Vrijdag 22/11/2019

Focus

De definitieve doorbraak van disruptie: aan de kant, Silicon Valley

Beeld DM

Ha, u dacht te ontsnappen aan de disruptie? Nagenoeg elke sector heeft een kleine ontwrichter die aan de poten knabbelt van de gevestigde waarden. Een staalkaart van die marktverstoorders werd opgelijst in de Disrupt 100. Verplichte leerstof! Want al is het van alle tijden dat de wereld vooruitgaat door nieuwe technologieën, de snelle opgang ervan werkt vaak ontwrichtend.

Aan de kant, Silicon Valley

Ideeën die het potentieel hebben om de gevestigde orde dooreen te schudden, komen niet meer alleen van de eindeloze stroom goudzoekers in het disruptieve epicentrum van de wereld: Silicon Valley. In de Disrupt 100 komt meer dan driekwart van de bedrijven van buiten de Verenigde Staten.

Verrassend? Niet bepaald. De Noord-Amerikaanse markt is al stevig door elkaar geschud, en andere markten zijn klaar voor dezelfde veranderingen. In tegenstelling tot een aantal jaar geleden is het sneller mogelijk om ook buiten de Valley uit een disruptief idee een succesvolle start-up te bouwen. "Silicon Valley is nog steeds een fantastische plek om dat te doen", zegt Robin Wauters van Tech.eu, een blog die vooral over de Europese techscene bericht. "Maar het is voor veel bedrijven niet meer absoluut nodig om ernaartoe te trekken of een kantoor te openen. Dat zie je in landen als China, maar ook in Israël en verschillende plaatsen in Europa."

Laat nu net meer dan de helft van de lijst uit Europa en Israël komen. Mede dankzij de Europese spurt in sectoren als gezondheid, financiën en biotechnologie (zie hiernaast) hebben durfkapitaalfondsen, waarvan de grootste nog steeds uit de Verenigde Staten komen, al even de weg naar het oosten gevonden. Durfkapitaal is uiteraard nodig om de groei van inherent risicovolle ondernemingen te financieren, maar geld is slechts een aspect van het succes.

Blik verruimen
De grootste slokop van de Disrupt 100 is het Verenigd Koninkrijk. Nogmaals, geld speelt een grote rol. Dat is er in Londen, een van de grootste financiële centra van de wereld, in overvloed. Maar niet te onderschatten is de wel erg gulle Britse overheid. Met een zeer aantrekkelijk subsidiebeleid heeft ze het ondernemerschap aangevuurd. Een greep uit het aanbod: lagere belastingen voor wie innoveert, lagere kosten voor een ondernemer die eigen aandelen met meerwaarde verkoopt, belastingvermindering voor wie in een startende onderneming investeert... Dat laatste, de zogenaamde taxshelter, bestaat ook in België, onder meer voor start-ups.

Daarnaast heeft Londen met de hulp van de Britse overheid Tech City uitgebouwd, vandaag de grootste technologiecluster ter wereld na Silicon Valley - San Francisco - en Silicon Alley - New York. Dat maakt van de Britse hoofdstad een uiterst vruchtbare omgeving voor beginnende bedrijven. Bovendien maakt de historische band met de VS de overstap naar de grotere Noord-Amerikaanse markt dan weer eenvoudiger.

Naast het Verenigd Koninkrijk staat ook Israël veelvuldig op de lijst. Het land mag bij het grote publiek dan miskend zijn om zijn innovatieve bedrijven, er wordt al lang aan de weg van de vooruitgang getimmerd. Vandaag staan er tien Israëlische bedrijven in de lijst. Voor de dik acht miljoen inwoners lijkt dat een onevenredig hoog aandeel.

De verklaring voor het enorme succes is te vinden in een aantal factoren. Een ervan is de regionaal geïsoleerde positie waarin het land zich bevindt. De export naar buurlanden is geen evidentie. Daardoor worden spelers op de kleine, interne markt verplicht om de blik te verruimen en echt internationaal te denken.

Belangrijker nog is het onderwijs. Zonder of met een beperkt aantal eigen grondstoffen zag de Israëlische overheid zich genoodzaakt om daar sterk op in te zetten. Volgens een OESO-rapport uit 2014 spendeert het land 7,6 procent van het bbp aan onderwijs, een van de hoogste cijfers van de hele OESO. Bijna de helft van de 25- tot 64-jarigen heeft een diploma hoger onderwijs op zak. Van al die diploma's komt de helft uit de wetenschappelijke STEM-richtingen - science, technology, engineering, mathematics. Niet te onderschatten is de instroom van hoogopgeleide migranten uit bijvoorbeeld de voormalige Sovjet-Unie, na het uiteenvallen ervan in de jaren 90.

Israël investeert ook fors in onderzoek en ontwikkeling (O&O), onder meer in het leger. Herinner u het recente protest van een groep Gentse professoren: zij eisten de stopzetting van de samenwerking tussen de UGent en Israëlische onderzoekspartners, omdat die laatste te nauwe banden met het leger heeft.

Lage landen blijven achter
Door de grote aanwezigheid van technologische, wiskundige en wetenschappelijke diploma's hebben buitenlandse bedrijven ook de weg naar Israël gevonden. Intel was in 1974 een van de eersten om er een onderzoekscentrum op te richten. Vandaag zijn er meer dan 250 internationale technologiebedrijven die hun O&O-activiteiten naar Israël verhuisd hebben. En het zijn niet enkel bedrijven uit de VS, maar uit ook China en Zuid-Korea.

Wat opvalt, is dat België en onze buurlanden niet of amper op de lijst staan. België mag dan tot de wereldtop behoren op het vlak van biotechnologie, geen enkel bedrijf haalt de Disrupt 100. Nederland is evenmin vertegenwoordigd, Duitsland en Frankrijk hebben elk één bedrijf in de Disrupt 100 staan.

Maakt dat van die landen mislukkingen? Zeker niet. "Overal waar ik kom in Europa is er wel iets aan het bewegen", zegt Wauters. "Maar soms hebben die dingen jaren tijd nodig."

Veel ruimer dan hippe branches

Een belangrijke les uit de Disrupt 100: het zijn niet alleen de hippe sectoren waar de disruptie opgang maakt. Ook de eerder klassieke economie staat voor een gigantische transformatie.

Nieuwe basisgrondstoffen voor onze voeding of onze kleding: het zijn maar twee voorbeelden van evoluties die vandaag al aan de gang zijn. Ze staan al op de drempel van de grote doorbraak. Het is ook geen kwestie van geloof, geld of technologie. Het is er vaak allemaal al. En in een aantal gevallen is het zelfs een kwestie van noodzaak. De ontginning van de grondstoffen is heus niet onuitputtelijk. En de milieuproblematiek vergt nieuwe antwoorden op bestaande vragen.

Peter Hinssen, techondernemer en digitale goeroe, zegt het al jaren: "Geen enkele sector ontsnapt aan de impact van de digitale disruptie die we meemaken. Dat gebeurt niet in alle sectoren tegelijk, en niet overal even hard, maar het staat alle sectoren te wachten. Vroeg of laat, en eerder vroeg."

"Disruptie is een beetje een buzzwoord geworden", zegt Robin Wauters, medeoprichter van Tech.eu, een invloedrijke techblog. "Je zou kunnen zeggen dat disruptie van markten of bedrijven al even lang bestaat als de handel zelf. Maar technologie heeft alles veranderd, in bijna elke sector. En zeker sinds de opgang van het internet en de massa-adoptie van smartphones kan de impact als meer dan significant worden omschreven. Wat me fascineert, is hoe snel het kan gaan. De komende jaren worden interessant."

Wearables
Met een vergrijzende wereldbevolking kan het niet echt verbazen dat in het segment van de gezondheid de meest ontwrichtende starters te vinden zijn. Liefst 27 procent van de complete lijst is te herleiden tot het vinden van oplossingen voor of het ondersteunen van een betere gezondheid. Dat kan via alternatieven voor de huidige geneeskunde, door ontwikkelingen in labo's, het 3D-printen van protheses, tot zelfs organen. Het kan evenzeer via de zogeheten wearables.

Die leveren nu reeds een betere diagnose van chronische ziekten. Wearables werken nauw samen met andere technologieën, vaak met behulp van slimme apparaten en applicaties.

Dat net die sector zo sterk vertegenwoordigd is, heeft uiteraard te maken met het feit dat het ook zo ingrijpt in ons leven. Iedereen is begaan met zijn gezondheid.

Energiegebruik
Vandaaruit is de stap naar biotech snel gezet. Biotech, ook goed vertegenwoordigd, wordt gebruikt om de wereldbevolking te helpen, Via het verbeteren van gezondheidszorg, milieu of voeding. Om zo minder afhankelijk te worden van de natuurlijke hulpbronnen.

Een andere sector die zich mag opmaken voor een grondige reshuffle is die van de energie. Brandstofcellen, of lithium-ion-accu's zorgen voor de stroom van elektrische en hybride wagens en tig mobiele apparaten. De ontwikkelingen in de opslag of opwekking van energie zullen er in het komende decennium toe leiden dat ons energiegebruik helemaal anders wordt beleefd.

Een andere grote brok van ontwrichtende start-ups zit in het financiële departement. Onder de wat hippe noemer fintech komen allerlei start-ups aan het raam piepen. Fintech staat voor financiële technologie, en op dat kruispunt krijgen de klassieke financiële instellingen een grondige make-over. Zowel in het beheer van ons geld als de relatie met onze bankier staan we aan de vooravond van een compleet ander tijdperk.

Conclusie: Hoe ontwrichting ons kan helpen

Ontwrichting. Het zegt duidelijker dan het synoniem disruptie waar het om draait. De bestaande structuren die in gewenning zijn vastgeroest uit de hengsels loswrikken. Het hele proces legt bij sommige sectoren bloot hoe obees de structuren zijn geworden.

Die ontwrichting kan drastische gevolgen hebben: jobs die veel minder verloond worden of zelfs massaal verloren gaan. Maar wat in de Disrupt 100 opvalt, is het grote aandeel van ideeën die er op uit zijn om van de wereld een betere plek te maken.

Meer dan 10 procent van de bedrijven op de lijst heeft als doel om de planeet duurzaam te maken. CropX (Israël), bijvoorbeeld, verbetert irrigatiesystemen aan de hand van goedkope sensoren en complexe algoritmes. Boeren verbruiken minder water en hebben een betere opbrengst.

In een wereld waar de toegang tot water voor een groeiend deel van de bevolking moeilijker wordt, kan het idee een hulpmiddel zijn om meer mensen in hun voedselvoorraad te laten voorzien.

Het efficiënt gebruik van grondstoffen is een van de grote uitdagingen: dat gaat over water, maar ook over energie. De recente opmars van het internet der dingen, waar alle toestellen via het web met elkaar kunnen communiceren, zal ons ook daar toelaten om enorm veel winst te boeken.

Dichtslibben
Zo zet Pavegen (VK), een slimme vloertegel, de kinetische energie van voetstappen om in hernieuwbare energie. Zulke vloertegels op straat kunnen een stad helpen in haar energievoorziening. Pavegen zit op de breuklijn tussen het duurzame ideaal en de zogenaamde 'smart cities', nog een trend die de Disrupt 100 heeft opgetekend en waarbij steden via ICT leefbaarder worden gemaakt.

Dat is nodig, want door de bevolkingsgroei neemt ook de druk op steden toe. En steden die dichtslibben, lopen het risico op economisch verlies. Delivery Science (Nigeria) is software om de hele logistiek van leveringen veel uitgebreider dan de bestaande systemen op te volgen en dus beter te organiseren. Appyparking (VK) is dan weer een app die ons kan helpen om makkelijker een parkeerplaats te vinden. Het gevolg: minder zoeken, minder uitstoot en minder files.

De top 3

1. Spiber: Spiderman in je jas
Spiber is een Japans bedrijf dat kunstmatige spinnenzijde produceert. Of: de kracht van Spiderman omgezet in reële producten. De eigenschappen van de spinnenzijde zijn - euh - veelzijdig. Sterk als staal, harder dan teflon en lichter dan koolstofvezel. Omdat het kweken van spinnen om hun zijdedraden in te pikken wat omslachtig zou zijn, heeft Spiber zich toegelegd op de ontwikkeling van kunstmatige spinnenzijde. Zelfde eigenschappen, minder labeur.

De indrukwekkende spindraad heeft zijn eigenschappen voornamelijk te danken aan een eiwit, fibroin genaamd. Spiber heeft dat eiwit kunnen aanmaken. Dat wordt vervolgens gesponnen tot Qmonos, het Japanse woord voor spin.

Huivering gaat alvast door de klassieke textiel- en kledingindustrie. Want de zijde is geen verre toekomstmuziek, maar wordt vandaag al gebruikt. Kledingbedrijf The North Face heeft er al een parka mee gemaakt. Ook als hechtingsdraad bij operaties is de zijdedraad toepasbaar. Maar helemaal ontwrichtend kan de draad worden voor de staalindustrie. Vandaag al is een toeleveringsbedrijf van Toyota volop aan het experimenteren om zijn producten sterker én lichter te maken.

2. Impossible Foods: broodje plant
Patrick Brown is een biowetenschapper van de universiteit van Stanford. Met zijn bedrijf Impossible Foods maakt hij sappige hamburgers en lekkere kazen, met als grondstof planten. Brown huivert van het idee dat we dieren doden voor ons voedsel. Het is volgens hem inefficiënt, destructief en vooral onnodig.

Impossible Foods bewijst volgens Brown dat het perfect anders kan, op basis van plantaardige grondstoffen. Daardoor is de voeding ook nog eens vrij van cholesterol, hormonen, antibiotica en ander lekkers. Bovendien kan het ook niet besmet worden door bacteriën. Brown maakt zich sterk dat hij in de nabije toekomst ook melk en steaks zal kunnen produceren. Zijn hamburger is inmiddels gelanceerd in de Verenigde Staten.

Onder de financiers van Impossible Foods vinden we grote namen als Microsoft-oprichter Bill Gates, die samen met investeringsfondsen als Khosla Ventures en Horizons zowat 74 miljoen dollar hebben geïnvesteerd. Smakelijk!

3. Windward: wind in de zeilen
Dit Israëlische bedrijf sluit de top drie af met maritieme data-analyses. Windward, dat vorig jaar nog 15,8 miljoen dollar kreeg toegestopt van investeerders, is het businessidee van Ami Daniel. Hij levert realtime data over het scheepvaartverkeer, met behulp van commerciële satellieten.

Waar dat goed voor is? Inlichtingendiensten en ordehandhavers smullen van de data waarmee verdachte gedragingen - denk smokkel en illegale visserij - meteen opgespoord kunnen worden. Vandaaruit was de stap gezet naar de handel. Grondstoffenhandelaren, verzekeringsmaatschappijen, analisten: allen hebben behoefte aan de data van Windward.

De gegevens worden gebruikt om bijvoorbeeld te laten zien hoeveel olie daadwerkelijk beschikbaar is in drijvende opslagplaatsen, in vergelijking met hoeveel is gemeld, wat belangrijk is voor oliehandelaren en iedereen die de behoefte heeft om de olieprijzen in de gaten te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234