’n startstemming vermijden. Dat is handig, zeker omdat ze waarschijnlijk niet zeker weet of ze een meerderheid achter zich heeft. Maar dat maakt de zaak er niet sterker op.

(Om het nog ingewikkelder te maken: de aanvoerder van één van de zes onderzoekscommissies, Jerrold Nadler, vindt dat hij eigenlijk al lang met een impeachment bezig is. Het is de vraag waar hij past in het plan van Pelosi.)

Wat is de aanleiding voor Pelosi’s impeachment?

De aanleiding is een telefoontje van Trump aan zijn net gekozen Oekraïense collega Volodimir Zelenski. Tijdens het gesprek heeft Trump Zelenski gevraagd om onderzoek te doen naar mogelijke corruptie door Joe Biden en zijn zoon Hunter, die een goedbetaalde bijbaan had bij een Oekraïens bedrijf. Die aantijgingen lijken grotendeels ongegrond, maar Trump wilde op deze manier een politieke opponent in een kwaad daglicht stellen, zo is de verdenking. Dat is machtsmisbruik, en kun je scharen onder de high crimes and misdemeanours, die een impeachment rechtvaardigen (vastomlijnde definities ontbreken).

De zaak kwam aan het rollen door een klacht van een klokkenluider. De klokkenluider, iemand van een inlichtingendienst, had – direct of indirect – dingen gehoord die hem “urgente zorgen” baarden. De klacht werd gegrond verklaard door een inspecteur van de inlichtingendiensten, waarna de klacht volgens de wet binnen veertien dagen aan het Congres zou moeten worden gemeld. Maar dat werd verijdeld door Joseph Maguire, de door Trump tijdelijk aangestelde Director of National Intelligence (DNI), waarschijnlijk op last van het ministerie van Justitie en het Witte Huis.

Toen Adam Schiff, de voorzitter van de Inlichtingencommissie van het Huis van Afgevaardigden, dat hoorde, eiste hij dat hij die klacht toch te zien zou krijgen. Daarna gingen kranten op onderzoek uit en achterhaalden dat het om dat telefoontje aan Zelenski gaat. En wellicht om meer.

Extra saillant is dat Trump net een paar dagen voor dat telefoontje 400 miljoen dollar aan Amerikaanse hulp (om Oekraïne te steunen in de strijd tegen de Russen) had tegengehouden. De verdenking is dat hij Zelenski zo onder druk wilde zetten om het onderzoek naar Biden te starten. Trump ontkent dat, en zei gisteren dat hij de overboeking tegenhield omdat hij wilde dat Europese landen dat geld zouden ophoesten. Maar zelfs Republikeinse politici hebben dat argument nooit eerder gehoord.

Waarom wil Pelosi nu wél impeachen?

Maandenlang was Pelosi bang voor de politieke consequenties van impeachment. Zelfs nadat Robert Mueller, die de Russische inmenging in de verkiezing van 2016 heeft onderzocht, suggereerde dat impeachment de enige manier was om de president te straffen (wegens dwarsbomen van de rechtsgang), hield ze de boot af. Pelosi vreesde dat haar partij als te fanatiek zou worden aangemerkt door stemmers uit het midden. Juist de gematigde Democratische volksvertegenwoordigers die in 2018 veel zetels hebben veroverd op de Republikeinen, zouden daarvan de dupe worden. Maar gisteren schreven zeven van zulke gematigde Democraten, allemaal met een militaire of inlichtingenachtergrond, in een opiniestuk in The Washington Post dat Oekraïne-gate de druppel is die de emmer doet overlopen en dat het tijd is voor impeachment. Pelosi, meer een volger dan een leider, koos daarop eieren voor haar geld.

Wat gaat er nu gebeuren?

Trump heeft beloofd een transcriptie van het telefoongesprek vrij te geven. De afgelopen dagen heeft hij herhaaldelijk gezegd dat het een “prachtig” telefoongesprek was, maar ook toegegeven dat hij het daarin over Biden heeft gehad.

Wordt de klokkenluidersklacht ook vrijgegeven?

Waarschijnlijk was het achterhouden daarvan strafbaar: de wet schrijft voor dat de klokkenluidersklacht naar het Congres gestuurd had moeten worden. Trumps minister van Justitie, William Barr, vindt echter dat de president extreem veel executive privilege heeft, wat erop neerkomt dat alles wat hij zegt en doet in het Witte Huis geheim mag worden gehouden – omdat hij nou eenmaal de president is.

Maguire, die de klacht tegenhield, mag dat donderdag komen uitleggen voor de inlichtingencommissies van het Congres. Ook de klokkenluider zelf zal waarschijnlijk later deze week door het Congres worden ondervraagd. Maar daar nemen die commissies geen genoegen mee: ze willen de klacht zelf zien. Volgens de laatste berichten lijkt het Witte Huis daarin mee te gaan. Opvallend is de druk van de Senaat, waarin de Republikeinen de meerderheid hebben. Die stemde unaniem voor een resolutie waarin vrijgave van de klokkenluidersklacht wordt geëist.

Laten de Republikeinen Trump nu vallen?

Nee, want veel van hen volgen nog steeds trouw de retoriek van Trump zelf: het is weer een heksenjacht, de media hebben het gedaan, de Democraten kunnen hun verlies van 2016 nog steeds niet accepteren, de klokkenluider is een verrader van de Deep State, en kijk, hij heeft een advocaat in de arm heeft genomen die ook voor Clinton heeft gewerkt!

Maar tegelijk nemen ze de kwestie wel serieuzer dan het hele Rusland-verhaal. Dat is de ironie van deze zaak: een simpel telefoontje lijkt Trump meer schade te berokkenen dan het complexe netwerk van interacties tussen team-Trump en de Russen in 2016. Het verschil: Trump is nu president. Hij heeft veel meer macht dan toen en dus ook veel meer macht die hij kan misbruiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234