Zaterdag 14/12/2019

Cultuur

De cultuursector is 'te blank'

Beeld Jolien Fagard

Wat heeft de beoordelingscommissies bezield om zelfs wereldvermaarde theater- en danshuizen amper een voldoende te geven bij de eerste subsidieronde? Een gebrek aan diversiteit, zo blijkt. Veel gezelschappen worden te mannelijk en te blank genoemd.

"De enige niet-westerse maker is Mokhallad Rasem. Binnen het vaste personeelskader van het Toneelhuis is de diversiteit volledig afwezig, zelfs binnen de suppoostenwerking."

Het valt meteen op bij het lezen van de adviezen: meer dan ooit hechten de commissieleden die de subsidieaanvragen moeten evalueren belang aan diversiteit binnen cultuurorganisaties. Mede op vraag van cultuurminister Sven Gatz (Open Vld). En net op dat vlak schieten veel grote, bekende organisaties volgens de commissies tekort. Te beginnen in hun eigen rangen.

Niet alleen de ploeg van het Antwerpse Toneelhuis, ook het personeel van onder meer stadstheater NTGent en festival Theater Aan Zee kleurt opvallend wit, stellen de commissarissen vast in hun adviezen. De dansgezelschappen van Anne Teresa De Keersmaeker (Rosas) en Alain Platel (Les Ballets C de la B) bestaan dan wel uit internationale dansers, hun vaste werknemers zijn een stuk minder divers.

Bij de raden van bestuur is er helemaal een probleem. Over Rosas schrijft de commissie: "Alle leden van de raad van bestuur hebben eenzelfde sociaal-cultureel en economisch profiel. Er is geen diversiteit qua afkomst, en ook qua leeftijd is er een overwicht van 50-plussers en ontbreekt een jongere generatie."

Het Gentse kinder- en jeugdtheater de Kopergietery wordt "een bastion van een progressieve, 'witte' burgerij" genoemd. Ook bij Jan Fabre is er op dat vlak nog werk aan de winkel: "De samenstelling van de raad van bestuur is voornamelijk mannelijk en blank. Dit is een werkpunt." KVS en Ultima Vez geven in hun dossiers zelf aan dat ze inspanningen (zullen) leveren om hun huizen en/of raden van bestuur diverser te maken.

Beeld Kurt Van Der Elst

Enge visie

Maar evengoed kijken de commissies de zaal in: trekken de (grote) cultuurspelers publiek van alle achtergronden en kleuren aan, of preken ze vooral voor de eigen kerk? Want ook daar schort er blijkbaar iets.

In het geval van NTGent wordt expliciet gesteld dat de tickets voor de voorstellingen te duur zijn voor minder bemiddelde mensen. Het huis zou nog steeds een hoge drempel hebben. "Het NTGent blijft grotendeels spelen voor de welgestelde, blanke middenstand."

De geplande inspanningen om daar verandering in te brengen, zoals samenwerkingen met sociaal geëngageerde en multiculturele gezelschappen Victoria Deluxe en Action Zoo Humain, kunnen de commissie niet echt overtuigen. Het probleem zou namelijk dieper zitten: "Vooral ontbreekt er een echte visie op radicaliteit die vertrekt vanuit de kern van de organisatie. Men wil een ander (breder) publiek bereiken, maar dit mag de artistieke keuzes niet beïnvloeden. En makers, acteurs en personeel van diverse origine blijven schaars."

Het Toneelhuis zet tot spijt van de beoordelaars relatief weinig in op diverse doelgroepen. "Van een stadstheater met dergelijke omkadering mag een ambitieuze en vernieuwende visie op publiekswerking en werving worden verwacht", klinkt het. "De concrete visie op participatie is eng, rudimentair en onvoldoende voor een huis met dergelijk groot aanbod en ruime omkadering."

Ook de Kopergietery bereikt, ondanks "een efficiënte publiekswerving", geen al te divers publiek. "Toch niet voor de reguliere programmering. Dat lukt al veel beter bij de schoolvoorstellingen."

Sommige grote spelers doen het beter. In de Monty in Antwerpen zijn drie van de zeven contractanten bijvoorbeeld van niet-Belgische afkomst. Daarnaast is er voor de Irakese kunstenaars een samenwerking opgezet met het OCMW.

En Ultima Vez toont, ondanks een weinig diverse raad van bestuur, maatschappelijk engagement door in Molenbeek te werken en de buurt aan te spreken. "Dat leidt tot betrokkenheid van mensen met diverse culturele achtergronden."

Hetzelfde verhaal bij Eastman, de vzw van choreograaf Sidi Larbi Cherkaoui. Ook hier een raad van bestuur die vrij uniform blank en hoogopgeleid is, maar wel een divers artistiek team dat "dans op de kaart zet voor een zeer breed publiek". '"In een Vlaamse, voornamelijk blanke en westers georiënteerde kunstensector, bekleedt Eastman een unieke plaats met performances die qua thematiek bewust andere perspectieven op de wereld openen."

Beeld Kurt Van Der Elst

Voorbeeldfunctie

Maar het gebrek aan diversiteit is lang niet alleen een probleem bij grote cultuurbastions. Ook veel kleinere en middelgrote spelers zijn nog te blank. Zo scoort ook literair festival Behoud de Begeerte, dat een nipte onvoldoende kreeg op artistiek vlak, niet al te best. Op een totaal van vijftien mensen (personeel en raad van bestuur) zit er welgeteld één persoon met een naam die op vreemde origine wijst, lezen we in het advies van de commissie.

Bovendien spreekt het festival nog altijd vooral een "hoogopgeleid, niet onbemiddeld, blank publiek" aan. Dat Behoud de Begeert zich van de problematiek bewust is, is een pluspunt, maar volgens de commissie laat de organisatie ook heel wat kansen schieten. "De Permeke-bibliotheek, waar Behoud de Begeerte gevestigd is, ligt in een 'probleembuurt' in Antwerpen, en biedt mogelijkheden om een ander soort publiek te bereiken, Behoud de Begeerte laat hier heel wat opportuniteiten links liggen om aan publieksdifferentiatie te doen."

Barre Weldaad, Ensemble Leporello, het Zuiderpershuis, STAN: het zijn maar enkele voorbeelden met een raad van bestuur die weinig kleur vertoont. De commissie die onder meer het dossier van STAN evalueerde, dringt aan op een inhaalbeweging. Vooral omdat ook het personeel "geen enkele diversiteit vertoont", en het als een van de grootste theatergezelschappen een voorbeeldfunctie heeft. "Temeer daar in de missie van het gezelschap staat dat het zijn voorstellingen maakt voor een maatschappelijk en cultureel divers publiek."

Organisaties als Behoud de Begeerte en STAN geven aan dat eraan wordt gewerkt. Als een van de voorbeelden geeft STAN de voorstelling Alleen, die geschreven is door Fikry El Azzouzi. Behoud de Begeerte plant in 2018 een literair festival met en rond dezelfde auteur. "Diversiteit is een belangrijk deel van ons werk. In de hele sector is daar nog werk aan de winkel, maar we zijn daar al 25 jaar mee bezig. Wij spelen in heel Europa voor een divers publiek."

"Je ziet dat de organisaties ermee bezig zijn, dat is niet het punt", zegt Tijl Bossuyt, voorzitter van de commissie podiumkunst die onder meer NTGent, Behoud de Begeerte en het Toneelhuis moest beoordelen. Bossuyt is zelf directeur van de kunsteducatieve organisatie De Veerman. "Als er inspanningen zijn, geven we een voldoende. Maar vaak ontbreekt het aan een duidelijke visie of strategie. En is die er wel, dan vertaalt die zich lang niet altijd naar de praktijk. Je personeelsbestand of raad van bestuur aanpakken kost natuurlijk tijd."

"Natuurlijk moet er permanent aan diversiteit worden gewerkt", reageert zakelijk directeur Luk Van den Bosch van het Toneelhuis. "Maar dat moet als een optelsom in de hele sector worden gezien. Wat het Toneelhuis zelf betreft, hebben we een uitgebreide repliek op het preadvies van de commissie gestuurd en wachten wij het definitieve advies af."

Rosas wilde liever niet reageren omdat de procedure pas in juni afgelopen is. Ook NTGent wenst geen commentaar te geven. "We vertrouwen op een correcte afhandeling van deze nieuwe beoordelingsprocedure."

Lees maandag in De Morgen meer over de subsidies.

Beeld Anne Van Aerschot

Wat voorafging

Een op de vier kunstenorganisaties heeft in de eerste subsidieronde een onvoldoende gekregen voor hun artistiek werk. De subsidiedossiers zijn beoordeeld door commissies per sector, van architectuur tot podiumkunsten. Daarin zetelen experten die werkzaam zijn in de sector. Om de vijf jaar wordt de samenstelling veranderd, met als doel de objectiviteit te bevorderen. De preadviezen, waarop de organisaties inmiddels hebben kunnen reageren, vormen mee de basis waarop cultuurminister Sven Gatz (Open Vld) in juni de subsidiepot verdeelt onder de geselecteerde kunstenaars en instellingen.

De sector vraagt in totaal 144 miljoen euro, bijna dubbel zoveel als er uit te delen is. Geen of minder subsidies ten gevolge van een ongustig advies kan voor meerdere kunsthuizen en -gezelschappen de doodsteek betekenen. De Morgen slaagde erin alle 303 preadviezen in handen te krijgen via de wet op openbaarheid van bestuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234