Donderdag 02/12/2021

De dans van de negen nullen

De Tefaf, die zaterdag in Maastricht van start ging, is de grootste kunst- en antiekbeurs ter wereld. Het is de exponent van een kunsthandel waarin het geld steeds sneller rolt en bedragen met negen nullen allang geen uitzondering meer zijn. In de achtdelige reeks Kunst Te Koop belichten we de voor- en achterkant van de kunstmiljarden. Vandaag in deel 1: de kunstmarkt in de hoogste versnelling.

Kunst moet rollen, net zoals geld. Nergens wordt dat duidelijker dan op de Tefaf, waar je voor miljarden franken kunst onder een en hetzelfde dak vindt. En kopers zullen er zijn, kijk maar naar de veilingen, waar het ene wereldrecord na het andere sneuvelt. Het is alleen nog wachten op het magische bod van 100 miljoen dollar.

Maastricht / Van onze verslaggever

Rudy Pieters

In amper enkele minuten wandel je van de Place de la Concorde naar de Domplatz of Trafalgar Square. Of naar Fifth Avenue, gewoon linksaf als je op de de Champs Elysées loopt. Zo heten de gangpaden hier op de Tefaf, een acroniem voor The European Fine Art Foundation. Alles wordt eraan gedaan opdat het internationale dollarleger dat met zijn privé-vliegtuigen, Rolls Royces en Bentley's een week lang Maastricht bezet, zich zo goed mogelijk thuis voelt hier in het beurs- en congrescomplex Mecc. De gangpaden zien er ook een beetje uit als avenues. Zo breed zijn ze dat je er nog eens een beurs in kunt organiseren, met in het midden overal chique banken en dito plantenbakken en bloemperken vol tulpen. Alleen de zon ontbreekt.

Aan weerszijden van de avenues doen de bijna 200 standhouders uit 13 landen hard hun best om hun reputatie als tophandelaar alle eer aan te doen. Hun wanden hebben ze met duur uitziende stof bekleed, van warmgroen tot dieprood. Stands kun je dit niet meer noemen. Velen hebben er extra muren in gezet, waardoor het bijna huizen, soms zelfs kleine musea zijn geworden, labyrintjes waar je lekker veel kunst kunt ophangen, en waar je vooral meer privacy hebt, altijd handig wanneer je met een grote klant over een miljoentje meer of minder wilt keuvelen.

Zo'n standje kost trouwens makkelijk een miljoen, maar dat betalen de handelaars er graag voor. Niemand die eraan denkt een jaartje niet mee te doen, want de wachtlijsten zijn ellenlang. Dit is gewoon dé belangrijkste en drukst bezochte - bijna 70.000 bezoekers! - kunst- en antiekbeurs ter wereld. De hele kunstgeschiedenis kun je hier in je winkelkarretje laden: Rembrandt, Constable, Monet, Van Gogh, Matisse, Modigliani, Schiele, Picasso, De Chirico, Magritte, Fontana, Ryman, Richter... Geen enkel museum dat dat allemaal in huis heeft.

Voor hoeveel geld hier kunst te koop hangt? Moeilijk te zeggen. Volgens de Tefaf-organisatie is hier voor meer dan 1 miljard gulden aan kunst verzekerd, voor meer dan 18 miljard frank (450 miljoen euro) dus. Rond gerust af naar 20 miljard en dan ligt het echte bedrag waarschijnlijk nog enkele malen hoger. Twee jaar geleden had een directeur van een verzekeringsmaatschappij het over 5 miljard dollar, meer dan 200 miljard frank dus.

De Tefaf is in elk geval dé exponent van een kunsthandel waarin het geld steeds sneller rolt en bedragen met negen nullen allang geen uitzondering meer zijn. Volgens een studie die Tefaf vorig jaar liet maken, belandt jaarlijks minstens 725 miljard frank (18 miljard euro) in het laatje van de kunsthandelaars en veilinghuizen. Europa is nog altijd marktleider met 370 miljard (9,2 miljard euro), de VS volgen met 300 miljard (7,5 miljard euro).

Van de ene na de andere kunstenaar zie je de laatste jaren het wereldveilingrecord sneuvelen. Het bekendste voorbeeld is de Rembrandt die drie maanden geleden voor bijna 1,3 miljard frank (32 miljoen euro) werd afgehamerd bij Sotheby's. Dat is niet alleen de duurste Rembrandt ooit, het is ook het op een na hoogste bedrag voor een oude meester. Het schilderij in kwestie, het Portret van een dame van 62 jaar (1632), hangt hier nu op de Tefaf, op de hoek van de Champs Elysées en de Place de la Concorde, helemaal in het begin, met glas ervoor en twee bodyguards ernaast - het lijkt wel de Mona Lisa. De trotse bezitter is Rob Noortman. De Nederlandse tophandelaar telde zes weken na Sotheby's bij Christie's nog eens een half miljard frank (ongeveer 12 miljoen euro) neer voor het Portret van een man met een rode wambuis (1633), meteen de tweede duurste Rembrandt ooit. Nog geen drie jaar geleden kon je datzelfde werk voor ruim 100 miljoen minder aan je muur hangen.

In Amerika mag de economie dan al beginnen knikkebenen, bij de collectioneurs is daar nog niets van te merken. Ook op de eerste veilingen van dit jaar schakelde de kunsthandel naar de hoogste versnelling en dan zaten lang niet alleen de oude meesters achter het stuur. Vorige maand schoot een schilderij van Egon Schiele door naar bijna een half miljard frank, ook al een veilingrecord natuurlijk. Twee dagen later was het de beurt aan Sigmar Polke, een van de absolute toppers van de laatste decennia. Zijn nieuwe record is 73 miljoen frank (1,8 miljoen euro). Polkes voorbeeld kreeg op dezelfde Sotheby's-veiling meteen navolging van Lucio Fontana, Yves Klein, Gilbert and George, Andreas Gursky en Leon Kossoff. Een dag later deed Christie's er nog eens dertien records bij, onder meer voor Tracey Emin, Louise Bourgeois en Antonio Saura.

Het is al sinds de tweede helft van de jaren tachtig dat de kunstprijzen elke verbeelding tarten. In de eerste spurt naar de top betaalde een Japanse papiermagnaat 82,5 miljoen dollar of 3,5 miljard frank voor een portret dat Vincent van Gogh van zijn lijfarts Paul Gachet schilderde, nog steeds het duurste werk ooit. Picasso is tweede met een slordig miljard minder. In datzelfde jaar, 1990, crashte de beurs spectaculair, maar in de tweede helft van de jaren negentig ging het weer steil bergopwaarts. Het is alleen nog wachten op het kunstwerk dat de magische kaap van 100 miljoen dollar kan ronden. En op de volgende crash.

Morgen in deel 2 van Kunst Te Koop: een gesprek met Rob Noortman, een van de grootste kunsthandelaars ter wereld.

De duurste Rembrandt ooit, nu de vedette op de Tefaf. (Foto Transit)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234