Zaterdag 10/12/2022

De dag dat het kunstlicht niet meer scheen

In de jaren zeventig kibbelden kunstenaars niet over subsidies, maar over de Kunst zelf. De 'conceptuelen' met hun Grote Theorieën stonden tegenover de 'mythologen', die het vooral over zichzelf wilden hebben. Op 11 juli 1973 was Deurle voor de hedendaagse kunst wat de Groeningekouter was voor de vaderlandse geschiedenis: het slagveld van een gevecht dat alles zou veranderen. De legendarische tentoonstelling Deurle 11/7/73 vond dan wel nooit plaats en bloed heeft er niet gevloeid, maar Marcel Broodthaers was er, Carl Andre ook, Daniel Buren, Lawrence Weiner. Ze werden nadien wereldberoemd. De echte kemphanen waren twee kunstenaars en de twee belangrijkste galeries van België. Vorige week haalden de veteranen van toen herinneringen op in Deurle. De Morgen dook in de loopgraven.

De hoofdrolspelers

De organisator: Fernand Spillemaeckers

Fernand Spillemaeckers (1938-1978) organiseerde in 1970 zijn eerste 'open activiteit', in café Celbeton in Dendermonde: een vijf uur durende proclamatie van kritische teksten van filosofen en kunstenaars die simultaan door twee lezers werden voorgedragen. In datzelfde 1970 nog opende zijn galerie MTL (de naam verwijst naar niets of hoogstens naar een blik tomatensap) in de Campenhoutstraat in Elsene.

"Fernand Spillemaeckers heeft maar een zestal seizoenen gewerkt", herinnert zich Anton Herbert, samen met echtgenote Annick zowat het belangrijkste verzamelaarskoppel in België. "In die korte maar intense periode heeft hij een groot deel van de hedendaagse kunst in zijn galerie gehad. Daniel Buren, Andre Cadere, Lawrence Weiner, Sol Lewitt, Gilbert & George enzovoort."

De Belgische kunstenaar Jacques Charlier stelde destijds bij MTL tentoon. Volgens hem was Spillemaeckers een "extreme radicalist, een hoogmoedig man en een meester-manipulator", die niets liever deed dan debatten uitlokken en de kritische zin aanscherpen. Het linkse politieke denken liep als een rode draad door zijn werk. Bij MTL verdedigde Spillemaeckers niet zozeer de Amerikaanse conceptuele kunst van die dagen, maar vooral die kunst waarin duidelijk sprake was van linkse denkbeelden over kunst en samenleving: Daniël Buren, Niele Toroni en Art & Language. Fernand Spillemaeckers kwam in 1978 om in een verkeersongeval. Hij liet zijn vrouw, kunstenares Lili Dujourie, en twee kinderen achter.

'De tegenspeler': Anny De Decker

Bij gebrek aan musea voor hedendaagse kunst (van het S.M.A.K. of MuHKA was nog geen sprake) waren het twee galeries die de hele avant-garde naar België haalden: MTL in Brussel en Wide White Space in Antwerpen. Laatstgenoemde werd van 1966 tot 1977 gerund door Anny De Decker (1937) en Bernd Lohaus. Wide White Space kan net als MTL een indrukwekkende tentoonstellingslijst voorleggen, soms zelfs met dezelfde namen. Buren, Toroni en Broodthaers werden bijvoorbeeld in beide galeries getoond. Grote verschil volgens De Decker was dat Spillemaeckers en MTL zich uit principe beperkten tot de "droge conceptuelen", terwijl zijzelf ook tentoonstellingen maakte met kunstenaars die een "individuele mythologie" voorstonden: Panamarenko, James Lee Byars en Joseph Beuys. (Hoewel "droge conceptuelen" niet van toepassing lijkt op Broodthaers, Graham of Gilbert & George, die ook bij MTL exposeerden. )

Andre Cadere, kunstenaar

Andre Cadere (1934-1978) was een in Parijs levende Roemeense kunstenaar, die met zijn gekleurde stok overal en vooral ongevraagd opdook. "Hij de eeuwige luis in de pels. Cadere stond voor spanning en onevenwicht. Hij bracht net als Spillemaeckers leven in de brouwerij", weet Herbert. Cadere moet met zijn kritisch-situationistische en anti-commerciële interventies de geestesgenoot van Fernand Spillemaeckers zijn geweest. Een man die graag ideeën liet botsen en kunstenaars verplichtte om extreem te handelen in hun artistieke praktijk. Hij stierf enkele maanden na Spillemaeckers.

Daniël Buren, kunstenaar

Gebruikmakend van kleurrijke stroken textiel, papier of vinyl (steevast 8,7 cm) markeert de Franse kunstenaar Daniël Buren bijzondere plekken. Zijn streepjeskunst lijkt afstandelijk, vrijblijvend is ze nooit. Getuige de belangrijke manifestatie Kunst bleibt Kunst in de zomer van 1974.

Anton Herbert: "Hans Haacke had voor die expo in Keulen een kritische analyse gemaakt van de verschillende bezitters van een bepaald schilderij van Manet. De voorzitter van het Walraff-Richartz Museum was de laatste in de rij die het had gekocht, maar die wilde zijn naam absoluut niet op dat kunstwerk. Gevolg: Haackes werk werd gecensureerd. Buren had er evenwel een facsimile van gemaakt en op de dag van de opening hing het werk er dus toch, te midden van de streepjes. De volgende nacht werd de lijst evenwel overplakt door de museumdirectie. Toen was het pas echt grote ruzie. Ook Broodthaers protesteerde met een brief. Cadere ten slotte liep daar rond met een gecensureerde stok, met wit papier omkleed. Prachtig moment."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234