Woensdag 19/01/2022

De das is weg, de standaardtaal ook

Vlaming praat steeds meer tussentaal

Brussel

Eigen berichtgeving

Praten als Bavo en Martine, het valt niet mee. De jonge sollicitanten van de VRT hebben het er steeds moeilijker mee, vertelde Bert De Graeve toen minister Vanmechelen en minister Vogels op bezoek waren bij de VRT. Spreken jongeren echt zo slecht? 'Er wordt nonchalanter met taal omgegaan, net zoals kleding ook minder formeel moet zijn', zegt professor Guy Tops, taalkundige aan Ufsia. 'We zijn minder afstandelijk, losser geworden in onze contacten.' Dat betekent dat we zonder das, maar ook zonder standaardtaal naar ons werk gaan.

Als er sollicitanten komen, valt het me op dat ze wat slordiger spreken", zegt Ruud Hendrickx, taaladviseur van de VRT. "Ze vinden het niet zo belangrijk om standaardtaal te praten, vaak gebruiken ze tussentaal. Maar ze zijn wel creatiever in hun taalgebruik, omdat ze wat losser durven praten. Het slaagpercentage voor stemtests is altijd al erg laag geweest. Soms is dat 5 procent, soms 7 procent. Een dramatische verslechtering zie ik niet. Wel hebben we eind vorig jaar de actie tussentalen georganiseerd. Vele gesprekken op de radio zijn informeel, je hebt veel spelletjes en programma's waar lezers mogen bellen. De vraag waar veel presentatoren mee zaten was: hoe voer ik een vlot en informeel gesprek, en blijf ik algemeen Nederlands spreken? Dus hebben we enkele richtlijnen opgesteld. Standaardtaal is niet altijd nieuwslezen, er bestaan ook veel lossere varianten van, zonder dat je tussentaal moet beginnen te spreken. We hebben ook een lijst opgesteld van wat niet kan: mijne man bijvoorbeeld."

"Mijn vrouw is Nederlandse", zegt professor Guy Tops. "Dus ik kan het me niet veroorloven om tussentaal te praten, dan zouden we elkaar niet begrijpen. Maar de gewone Vlaming gebruikt in 99,9 procent van zijn gesprekken tussentaal. Sociaal gezien is het de belangrijkste taalvariant in Vlaanderen geworden. De opkomst van de tussentaal heeft de dialecten en de standaardtaal in verdrukking gebracht. De naam verkavelingsvlaams geeft al aan dat een sociologische evolutie verantwoordelijk is voor het ontstaan ervan. Toen ik jong was, zeiden ze in mijn dorp: die is getrouwd met iemand uit de vreemde. De vreemde, dat was een dorp ernaast. Als er iets veranderd is in Vlaanderen, dan is het dat iedereen mobieler is geworden. Je wordt geboren in een dorp, studeert in een stad, trouwt met iemand uit een andere streek en dan ga je in een groene verkaveling wonen, waar de kinderen opgroeien. De bedoeling was eigenlijk dat iedereen standaardtaal zou spreken, om zo de dialectische verschillen te overbruggen. Maar de zuivere dialecten zijn verdwenen en tussentaal, iets tussen dialect en standaard, is de nieuwe taal. Vandaar dat ik er een pleidooi heb voor gehouden om vanuit de tussentaal te vertrekken en zo tot een standaardtaal te komen voor Vlaanderen. Mijn collega's zijn het daar niet altijd mee eens."

Heeft tussentaal dan zoveel nadelen? "Nee, tussentaal heeft een groot voordeel: iedereen spreekt het en begrijpt het. Het is een lingua franca geworden in Vlaanderen. Nadeel is dat met de zuivere dialecten een stuk taaldiversiteit verdwijnt en dat er minder standaardtaal gebruikt wordt." Maar begrijpen Nederlanders nog wel iets van onze tussentaal? "Ja, velen wel. Al is er een evolutie: je ziet dat programma's als Windkracht 10, waar nauwelijks tussentaal in voorkomt, ondertiteld moeten worden. De reden daarvoor ligt ook bij de taalevolutie in Nederland: bij hen evolueert de taal sneller en anders dan bij ons, zo zeggen ze nu niet meer zee maar zeej en groot wordt groowt. Van kinderfilms worden tegenwoordig twee gedubde versies ingesproken: een Nederlandse en een Vlaamse. Het nut van standaardtaal op tv en radio is dat ook de Nederlanders het begrijpen."

Bestaat het gevaar dat als je te streng bent met standaardtaal, ze verstart en veroudert? "Of de VRT nu te streng is of niet, daar kan ik me niet over uitspreken. De VRT is vrij strikt. Er is een maatschappelijke verschuiving bezig in de richting van tussentaal en niemand kan zo'n evolutie stoppen. Er zal op de VRT op een bepaald moment dus ook iets evolueren, maar hoe of wat, dat weet ik niet. Ik zeg altijd tegen mijn studenten: spreek zoveel mogelijk talen. Spreek dialect, tussentaal, standaardtaal. En spreek altijd in de taal die je toehoorder het best begrijpt, die hem het meest bevalt. Dat is een kwestie van respect. Standaardtaal heeft het hoogste prestige, maar tegen een gewone mens in de straat standaardtaal praten, is geen goed idee. Je komt misschien arrogant en afstandelijk over, en je gesprekspartner voelt zich ongemakkelijk. Een dokter die een patiënt vertelt dat hij dilatatie van de bloedvaten heeft, spreekt goed, maar is geen goede dokter. Zijn eerste doel moet zijn: begrepen worden. Je moet die man vertellen dat hij een ballonneke heeft. Als mijn studenten op café tussentaal praten, dan vind ik dat normaal. Als ze gaan solliciteren bij de VRT, dan kan ik hen maar één raad geven: praat zo goed mogelijk standaardtaal, het kan niet goed genoeg zijn." (KS)

Tussentaal is een logisch gevolg van de sociale emancipatie van de Vlamingen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234