Donderdag 22/10/2020

Opinie

De demagogie van De Wever kent geen grenzen meer

Ico Maly.Beeld Karel Duerinckx

Ico Maly is docent digital media & politics aan de universiteit van Tilburg en hoofdredacteur van Diggit Magazine. Hij schreef het net gepubliceerde boek Nieuw Rechts (Epo).

N-VA krijgt de jongste weken klappen. Het wordt duidelijker dat onder het gematigd jasje een radicale politieke ideologie schuilgaat. Als N-VA in de hoek staat en de mindere goden het verknoeien, dan daalt de keizer van Antwerpen neer om de oppositie het zwijgen op te leggen. En zoals altijd is ‘het migratiedebat’ het strijdtoneel.

De val

De Wever wil het debat terugvoeren op eigen terrein. Hij tracht het frame uit te tekenen waarbinnen het debat de komende weken moet worden gevoerd. De val is doorzichtig. Zijn openingszet creëert een valse tegenstelling. Er zijn maar twee opties: open of gesloten grenzen. Partijgenoot Francken staat voor de bescherming van de welvaartsstaat; wie voor open grenzen kiest (het fictieve links in De Wevers wereld) helpt de welvaartsstaat naar de verdoemenis. Zwart-wit.

Dit discours heeft een lange staat van dienst. Het werd in dit land door zowel links als rechts gebezigd. Dat migratie de welvaartsstaat ondermijnt, is evenwel een mythe. Die sociale zekerheid wordt uitgekleed binnen de neoliberale wereld van eindeloze concurrentie. Het wordt onder andere georganiseerd door N-VA zelf. Niet de welvaartsstaat wordt verdedigd, maar een aanval op mensenrechten. In naam van de welvaartsstaat, van onze waarden, en godbetert filosofe Hannah Arendt, wordt opgeroepen om de rechten van anderen te schenden.

Het recept is bekend. Creëer een klimaat van angst, mobiliseer een massa en beschuldig de gutmensch ervan onze dierbare welvaartsstaat naar de knoppen te helpen. Overgiet dit demagogisch recept met een sausje van humanisme, empathie en intellectualisme. En, uiteraard, claim de verlichting; zeg dat je opkomt voor ‘onze manier van leven en onze waarden’.

Schaamteloze recuperatie

De Wever positioneert zich in het debat als de empathische intellectueel, de man die heroïsch opkomt voor zijn land en tegelijk links zijn denkers leert kennen op een volstrekt originele manier. Deze keer wordt dus Arendt voor de N-VA-kar gespannen. De intellectuele erfenis van de Duits-Amerikaanse filosofe gebruiken om uitgerekend dat te verdedigen wat zij aanvocht: schaamte kent geen grenzen meer. Alles voor de partij en de Vlaamse natie.

Antwerps burgemeester Bart De Wever tijdens een bijeenkomst van werkgeversorganisatie VOKA.Beeld BELGAIMAGE

Hannah Arendts eerste bekommernis lag bij de strijd tegen totalitaire regimes en de strijd voor mensenrechten. Ze benadrukte dat mensenrechten het gevolg zijn van menselijke organisatie. Ze kunnen maar gegarandeerd worden als er daadkrachtige instellingen zijn die ze toepassen en bewaken. Het probleem, in het begin van de 20ste eeuw, was dat de (natie)staat de enige speler was om die mensenrechten te garanderen.

Arendt wijst erop dat de natie in het begin van de 20ste eeuw de staat had veroverd. 'Rechtvaardig' raakte verengd tot 'rechtvaardig voor het eigen volk'. Mensen die door denaturalisatie of migratie staatloos werden, verloren in een wereld van naties hun rechten. Ze werden illegaal verklaard. Arendt klaagt dus aan dat de staat niet meer functioneerde als een instrument om recht te spreken, maar om het nationaal belang voorrang te geven.

De Wevers partij is uitgerekend een illustratie van Arendts these: ze laat geen gelegenheid voorbijgaan om te wijzen op het primaat van de natie. N-VA is een partij die over migratie spreekt in oorlogsmetaforen en pleit voor een bufferpolitiek. Een partij die de Conventie van Genève ondergraaft. Die prat gaat op de wet-Francken, die toelaat om mensen die hier geboren zijn uit te wijzen. Die inzet op denaturalisatie en uitwijzing als je de verkeerde overtuiging hebt of verdacht wordt van een crimineel feit. 

N-VA realiseert dus wat Arendt pijnlijk illustreert: dat je als migrant in een wereld van naties geen rechten hebt als de staat ze niet toekent. Ze presenteerde die analyse als een probleem, niet als een goede zaak. De demagogie van De Wever is, kortom, grenzeloos. 

Geen lessen te krijgen

Democraten hebben geen lessen te krijgen van De Wever, wiens partij humanisme en mensenrechten offert voor het nationaal belang, en die onze sociale zekerheid kapot wil besparen voor de economie.

Mensenrechten, sociale zekerheid en de welvaartsstaat moeten juist met vuur worden verdedigd. Migratie en diversiteit zijn de norm. Democraten moeten in tijden van globalisering en superdiversiteit zoeken naar structuren die de mensenrechten garanderen. De lessen van Arendt zijn leerzaam. Onvervreemdbare rechten zijn maar onvervreemdbaar als ze democratisch afdwingbaar zijn.

De eerste strijd ligt nog altijd op het niveau van de bestaande staten. De scheiding der machten moet daar gevrijwaard worden. Er moeten voldoende garanties zijn om de mensenrechten te waarborgen voor iedereen op ons grondgebied.

De tweede strijd ligt op Europees niveau. Zoals begin 20ste eeuw stelt migratie uitdagingen voor de universele mensenrechten en de relatie staat-burger. Het antwoord ligt nu, net zoals toen, niet in het primaat van de natie, maar in dat van de mensenrechten. Dat vraagt schaalvergroting: de creatie van een reële Europese democratie, die de mensenrechten niet alleen predikt, maar realiseert. 

Handen uit de mouwen, links.

Ico Maly: "Mensenrechten, sociale zekerheid en de welvaartsstaat moeten juist met vuur worden verdedigd."Beeld Karel Duerinckx
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234